Кіріспе

XVI ғасырдағы итальяндық анатомист, кемтік түтікшелерінің атымен аталушы Габриэль Фаллопио (1522/23 – 9 қазан 1562) – итальяндық дін қызметкері және анатомист, көбінесе Фаллопиус латынша атымен танымал. Ол XVI ғасырдың ең маңызды анатомистері мен дәрігерлерінің бірі болды, оның есімі кемтік түтікшесіне берілді.

Өмір

Фаллопио Модена қаласында өсті. Әкесі ерте қайтыс болды, бірақ бай туыстарының көмегімен Моденада латын және грек тілдерін үйреніп, гуманистік ғалымдардың жергілікті ортасында білім алды. Ол бірнеше жыл шіркеу қызметінде болды, соның ішінде Модена соборында күзетші болып жұмыс істеді, бірақ көп ұзамай медицинаға бет бұрды. 1544 жылы Моденада жазбаша анатомиялық зерттеу жүргізді. 1545 жылы, соңғысы болған кезде, Феррара университетінде медицинаны оқуға кірісті, ол кезде Еуропадағы ең жақсы медициналық оқу орындарының бірі болатын. Сонда ол көп уақыттан кейін, 1552 жылы, Падуада профессор болып жұмыс істегенде, Антонио Муса Брассаволаның жетекшілігімен медицина докторы ғылымын қорғады. Феррарада дәрілік өсімдіктер туралы лекциялар оқыды, бірақ кейбір мәлімдемелерге қарағандай, анатомия профессоры болған жоқ. Ол сондай-ақ Андреас Везалийдің жеке шәкірті болған емес (ол тек Везалийдің еңбектерін оқығандықтан өзін Везалийдің шәкірті деп атады). 1548 жылы Пиза университетінде анатомия кафедрасын иеленді. 1551 жылы Падуа университетінің анатомия және хирургия кафедрасына шақырылды және дәрілік өсімдіктер немесе ботаника пәнінен дәріс берді. Падуада ол неміс ботанигі Мельхиор Виландпен бірнеше жыл үйін бөлісті, бұл олардың қарым-қатынасының мәніне қатысты күдік тудырды және Фаллопия Виландтың ашулы ботаник Пьетро Андреа Маттиолимен болған жанжалына тартылды. Фаллопия өте танымал оқытушы болды және көптеген студенттері болды. Ол сонымен қатар кең ауқымды медициналық және хирургиялық тәжірибе жүргізді және студенттерін өзімен бірге алып, олар одан үйренуге мүмкіндік берді. Ол 1562 жылдың қазан айында Падуада қайтыс болды, оған тіпті 40 жасқа толмаған еді. Оның толыққанды суреттермен жабдықталған анатомиялық оқулық жазу жоспары орындалмады.

Үлестер

Фаллопио өмірінде бір ғана маңызды еңбегі – «Observationes anatomicae» 1561 жылы жарық көрді. Онда ол көптеген жаңа анатомиялық жаңалықтарын ұсынды, Гален мен Везалийдің еңбектерін түзетіп, кеңейтті. Оның кейбір зерттеулері бас пен миға қатысты болды. Ішкі құлақ туралы бұрынғы білімді толықтырып, tympanum және оның орналасқан сүйекті сақинамен байланысын егжей-тегжейлі сипаттады. Сонымен қатар, дөңгелек және овал терезелерді (fenestræ) және олардың вестибюль мен кохлеамен байланысын толыққанды түсіндірді. Мастоидты жасушалар мен ортаңғы құлақ арасындағы байланысты алғаш рет көрсетті. Көздің жас жолдарының сипаттамасы алдыңғы ғылымдардан едәуір өркендегенімен, этмоидты сүйек пен оның мұрын жасушаларын да егжей-тегжейлі сипаттады. Аудионервтен шыққаннан кейін бет нерві өтетін канал – aquaeductus Fallopii оның есімімен аталады. Сондай-ақ, петрозаль сүйектің жоғарғы алдыңғы бөлігіндегі тесік – Fallopian hiatus-ты да сипаттады. Оның сүйектер мен бұлшықеттер анатомиясына қосқан үлесі де өте құнды. Ол, мысалы, жоғарғы қабақты көтеретін бұлшық етті ашты. Екі жыныстың да көбелек мүшелерін зерттеді және аналық безден жатырға дейін созылатын жатыр түтігін алғаш рет нақты сипаттады, ол түтік оның есімімен аталады. Ішектен кіші ішекке фекальдық заттардың кері ағылуын болдырмайтын илеоцекальды клапанды алғаш рет сипаттап, оның жұмысын студенттеріне көрсетті. Тамақтанғаннан кейін сүтті түске енетіндіктен, кейіннен сүт тұқымдастары деп аталған құрсақ қуысындағы тамырларды да бірінші болып анықтады. Оның практикалық медицинаға қосқан үлесі де маңызды. Құлақ ауруларын диагностикалау және емдеу үшін алғашқы болып құлақ мұқапшасын (aural speculum) қолданды, ал хирургиялық тақырыптар бойынша жазған еңбектері әлі де қызығушылық тудырады. Оның өлімінен кейін студенттері оның дәрістерін жариялады, әсіресе жаралар, ісіктер, медициналық косметика және басқа хирургиялық тақырыптар, сондай-ақ ботаника және минералды сулар туралы. Фаллопио 1555 жыл шамасында дәрілік заттарға малынған, содан кейін кептірілген зығыр матасын сипаттады, ал кейбір авторлар оны презервативтің ойлап табушысы деп мақтайды. Алайда, жыныстық қатынас кезінде осы матаны қолдануға болмады. Француз ауруы немесе сифилис жұқтырды деп күдіктенген әйелмен жыныстық қатынас жасаған ер адам, қатынастан кейін матаны ұрық жынысына жауып, бірнеше сағатқа қалдырып, теріге енген жұқпалы заттарды жою керек еді. Кейбір авторлар Фаллопионың осы матаны мыңнан астам адамға сынап көргені туралы айтқан сөзін фантастикалық деп санайды. Фаллопио минералды сулар мен олардың емдік қасиеттері туралы кеңінен дәріс берді және әртүрлі бұлақтардан алынған сулардың химиялық талдау нәтижелерін дистилляция арқылы ұсынды. Ол Фракастордың қазбалар туралы теориясына қарсылық білдірді, оны Шарль Лайелдің «Геология принциптері» еңбегінде былай сипаттаған: Падуандық Фаллопио тасқа айналған қабыршақтар табылған жерлердегі ашыту арқылы пайда болған немесе кейбір жағдайларда «жер бетіндегі тыныс алудың күшті қозғалыстарынан» өз пішінін алған деп ойлады. Анатомияның белгілі профессоры болғанымен, ол өз заманында Пульяда қазылған пілдің тістерін қарапайым топырақтан жасалған деп үйретті, және осы принциптерге сәйкес, Римдегі Монте-Тестацеоның ыдыстары топыраққа басылған табиғи іздер деп санайтын.

Мұра

Фаллопийдің түрлі анатомиялық құрылымдары сипатталған, оның ішінде фаллопия түтігі, фаллопия каналы және фаллопия лигаменты. Гүлді өсімдіктердің шамамен 12 түрі оның құрметіне (Фаллопия) аталған. Фаллопийді бейнелейтін деп саналатын бірнеше әртүрлі портреттер сақталған, бірақ олардың ешқайсысының нақтылығы дәлелденбеген.