Кіріспе
XV ғасырдағы итальяндық ренессанс суретшісі Пьеро дель Поллайоло (Piero del Pollaiuolo, /UK/, /p//ɒ//l//aɪ/'/w//oʊ//l//oʊ/ POLeyeWOHloh, /US/, /p//oʊ//l// / POHL, ˈpjɛːro del pollaˈjwɔːlo; сонымен қатар Pollaiolo деп те жазылады; – 1496 жылға дейін), шын аты Пьеро Бенчи, Флоренциядан шыққан итальяндық ренессанс суретшісі. Оның ағасы, шамамен он жыл үлкен, суретші Антонио дель Поллайоло болды және олар жиі бірлесіп жұмыс істеді. Олардың туындылары классикалық ықпал мен адам анатомиясына деген қызығушылықты көрсетеді; Вазаридің сөзіне сүйенсек, ағайындылар осы сала бойынша білімдерін жетілдіру үшін диссекция жасаған (бірақ қазіргі ғалымдар бұған күмән келтіреді). Екі бауырдың қайтыс болғаннан кейін бірнеше онжылдық өткен соң жазған Джорджо Вазари, өзінің «Ең көрнекті суретшілер, мүсіншілер және сәулетшілердің өмірбаяны» атты еңбегінде Антонио мен Пьеро дель Поллайолоның ортақ өмірбаянын келтіреді. Вазари Антонионың «disegno» яғни сурет салу шеберлігіне ерекше жоғары баға бергенін айтады, және ортақ жұмыстарда суреттің негізгі сызықтарын салуды Антонио жасап, ал Пьеро мен оның көмекшілері суретті аяқтаған болуы мүмкін. Вазари картиналарға Антонионың, Пьероның емес, үлесін баса көрсету дәстүрін қалыптастырды, бұл 19 ғасырдың соңында «Кроу және Кавалкаселл» сияқты өнер тарихшыларының күдіктеріне қарамастан, 20 ғасырға дейін көпке дейін сөзсіз қабылданды, тіпті 20 ғасырда Ұлттық галереяның директоры болған Мартин Дэвис та осы пікірді қолдады. XXI ғасырда толыққанды және ішінара сәтті сынға ұшырады, соның нәтижесінде кейбір туындылардың авторлығы өзгерді. Соңғы жылдары өнер тарихшылары арасында Пьероның картиналарға еңбегін бағалау тенденциясы күшейді, осы бағытты Альдо Галли бастады, оның «Антонио және Пьеро Дель Поллайоло: күміс және алтын, кескіндеме және қола» (2014) атты еңбегінде көптеген туындыларды салу Пьероға тиесілі екенін, ал бұрын олар Антониоға немесе екі бауырға бірге жатқызылған болатын. Бауырлардың кем дегенде біреуі ерте Нидерланд сурет салу мектебінің пейзаж стиліне ықпал еткен, ал ревизионисттік мектеп бұл Пьеро болды деп санайды.
Piero del Pollaiuolo (/UK/,/p//ɒ//l//aɪ/'/w//oʊ//l//oʊ/ POLeyeWOHloh, /US/,/p//oʊ//l// / POHL , ˈpjɛːro del pollaˈjwɔːlo; also spelled Pollaiolo; – by 1496), whose birth name was Piero Benci, was an Italian Renaissance painter from Florence. His older brother, by about ten years, was the artist Antonio del Pollaiuolo and the two frequently worked together. Their work shows both classical influences and an interest in human anatomy; according to Vasari, the brothers carried out dissections to improve their knowledge of the subject (though modern scholars tend to doubt this). Giorgio Vasari, who wrote several decades after both brothers were dead, includes a joint biography of Antonio and Piero del Pollaiuolo in his Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects. Vasari says that Antonio was especially highly regarded for his disegno or drawing, and it may be that on shared works he did most of the underdrawing, leaving Piero and their assistants to complete the painting. Vasari began the tradition of stressing the contribution of Antonio rather than Piero to the paintings, which went largely unchallenged until the 20th century, despite suspicions by art historians such as "Crowe and Cavalcaselle" in the late 19th century, and in the 20th Martin Davies, later Director of the National Gallery. In the 21st century a full and partly successful challenge has been mounted, and some attributions changed. In recent years there has been a trend among art historians to increase the credit Piero is given for the paintings, led by figures such as Aldo Galli, whose Antonio and Piero Del Pollaiuolo: Silver and Gold, Painting and Bronze (2014) assigns the actual painting of many works to Piero that had long been given to Antonio, or both brothers. At least one of the brothers was influenced by the landscape style of Early Netherlandish painting, and the revisionist school thinks that this was Piero.
Атрибуцияларды тағайындау
Замандастары Антонионы әлдеқайда маңызды талант деп санады; ол сонымен қатар мүсінші болды, ал Пьеро тек сурет салған сияқты. Олардың жеке шеберханалары бір ғимаратта орналасқан. Олардың және олардың көмекшілерінің суреттердегі үлесін ажырату қиын, бұл Вазариден бастап байқалады. Көптеген жұмыстар бірлесіп жасалған, ал басқалары, әсіресе кішкентай жұмыстар, жалғыз бауырласқа жатқызылады. Кейбір жағдайларда бұл жылдар бойы өзгеріп отырды, мысалы, Лондондағы Ұлттық галереядағы Аполлон мен Дафна ұзақ уақыт бойы Антониоға тиесілі болды, бірақ 2023 жылға қарай музей оны Пьероның туындысы деп сипаттады. Дэвис 1961 жылы «Пьеродан гөрі жақсы адам деп есептелген Антониоға жатқызу, оның жоғары сапасын мойындаудан артық емес» деп атап өтті. Авторлықтың дәстүрлі үлестірілімінде Пьероға (және оның шеберханасына) көбінесе кішкентай алтарьлық суреттер мен портреттер берілді, ал мифологиялық тақырыптар, әсіресе бірнеше Геркулес суреттері Антониоға жатқызылды. Берлиндегі танымал портрет, жас әйелдің бейнесі, екі бауырластың екеуіне де жеке-жеке, сондай-ақ басқа шеберлерге жатқызылды. Пьеро тек бір суретке қол қойды, ол 1483 жылы Сан-Агостинодағы Сан-Гиминьянодағы Мәриямның тажына отырғаны, ал Антонио тек өзінің ең маңызды мүсіндеріне – папалық қабірлеріне және жалғыз гравюрасына қол қойды. Музейдің (Альдо Галлидің базасы) қазір Пьероның суреті деп санайтын, бірақ 2005 жылы «қазіргі уақытта Антониоға жатқызылған» портрет, Элисон Райттың ағайындылар туралы ең соңғы монографиясының авторының сөзінше. Берлиндегі ұқсас портреттер, Флоренциядағы Уффици және Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайы әдетте бірдей атрибуция берілген төрт топты құрайды, бірақ Бостонның қарапайым және күшті әйел портреті көптеген зерттеушілермен бөлінеді (төменде қараңыз). 1494 жылы Антонионың хатында, қазір жоғалған, Гераклдің үш үлкен суреті, ол отыз жылдан астам уақыт бұрын Палаццо Медичи үшін жасалған, екі бауырластың жұмысы болды, бұл Антонионы сурет салудағы кез келген жұмысқа байланыстыратын жалғыз нақты құжаттама. Олардың екеуінің қазір Уффициде сақталатын шағын нұсқалары Галли қабылдаған Антониоға жатқызылатын дәстүрлі туындылардың бірі болып табылады. Қазіргі кезде Лондонда сақталатын ең үлкен Поллаюоло суреті – Сент-Себастьян алтарінің суретінде сурет тарихшылары әрқашан суреттелген үлкен аймақтың сапасындағы айырмашылықтарды атап өтті. Дәстүрлі түрде жоғары сапалы деп саналатын бөліктер Антониоға, ал нашарлары Пьероға немесе көмекшілеріне жатқызылды. Галли бүкіл туындыны Пьероның командасымен бірге жасалған деп санайды. Бұл жағдай Пьероның 1479 жылы Флоренция Республикасының үкімет ордасы Палаццо-делла-Синьорияға арналған Жеті ізгілік суреттерінің толық көлемді сериясын жасау жөніндегі құжатты, маңызды және өте көпшілікке арналған тапсырысы арқылы толыққанды түсіндірілмейді. Олар Флоренциядағы барлық гильдияларды бақылайтын орган – Трибунал делла Мерканцияның бөлмесін безендіруге тиіс еді. Ақырында, және кейбір қоғамдық пікірталас туғаннан кейін, «Қайраттылық» Боттичеллиге, ал қалған алтысын Пьероға тапсырылды; олардың бәрі қазір Уффициде (төменде қараңыз). Олардың қарым-қатынасының сипатын ескере отырып, кейбір өнер тарихшылары Антонионың Пьероға суреттердің дизайнында немесе орындалуында көмектескенін болжауды жалғастыруда. Басқалары олардың стилін Пьероның шеберханасындағы сияқты жұмыстарды анықтау үшін қуана қолданады. Алдо Галлидің суреттерді қайта бөлуі стилистикалық талдауға емес, ертедегі (Вазариге дейінгі) құжаттамалық жазбаларды және ертедегі жазушылардың пікірлерін қайта бағалауға байланысты. Бірақ кейбір суреттердің ерекшелігі – олар әдеттегідей желім мен гипстен басқа ағаш панелге тікелей боялады. Бостон ханымы және Уффицидегі Галеаццо Мария Сфорца мысалдар болып табылады. Бірақ бұл әдіс Антонионың техникасы ретінде сипатталған және ол Берлиндегі Давидте қолданылған. Жақында қайта жатқызылған Жастың портреті 2021 жылы Sotheby's-те 4,564,200 GBP (6,261,764 АҚШ доллары) сатылған, бұл Пьероның аукционға шыққан тұңғыш «толық жатқызылған туындысы». Бұрын бұл сурет Козимо Росселлиге де, басқаларға да жатқызылған, ал Галеаццо Мария Сфорцаның портреті Пьероның жалғыз белгілі ер адам портреті. Жасөспірімге сол кезең үшін ерекше, көзбен қарап тұратын поза берілген. Бұл жаңалауды басқалармен қатар Элисон Райт пен Алдо Галли де қолдады.
Өмірбаян
Ол Флоренцияда дүниеге келген. Ағайындар әкелері Якопоның құс сату кәсібінен лақап алған, ол итальян тілінде «құс үйі» деген мағына беретін pollaio және «құс ұстаушы» дегенді білдіретін pollaiuolo еді. Бұл сол кезде сәнді кәсіп еді, ал Якопоның төрт ұлының бәрі де осы салада мансап табуға мүмкіндік алмады. Флоренция өмірінің замандас «көрер көзге жақын» баяндаушысы Бенедетто Деидің айтуынша, 1472 жылы Флоренцияда бар болғаны 8 құс жеткізуші болған, ал алтын шеберханалары 44 болған. Антонио үлкен ұлы еді, ал ортаңғы екі ағасы құс шаруашылығымен (кейін осы бизнесті мұраға алған) және алтынмен жұмыс істеген. Кіші ұлы Пьеро еді, ол Антониомен жиі бірге жұмыс істеген, бірақ олардың шеберханалары «бір-бірінен бөлек, бірақ өзара қолжетімді» болған. Пьероның білімі белгісіз. Флоренция суретшісі Андреа дель Кастаньо (1457 ж. қайтыс болды) стильдік ерекшеліктері мен Вазаридің айғағы бойынша мүмкін шебер (кейде екі бауыр үшін де) деп есептелген, бірақ мерзімдерге қатысты мәселелер көптеген ғалымдардың күмәнін тудырады. Антонионың 1494 жылғы сақталған хатында ол өзінің және бауырының (Пьеро деп есептеледі) Медичи сарайы үшін Геркулестің үш еңбегін бейнелейтін үш үлкен суретті 34 жыл бұрын салғанын айтады; олар сол кезде әйгілі болған, бірақ қазір жоғалып кеткен. Көркем өнер тарихшылары оның бір-екі жылға қатысты естелікте жаңылысқан болуы мүмкін деп санайды. Франческо Альбертинидің 1510 жылы жазғанынша, ол өзінің үйіне жақын Сан-Миниато-фра-ле-Торидің қасбетіне алты метрлік Сент-Кристофердің фрескасын салған; шіркеу де, фреска да қазір жоғалып кеткен. Альбертини Пьероға ғана Лондондағы әулие Себастьянның алтарьлық суретін, Португалия кардиналының алтарьлық суретін және басқаларын жатқызады. Оның жалғыз қол қойған туындысы – Сан-Джиминьянодағы Құдай ананың тәж киюі 1483 жылы салынған. Шамамен 1484 жылы, 41 жасында, ол Антониомен бірге Римге кетіп, содан кейін өмірінің көп бөлігін Римде өткізген, сонда қайтыс болған. Осы кезеңге қатысты көптеген жұмыстар белгілі емес. Оның соңғы ресми тіркелген жазбасы 1485 жылдың қараша айында Пистоя соборындағы, қазіргі таңда анықталмаған суреті үшін алған ақысы туралы мәлімет. Антонионың 1496 жылдың қараша айындағы өсиетінен ол сол кезде қайтыс болғаны белгілі, әйтпесе оның қайтыс болған күні мен жағдайы белгісіз. Оның қабірі Римде болғандықтан, ол Антонио сияқты сол жерде қайтыс болған деп есептеледі. Ол ешқашан үйленбеген, бірақ Лиза есімді заңды емес қызын қалдырған, оның күтімін Антониоға тапсырған; ол кейін үйленді, ал Антонио оның қалың малын 150 лирамен қамтамасыз еткен.
Стиль
Оның стилін сипаттау, сөзсіз, оған және оның шеберханасына қай картиналар жатқызылғанына байланысты. Бір ғасырдан астам уақыт бұрын Вильгельм Боде Мод Кратвеллдің ағайындылар туралы монографиясында: «Кратвелл ханымға өзіне ұнаған суреттерді Антониоға, ал қалғандарын Пьероға жатқызуға рұқсат беру дұрыс емес» деп шағымданған. Бұл, шын мәнінде, Бернард Беренсонға бағытталған, Боде оны Кратвеллдің ұстазы деп қараған, ол Пьероға жатқызылған бірнеше туындылар мен олардың элементтерін қатаң сынаған. Ол 1903 жылы Сан-Джиминьянодағы Құдай ананың тәж кию рәсімі «өмір мен күш-қуаттың жоқтығын толықтыратын сәндік элементтерінің жоқтығымен, қарапайым сурет» екенін айтқан. Антонионың жақтасы Фредерик Хартт: «Пьеро – суретші, бірақ оның қол қойылған жалғыз туындысынан (Сан-Джиминьянодағы тәж кию рәсімі) өте жаман суретші» деген пікір білдірген. Ал Алдо Галли оны «ұлы картина» деп сипаттап, «стильдік және техникалық тұрғыдан Пьероға жақын» басқа туындылармен, сондай-ақ Антониоға жатқызылғандармен – алты ізгілік, Португалия кардиналының алтары және Лондонның Әулие Себастьянымен ұқсастықтарын атап көрсеткен. Галлидің сөзіне сүйенсек, «олардың барлығында бір ортақ белгі – құнды әсерлерге құштарлық, әшекейлерді, брокаттарды, барқыттарды тиімді бейнелеу, майлы бояуларды кеңінен және тәжірибелік қолдану арқылы жасалған иллюзиялық және сезімтал әдіс (Флоренцияда темпераның гүлдену дәуірінде), фламанд шеберлерін ашық еліктеу. Осы жарқыраған бейнелеу әдісі зерттелген композицияларға тән, әрқашан біршама жасанды, әлсіз және қимылсыз кейіпкерлермен толтырылған, көбінесе перспектива төменнен жоғарыға қарай бейнеленген, қолдары мен аяқтары жүйкелі түрде бейнеленген, біршама әсерлі, рубиндер мен алтынмен әшекейленген жібек пен барқыттан шыққан аристократиялық сарғыштықпен көзге түседі».