Кіріспе

1910-1917 жылдар аралығында Альбертаның премьер-министрі Артур Льюис Уоткинс Сифтон (26 қазан 1858 – 21 қаңтар 1921) – 1910 жылдан 1917 жылға дейін Альбертаның екінші премьер-министрі болған канадалық заңгер, судья және саясаткер. Одан кейін ол Канаданың федералды кабинетінде министр болды. Ол Канаданың батысында (қазіргі Онтарио) дүниеге келіп, сол жерде және Виннипегте өсті. Кейіннен ол Брэндондағы ағасы Клиффорд Сифтонмен бірге заңгерлікпен айналысты, сондай-ақ ол жерде муниципалды саясатта белсенді болды. 1885 жылы Принс-Альбертке, ал 1889 жылы Калгариге көшіп келді. Ол жерде ол 4-ші және 5-ші Солтүстік-Батыс заң шығарушы жиналысына сайланды және премьер Фредерик Хоултеннің үкіметінде министр болып қызмет етті. 1903 жылы федералды үкімет, оның ағасының (сол кезде министрлердің бірі болған) ұсынысымен, Сифтонды Солтүстік-Батыс аумақтарының бас судьясы етіп тағайындады. 1905 жылы Альберта Солтүстік-Батыс аумақтарының бір бөлігінен құрылғаннан кейін, 1907 жылы Сифтон Альбертаның алғашқы бас судьясы болды және 1910 жылға дейін қызмет етті. 1910 жылы Альбертаның либералдық үкіметі премьер Александр Камерон Резерфорд Альберта және Ұлы су жолдары темір жолына қатысты дауға ұшырады. Альбертаның вице-губернаторы Джордж Булия либерал болды және Альберта либералдық партиясының мүддесі үшін Ратфордты жаңа премьер-министрдің пайдасына ығыстыру қажет деп шешті. Басқа көрнекті либералдар ұсыныстан бас тартқаннан кейін, бұл лауазым Сифтонға ұсынылды және ол оны қабылдады. Премьер-министр ретінде Сифтон теміржол дауынан туындаған және одан әрі күшейген партиядағы жікшілікті аяуға тырысты. Ол Рутерфордтың теміржол саясатын өзгертуге тырысты, бірақ соттар оның әрекеттерін қабылдамағандықтан, ол Рутерфордқа ұқсас бағытты ұстанды. Альбертаның табиғи ресурстарына құқықтарды федералды үкіметке беруге тырысты, бірақ ол сәтті болмады, себебі федералды үкімет оларды Альбертаның провинциялық мәртебесіне сәйкес сақтап қалды. Сифтон премьер болған кезде Альбертаның Біріккен фермерлері саяси күш ретінде көтерілді. Сифтон олардың көптеген талаптарын қанағаттандыруға тырысты: оның үкіметі ауыл шаруашылығы колледждерін салды, фермерлер басқаратын астық көтеру кооперативін құрды және астықтан зардап шегуге қарсы муниципалды жүйені енгізді. Ауыл шаруашылығынан басқа, UFA Сифтон үкіметінің тікелей демократиялық шараларды (тыйым салуға әкеп соқты) және әйелдерге дауыс беру құқығын кеңейтуде маңызды рөл атқарды. 1917 жылғы әскери шақыру дағдарысы кезінде Сифтон Консервативті премьер-министр Роберт Борденді Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңіске жету үшін әскери шақыруды енгізуге тырысқанда қолдады. Ол консерваторлар мен әскери шақыруды қолдайтын либералдардан тұратын федералды одақ үкіметін құруды қолдады. 1917 жылы ол провинциялық саясаттан шығып, Одақ үкіметінде министр болды. Келесі үш жарым жыл ішінде ол төрт түрлі министрлікте қысқа мерзімге қызмет етті және 1919 жылғы Париж бейбітшілік конференциясына делегат ретінде қатысты. Ол 1921 жылғы қаңтарда Оттавада қысқа аурудан кейін қайтыс болды.

Ерте өмір

Артур Сифтон 1858 жылғы 26 қазанда Канаданың Батыс (қазіргі Онтарио) Арва қаласында Джон Райт Сифтонның (1833–1912) және Кэтрин "Кейт" Уоткинстің (1832–1909) отбасында дүниеге келді. Ол саясаткер Клиффорд Сифтонның үлкен ағасы болды. Оңтүстік Онтариодағы мемлекеттік мектептерде оқып, Дундастағы ұлдар мектебі мен Лондондағы орта мектепті бітірді. Әкесі шын ниетті методист, бекем реформатор және кейіннен либерал болды. Осы сенімдер үй өміріне сіңіп кірді; Сифтон отбасына дін қызметкерлері, діндарлар, кәсіпкерлер, заңгерлер мен саясаткерлер жиі келіп тұратын. 1874 немесе 1875 жылы, бітіргеннен кейін ол және Клиффорд сол кезде Онтарионың Кобург қаласында орналасқан Виктория колледжіне түсті. 1880 жылы ол бакалавр дәрежесін алды. Кобургте оқығанда, ол жақсы оқушы болған жоқ: көптеген сабақтарды қалып қойды және сыныптастары оны "интеллектуалды, моральдық, физикалық және мінездік тұрғыдан жақсылыққа және басқа жаққа, әсіресе басқа жаққа ерекше көзге шығарды" деп бағалады. Бітіргеннен кейін Артур Сифтон Виннипегке оралып, 1881 жылға дейін Альберт Монкманмен жұмыс істеді, содан кейін әкесінің ізбен Брэндонға кетті. Әкесі жергілікті жылжымайтын мүлік нарығының өркендеуінен пайда көруді үміттенеді; Артур Монкман заң фирмасының Брэндон бөлімшесін басқарды, бірақ ол әлі де тәжірибесін аяқтамағандықтан заңгерлікпен айналысуға құқылы емес еді. Ол Сифтон үкіметін "таза жергілікті мәселелерге қатысты барлық табиғи ресурстарды бақылауға алу үшін қажет деп саналатын шараларды қабылдауға" шақыратын ұсыныс жасады. Сифтон өзінің үкіметі осы мақсатта федералды үкіметпен келіссөздер жүргізуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Ол: "Мен әрқашан біздің кен орындарымыз бен орман шаруашылығымызды мемлекеттік басқаруымыз керек деп ойладым. Сұрақ енді табиғи ресурстарымызды бақылауды қалаймыз ба, жоқ па емес, оларды қалай алудың ең жақсы жолы қандай?" деді. Содан кейін Сифтон шығысқа сапар шегіп, Торонтодағы Канада клубында провинциялық ресурстарды бақылау тақырыбында сөз сөйледі, онда оның ойлары жақсы қабылданды. 1910 жылдың мамырында Сифтон және Саскачеванның премьер-министрі Уолтер Скотт Оттавада Лориермен кездесті, онда ол премьер-министрдің 1911 жылғы федералды сайлауда либералдар қайтадан жеңіске жетсе, Альбертаға оның ресурстарын басқару құқығын беруге келісімін алды. Бұл сайлаудың басты мәселесі – Альбертада танымал болған өзара сауда мәселесі болды, және Сифтон Лориерді қолдау үшін белсенді науқан жүргізді (ағасынан ерекшеленді, ол Лориермен өзара сауда мәселесінде келіспеді). Альбертаның жеті округтің алтысында жеңіске жеткеніне қарамастан, либералдар Роберт Борденнің консервативтерінен ұлттық деңгейде жеңіліске ұшырады. Бастапқыда бұл үлкен мәселе болып көрінбеді; Борден далалық провинцияларға ресурстарды бақылау құқығын беруді ұзақ уақыттан бері талап етіп келген, бірақ Сифтон мен Скотт бұл мәселені жаңа премьер-министрге көтергенде, көптеген шаралар қабылданбады. Борден біраз уақыт күтті, содан кейін провинциялық либералдық партиялардың беделін арттырып, ресурстарды басқару құқығын беру арқылы оларға саяси жеңіс сыйлауға ниеті жоқ екені белгілі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бұл мәселе көпшіліктің назарынан тыс қалды және Альберта осы ұзақ жылдар бойына көздеген мақсатына 1930 жылға дейін жете алмады.

Ауыл шаруашылығы саясаты

Сифтонның премьер-министр болған кезі Альбертаның Біріккен фермерлерінің (UFA) саяси күш ретінде күшеюімен бірге жүрді. 1909 жылы Әділет қоғамы мен Альберта фермерлер қауымдастығының бірігуінен құрылған UFA кейіннен саяси партияға айналып, 1921 жылдан 1935 жылға дейін Альбертаны басқарды. Дегенмен, Сифтонның өкіметтігінде оның тікелей саясатқа қатысуына тағы бірнеше жыл уақыт болды және ол фермерлердің мүдделерін қорғаумен шектелді. 1909 жылғы провинциялық сайлауда 50 004 адам дауыс берген провинцияда UFA бастапқыда 2100 мүшесі бар екенін мәлімдеді, бұл көрсеткіш 1913 жылы 9400-ге жетті. Бұған қоса, бұл сандарға ұйымға жарна төлемейтін, бірақ белсенді қатысқан көптеген фермерлер кірмеді; UFA күшті күшке ие болды және Сифтон оған назар аударды. UFA-ның алғашқы провинциялық жеңісі 1910 жылы болды, ол ауыл шаруашылығы колледждерін салумен байланысты. Альберта университетінің берік одақтасы болған премьер Александр Резерфорд Альбертаның алғашқы ауыл шаруашылығы колледжін университет кампусында, Резерфордтың туған қаласы Стратконада орналастыру жоспарын бекітті. 1910 жылғы UFA съезінде колледжді Оңтүстік Альбертаға орналастыру туралы ұсыныс жасалды, бірақ ол Эдвард Миченердің UFA басшылығын провинциямен өзара келісімге келетін орынды анықтау үшін кеңесуге шақырған ұсынысымен ауыстырылды. UFA-мен кеңескеннен кейін Сифтон колледжден өзге провинция бойынша ауыл шаруашылығы мектептері салынатынына және фермерлерге колледж басқармасында өкілдік берілетініне келісті. Шындығында, Сифтон колледжді құруды тоқтатты және провинцияның әртүрлі аймақтарында жеті демонстрациялық шаруашылық құруды ұсынды. 1912 жылы үкімет осы шаруашылықтардың үшеуімен байланысты ауыл шаруашылығы колледждерін құру туралы хабарлады (олардың барлығы провинциялық кабинет министрлерінің сайлау округтерінде: Дункан Маршаллдың Олдс, Арчибальд Маклиннің Летбридж ауданындағы Кларшолм және Сифтонның Вермиллион). UFA-ның тағы бір саясаты жерге бірыңғай салық салуды көздейтін, бұл басқа салық түрлерін алмастыруға тиіс болды. Фермерлер бұл салық олардың өнімдерін экспорттауды қиындататын тарифтерді алмастыруға көмектеседі деп үміттенеді және салық жүктемесін жер құны жоғары қалаларға ауыстырады. Сонымен қатар, олар жерді пайдалануды және фермерлерге сатуды ынталандыру үшін игерілмеген жерлерге қосымша салық салуды талап етті. Сифтон бұл талапқа да жауап берді: 1911-1912 жылдары ол муниципалитеттерге мүлік салығын салуға рұқсат берді және ауылдық муниципалитеттерден тек жер салығын алуды талап етті, ал 1914 жылы ол жердің спекуляциясын болдырмау үшін дамымаған жерлерге провинциялық салық салды. Сифтон үкіметінің UFA-ға негізделген басқа да шараларына 1912 жылы астық сақтандыруды жекешелендіру жоспарынан бас тарту (оның орнына муниципалды сақтандыру схемасын қабылдау) және ауыл шаруашылығы машиналарын өндіруші компанияларға өз өнімдері үшін жауапкершіліктен қашуға мүмкіндік беретін келісімшарттарды тыйым салу кірді. Сифтон үкіметі қабылдаған ең маңызды ауыл шаруашылығы заңнамасы Альберта фермерлерінің кооперативтік астық лифт компаниясын (AFCEC) құру болды. UFA-ның бірінші басымдығы мемлекеттік меншікке ие және астық лифттерін пайдалану болғанымен, Сифтон бас тартты, бірақ AFCEC-ті қуана қабылдады, онда тек фермерлер ғана үлестерге ие бола алады және провинциялық бастамалық несиелермен қолдау табады. Холл «Сифтон үкіметі 1913 жылғы UFA съезінің провинциялық билікке қатысты барлық қарарына толық немесе ішінара жауап берді» деп жазады. Алайда, бұл көрсеткішті ұзақ сақтау мүмкін болмады, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыс провинцияның назары мен ресурстарының үлесін арттырғанда. 1916 жылғы заң шығару сессиясында үкімет UFA-ның сол жылғы жиырма үш талабының тек екеуіне ғана жауап берді - біреуі UFA жергілікті бөлімдеріне гофер улысын сатуға рұқсат беру және біреуі таңбаны тексерумен айналысу.

Демократиялық және моральдық реформа

АӨФ өзінің ықпалын тек ауыл шаруашылығы саясатында ғана емес, басқа да салаларда таратты. Ұйымның прогрессивті бағыты күшті болды және тікелей демократияны, әйелдердің сайлау құқығын және спирттік ішімдіктерге тыйым салуды жақтады. Осылардың біріншісіне жауап ретінде Сифтон 1913 жылы «Тікелей демократия туралы» заңды ұсынды. Бұл заң АӨФ-тың күткенінен сәл кем болды, мысалы, сайланған лауазымды тұлғаларды қайта шақыру ережесі енгізілмеді. Алайда, ол алберталықтарға өткен провинциялық сайлаудағы дауыстардың он пайызына тең, сайлауға құқылы сайлаушылардың қолдары бар петиция ұсыну арқылы тікелей референдум өткізуге мүмкіндік берді, сондай-ақ провинцияның сексен бес пайызындағы округтердің әрқайсысынан кем дегенде сегіз пайыз қол жинау қажет болды. Консерваторлар тікелей демократияны қолдайтындарын жариялағандықтан, заң жобасын тек егжей-тегжейлі түрде сынға ала алды. Заңға қол қою үшін қажетті қолтаңбалардың көп саны (1913 жылғы сайлаудан бастап 9 399 қолтаңба қажет болды) оған «Өте Құрметті» атағын берді. Сифтон 1919 жылы Париж бейбітшілік конференциясына Борден, Чарльз Доэрти және Джордж Юлас Фостермен бірге Канададан барған төрт делегаттың бірі болды. Конференцияда ол Порттар, Су жолдары және Темір жолдар жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болып қызмет етті және Әуе навигациясы жөніндегі комиссияға мүше болды. Осы қызметтерінде ол Канаданың сыртқы саясаты әлі де Ұлыбритания басқаруында болған кезде, Канаданы тәуелсіз мемлекет ретінде қарау қажеттігін қозғады. 1919 жылдың 28 маусымында Артур Сифтон Версаль келісім-шартына қол қойған екі канадалықтың бірі болды.