Кіріспе
Ортаңғы құлақты жұтқыншаққа жалғастыратын түтік Евстахий түтігі (/j//uː/'s//t//eɪ//ʃ//ən/), сондай-ақ есту түтігі немесе фаринготимпаниялық түтік деп аталады, бұл танау-жұтқыншақты ортаңғы құлаққа жалғастыратын түтік, ол сонымен қатар оның құрамына кіреді. Ересек адамдарда Евстахий түтігінің ұзындығы шамамен алғанда сантиметрге жуық, ал диаметрі миллиметрге жуық болады. Ол XVI ғасыр итальяндық анатомист Бартоломео Эустахидің құрметіне аталған. Адамдар мен басқа төрт аяқты жануарларда ортаңғы құлақ пен құлақ жолы әдетте ауамен толы болады. Алайда, құлақ жолындағы ауадан айырмашылығы, ортаңғы құлақтағы ауа тікелей сыртқы атмосферамен байланыста болмайды; сондықтан құлақ жолы мен ортаңғы құлақтың арасында қысымның айырмашылығы пайда болуы мүмкін. Әдетте Евстахий түтігі құлап тұрады, бірақ жұту кезінде немесе қысымның артуына байланысты ашылады, бұл ортаңғы құлақтың қысымын атмосфералық қысымға бейімдеуге мүмкіндік береді. Ұшаққа көтерілген кезде, қоршаған ортаның ауа қысымы жоғарыдан (жерде) төменге (аспанда) төмендейді. Ұшақ биіктікке көтерілген сайын ортаңғы құлақтағы ауа кеңейіп, мұрын мен ауыздың артқы бөлігіне итеріледі; ал төмен түскенде ортаңғы құлақтағы ауа көлемі азаяды және шағын вакуум пайда болады. Ұшақ төмендеп келе жатқанда ортаңғы құлақ пен қоршаған атмосфера арасындағы қысымды теңестіру үшін Евстахий түтігін белсенді түрде ашу қажет (мысалы, жұту арқылы немесе Вальсальва маневрі арқылы). Суға батып жүзуші де осы қысым өзгерісін сезінеді, бірақ қысымның өзгеру жылдамдығы жоғарырақ; суға батып жүзуші тереңдейгенде, қысымды теңестіру үшін Евстахий түтігін жиірек белсенді түрде ашу қажет.
The Eustachian tube (/j//uː/'/s//t//eɪ//ʃ//ən/), also called the auditory tube or pharyngotympanic tube, is a tube that links the nasopharynx to the middle ear, of which it is also a part. In adult humans, the Eustachian tube is approximately long and in diameter. It is named after the sixteenth century Italian anatomist Bartolomeo Eustachi. In humans and other tetrapods, both the middle ear and the ear canal are normally filled with air. Unlike the air of the ear canal, however, the air of the middle ear is not in direct contact with the atmosphere outside the body; thus, a pressure difference can develop between the atmospheric pressure of the ear canal and the middle ear. Normally, the Eustachian tube is collapsed, but it gapes open with swallowing and with positive pressure, allowing the middle ear's pressure to adjust to the atmospheric pressure. When taking off in an aircraft, the ambient air pressure goes from higher (on the ground) to lower (in the sky). The air in the middle ear expands as the plane gains altitude, and pushes its way into the back of the nose and mouth; on the way down, the volume of air in the middle ear shrinks, and a slight vacuum is produced. Active opening of the Eustachian tube (through actions like swallowing or the Valsalva maneuver) is required to equalize the pressure between the middle ear and the ambient atmosphere as the plane descends. A diver also experiences this change in pressure, but with greater rates of pressure change; active opening of the Eustachian tube is required more frequently to equalize pressure as the diver goes deeper, into higher pressure.
Құрылымы
Евстахий түтігі ортаңғы құлақтың алдыңғы қабырғасынан танау-жұтқыншақтың бүйір қабырғасына дейін, шамамен төменгі мұрын қабыршағының деңгейінде созылады. Ол сүйекті және шеміршекті бөліктерден тұрады.
Сүйекті бөлік
Ортаңғы құлаққа ең жақын сүйекті бөлік (1/3) сүйектен тұрады және шамамен 12 мм ұзындықты құрайды. Ол құлаңғыша қуысының алдыңғы қабырғасынан, мұздық-қосық каналдың астынан басталып, біртіндеп тартылып, жалпақ сүйектің қабыршақты және тас сүйекті бөліктерінің қосылған жерінде аяқталады. Оның ұшында қаңқалық бөлікті бекітуге арналған тік тілімшелі жиек болады. Эвстахиев түтігінің кіреберіс бөлігі протоимпанум деп аталады, ал протоимпанум түтіктің сүйекті бөлігінің алдыңғы жағы болып табылады.
Қылқаншалы бөлігі
Евстахий түтігінің шеміршек бөлігі шамамен 24 мм ұзындықты құрайды және серпімді шеміршек талшықтарынан тұратын үшбұрышты пластинадан жасалған. Оның төбесі түтіктің сүйекті бөлігінің медиалды шетіне бекітілген, ал негізі мұрын бөлігінің шырышты қабығының астында орналасқан, онда ол дыбыс түтігінің жұтқыншаққа ашылуының артындағы тор тубарий немесе жастықшаны құрайды. Шеміршектің жоғарғы жиегі иіліп, көлденең қимада ілгек тәрізді көрінеді, бұл төмен және бүйірден ашық болатын ойыс немесе жоғалауды құрайды, ал каналдың бұл бөлігі талшықты мембранамен толықтырылады. Шеміршек маңдай сүйегінің тастақ бөлігі мен сфеноид сүйегінің үлкен қанаты арасындағы ойыста жатады; бұл ойыс медиалды қанатты пластинаның ортасымен қарама-қарсы аяқталады. Түтіктің шеміршек және сүйекті бөліктері бір жазықтықта орналаспайды, алғашқысы екіншісінен сәл төменге еңкейген. Түтіктің диаметрі біркелкі емес, ең үлкені жұтқыншақ ашылған жерде, ең кішкентайы сүйекті және шеміршек бөліктерінің қосылған жерінде, ал барабан қуысына қарай қайтадан ұлғаяды; түтіктің ең тар бөлігі тарылу деп аталады. Жұтқыншақ ашылған жердің орналасуы және мұрын бөлігінің жұтқыншағымен байланысы сипатталған. Түтіктің шырышты қабығы алдында мұрын бөлігінің жұтқыншағымен, ал арт жағында барабан қуысымен үздіксіз жалғасады; ол кірпікшелі көп қабатты цилиндрлі эпителиймен жабылған және сүйекті бөлігінде жұқа, ал шеміршек бөлігінде көптеген шырыш бездері және жұтқыншақ ашылған жерге жақын көп мөлшерде аденоидтық тіні бар, Герлах бұл тінді түтіктік тонзилла деп атаған.
Жаңа анатомиялық көзқарастар
2015 жылдан бері еустахий түтігінің анатомиясын жақсырақ түсінуге екі жаңалық көмектесті: Вальсальва компьютерлік томографиясы және эндоскопиялық құлақ хирургиясы. Эндоскопиялық әдістердің құлақ анатомиясына қолжетімділігін арттыруының арқасында, еустахий түтігінің сүйекті бөлігінің іс жүзінде ортаңғы құлақ қуысының алға қарай созылуы, яғни "Протимпан" екендігі ұсынылды. "Еустахий түтігі" термині протимпанды мұрынша-жұтқыншақпен байланыстыратын фиброкартилягиялық құрылымды ғана білдіруі керек.
Даму
Евстахий түтігі бірінші тамақ қуысының (фарингеялық) және екінші эндодермалық қаптың дорсальды бөлігінен пайда болады, ол эмбриогенез кезінде түтіктік-темпальдық қуысты (рецесс) құрайды. Түтіктік-темпальдық ойықтың дистальдық бөлігі - тімпан қуысына, ал проксимальды түтікшелі құрылым - Евстахий түтігіне айналады. Ол дыбыс толқындарын түрлендіруге көмектеседі.
Қысымды теңестіру
Қалыпты жағдайларда адамның Эвстахий түтігі жабық болады, бірақ ол ортаңғы құлақ пен атмосфера арасындағы қысымды теңестіру арқылы зақымданудың алдын алу үшін шамалы мөлшерде ауаны өткізу үшін ашылуы мүмкін. Қысымның айырмашылығы құлақ пердесі мен құлақ сүйектерінің қозғалысын азайту арқылы уақытша өткізгіш есту қабілетінің жоғалуына себеп болады. Құлақты тазалаудың әртүрлі әдістері, мысалы, ыстық түсіру, жұту немесе шайнау арқылы түтікті қасады түрде ашып, қысымды теңестіруге болады. Мұндай кезде адамдар ұшақтағы жолаушыларға, суға батып жүзушілерге немесе таулы жерлерде көлік жүргізушілерге таныс кішкентай сыңғырлау дыбысын естиді. Қысымды теңестіруге көмектесетін құрылғыларға мұрынға жабылатын арнайы шарлар жатады, олар оң ауа қысымы арқылы ісінуді қамтамасыз етеді. Кейбір адамдар өз құлақтарын ерікті түрде "щелдіре" үйренуге үйренеді, оларды бірге немесе жеке-жеке ашып, қысымның өзгеруі кезінде, мысалы, ұшақта көтерілу/түсу, тау жолында жүру, лифт көтерілуі/түсуі сияқты жағдайларда қысымды теңестіретін процедураны орындайды. Тіпті кейбіреулер Эвстахий түтігін қысқа мерзімге ашық ұстап, тіпті ортаңғы құлақтағы ауа қысымын арттыра немесе азайта алады. "Щелдіру" дыбысын естіру үшін бір адамның құлағын екінші адамның құлағына жақындатып, дыбыс шығару кезінде тыңдауға болады. Мұндай ерікті бақылау алғаш рет ыстық түсіргенде немесе жұтқанда немесе басқа тәсілдермен (жоғарыда аталғандар) байқалуы мүмкін. Бұл қабілетті дамытқандар, қысым мәселесі болмаған жағдайда да, күш қолданбай, қасады түрде орындай алатынын анықтауы мүмкін.
Сырдың дренажы
Евстахиев түтігі ортаңғы құлақтың сөлін де ағызады. Жоғарғы тыныс жолдарының инфекциялары немесе аллергия Евстахиев түтігінің немесе оның ашылуын қоршаған қабықшалардың ісінуіне себеп болуы мүмкін, бұл бактериялар өсу ортасы ретінде пайдаланатын сұйықтықты ұстап алып, құлақ инфекциясына әкеледі. Бұл ісіну псевдоэфедрин, оксиметазолин және фенилефрин сияқты деконгестанттарды қолдану арқылы азайтылуы мүмкін. Құлақ инфекциялары балаларда жиірек кездеседі, себебі түтік көлденең және қысқарақ болып келеді, бұл бактериялардың енуін жеңілдетеді, сондай-ақ оның диаметрі кішкентай, сұйықтықтың қозғалысын қиындатады. Одан қоса, балалардың дамитын иммундық жүйесі және нашар гигиеналық әдеттері оларды жоғарғы тыныс жолдарының инфекцияларына көбірек бейім етеді.
Клиникалық маңызы
Ортаңғы құлақтың қабынуы, яғни ауызшаның қабынуы, көбінесе Евстахий түтігіне әсер етеді. 7 жасқа дейінгі балалар осы жағдайға көбірек ұшырайды, бір теория бойынша, бұл Евстахий түтігі ересектерге қарағанда қысқарақ және көлденеңірек бұрышта орналасқандықтан. Басқалар осы жас тобындағы сезімталдықты Евстахий түтігінің анатомиясына емес, иммунологиялық факторларға байланысты деп санайды. Баротит – бұл баротрауманың бір түрі, ол сыртқы және ортаңғы құлақ арасындағы ауа немесе су қысымының айқын айырмашылығы болғанда туындауы мүмкін, мысалы, суға тез батқанда немесе ұшақ жоғары биіктіктегі қысымды күйзелгенде. Кейбір адамдар Евстахий түтігі қалыптыдан әлдеқайда жіңішке болып, дұрыс жұмыс істемейтін күйде туады. Мұның себебі генетикалық болуы мүмкін, бірақ бұл сондай-ақ нәресте туған кезде ортаңғы құлаққа тиген қысымнан толыққандай жазылмауымен байланысты жағдай ретінде де қарастырылады (туған кездегі қысылу сақталуы). Евстахий түтігінің дисфункциясы ортаңғы құлақта көп мөлшерде шырыш жиналуына алып келуі мүмкін, бұл көбінесе есту қабілетін белгілі бір деңгейде нашарлатады. Бұл жағдай эффузиялы ортаңғы құлақтың қабынуы деп аталады. Патулозды Евстахий түтігі – бұл сирек кездесетін жағдай, онда Евстахий түтігі үзіліспен ашық болып қалады, адамның жүрек соғуының, тыныс алудың және сөйлеудің эхолық дыбыстарын тудырады. Бұл жағдайды бас-аяғымен аударғанда уақытша жеңілдетуге болады. Темекі шегу Евстахий түтігін шырыштан қорғайтын кірпікшелерге зиян келтіруі мүмкін, бұл түтіктің бітелуіне және құлақта бактериялардың көбеюіне, осыдан ортаңғы құлақтың қабынуына әкелуі мүмкін. Жыныс инфекциясының қайталануы және созылмалы түрлері Евстахий түтігінің дисфункциясын тудыруы мүмкін, себебі артық шырыш өндіріледі, ол өз кезегінде Евстахий түтігінің ашылуына кедергі келтіреді.
Желдету құбырлары
Балалық шақтағы ортаңғы құлақ инфекциясының және Евстахий түтігінің бітелуінің ауыр жағдайларында, ауаны теңестіру үшін құлақ пердесі хирургиялық түрде тесіліп, желдету жасауға болады, бұл миринготомия деп аталады. Құлақ пердесі әдетте өзінен-өзі жазылып, тесікті жабады, сондықтан тесікті ашық ұстап тұру үшін кішкентай пластик шеті бар трубка енгізіледі. Бұл - тимпаностомиялық трубка. Бала өскен сайын, трубка денеден табиғи түрде шығарылады. Ұзаққа созылатын, үлкен жиектері бар трубкалар зерттелген, бірақ олар құлақ пердесінің қанағаттандырылмайтын зақымдануына (тұрақты перфорациясына) әкелуі мүмкін.
Евстахий түтігінің кеңейуі
Соңғы уақытта эстахиан түтігін баллондық катетермен кеңейту, эстахиан түтігінің бітелуін емдеу әдісі ретінде үлкен қызығушылық тудырып келеді. Катетерді енгізу жолына және эстахиан түтігінің қай бөлігін кеңейтуге қарайтындығына байланысты осы процедураны орындаудың екі түрі бар. Денис По мұрын арқылы енгізуді және эстахиан түтігінің мұрын жақ бөлігін кеңейтуді танымал етті. Мұғаз Тарабичи баллондық катетерді транстимпандық (құлақ) жолмен енгізуді және шеміршек эстахиан түтігінің проксимальді бөлігін (құлақ жағын) кеңейтуді ұсынды.
Басқа жануарлар
Жылқылар мен кейбір кеміргіштерде, мысалы шөл гираксы, Евстахий түтігінің қабыршақтануы гутуралық қап деп аталады және гиоид аппаратының стилохоидтық сүйегі арқылы медиалдық және латеральдық бөліктерге бөлінеді. Бұл жылқы медицинасында маңызды, себебі қаптар инфекцияға шалдығуға бейім, ал бас миы жүйкелерімен (VII, IX, X, XI) және ішкі және сыртқы каротид артериясымен тығыз байланысты болғандықтан, зақымдалған жағдайға байланысты әртүрлі синдромдар туындауы мүмкін. Эпистаксис (мұрын қан кетуі) ветеринарлық хирургтарға жиі кездесетін жағдай, және қан кетуді тоқтату үшін уақытында баллонды катетер орнатылмаса, ол көбінесе өлімге алып келуі мүмкін.