Евтихий Қосстанбұлдық: Өмірбаяны мен діни даулар

Кіріспе

Константинополдың пресвитері және архимандриті, Теофил Пайғамбардың өмірінің авторы Евтихий (Εὐτυχής; шамамен 380 – 456) немесе Константинопольдік Евтихий Константинополде пресвитер және архимандрит болған. Ол 431 жылы Ефесте өткен Бірінші кеңесте Несторийдің ілімдеріне қарсы күшті оппозициясымен алғаш рет көзге түсті. 448 жылғы Константинополь синодында және 451 жылғы Халкидон кеңесінде Евтихий, сондай-ақ радикалды, бірақ қарама-қарсы көзқарасты қабылдағаны үшін айыпталды. Дегенмен, ол өзінің ойын осылай түсіндіруге келіспеді.

Өмір

Евтих Константинополь қабырғасының сыртындағы монастырьдың архимандриты болды, онда ол 300-ден астам монахқа басшылық етті. Ол көп құрметке ие болды және Теодосий II сарайындағы ықпалды евнух Хризафийдің тәрбиешісі болған.

Дау

Константинополь патриархы Несторий Мәриямды "Құдай анасы" (грек тілінде "Theotokos", сөзбе-сөз "Құдайды көтерген") деп атауға болмайды деп мәлімдегендіктен, ол дінге қарсы деп жарияланды; Патриарх Несторийдің бұл мәлімдемесімен күресе отырып, Евтихтің Мәсіхті "адамдық және илаһи элементтердің қосылысы" деп айтқаны туралы айтылды. Евтихке қарсы сот процесін, оны Кириллдің радикалдық жақтастарына қарсы империялық көрсету сынағының түрі деп қарастыратын тарихшылар Патрик Т. Р. Грей және Джордж А. Беван, "[Евтих] өзі айтқан сөздер оны кейінгі Кирилл ұстанымын қызу қорғаушысы болмаған деп қарауға ешқандай себеп бермейді" деген пікірді келтіреді, яғни, миафизитшілдік.

Мансап

Евтихий Христостың адамдығы шектеулі немесе толық емес екенін жоққа шығарды, бұл көзқарас кейбір адамдар Александриялық ілімге ұқсас деп ойлады. (Дегенмен, Копт шіркеуі мұны қатты жоққа шығарады, олар Евтихийді еретик деп санайды.) Қайтқанда да, Евтихий өз пікірін ынтамен және салмақсыз айтқандықтан, оны дұрыс түсінбеді. 448 жылы Константинопольде Флавиан төрағалық еткен Синодта Антиохиялық Домнус II және Дорилеум епискобы Евсевий оны ерестікте айыптады. Оның түсіндірмелері қанағаттандырмайтын деп танылғаннан кейін, кеңес оны діни қызметінен шеттету және қауымнан шығарып салу туралы шешім қабылдады. 449 жылы Александриялық Диоскор Евтихий монофизитшілдіктен бас тартты деп есептегендіктен, Ефестегі екінші кеңеске шақырды. Көптеген египеттік монахтардың қатысуымен кеңес Евтихийді лауазымына қайта орналастырып қана қоймай, оның басты қарсыластарын – Евсевий, Домнус және Флавианды да лауазымынан шеттетуге шешім шығарды. Кеңестің шешімі Рим епискобы Леоның пікірімен қайшы келді, ол өзінің ізашары Целестин саясатынан ауытқып, Флавианға екі табиғат пен бір жандама туралы ілімді қолдап, қатты хат жолдаған еді. Осы уақытта император Феодосий II қайтыс болды. Оның орнын басып алған Маркиан Феодосийдің қарындасы Пулхерияға үйленді. 451 жылдың қазан айында Маркиан мен Пулхерия Халкидон қаласында (төртінші экуменикалық) кеңес шақырды, онда Диоскор қатысты және ол айыпталып сотталды. Сол жерде Ефесте өткен Синодты «тоналдық» деп атады, онда Диоскордың пікір білдірмеген епископтарға өліммен қорқытқандығы айтылды. Алдыңғы Синодтың барлық шешімдері күштен шығарылып, Александриялық Кириллдің іліміне сәйкес, екі табиғат Мәсіхте өзгеріссіз, сіңірілмейтін және шатастырмайтын күйде біріктірілген және «бір жандама мен бір гипостаз құрайды» деп жарияланды. Евтихий жер аударылу кезінде қайтыс болды, бірақ оның кейінгі өмірі туралы ештеңе белгілі емес. Халкидондық кеңеске келіспегендер кейін «монофизиттер» деп айыпталды және қазіргі кезде «Шығыс православиесі» деп танылады, бұл атау бүгінде копт шіркеуі, армян православиесі және сириялық православиесі сияқты шіркеулерге қолданылады. Олар Евтихийдің Мәсіхтегі «бір табиғат» іліміне келіседі және Мәсіхтің Әкемен және бізбен бір зат екенін жоққа шығарады деп айыпталады; алайда Шығыс православиелік шіркеулері «Миафизиттер» деп аталуды жөн көреді және Евтихийдің ілімдеріне қарсы. Бұл 1973 жылдың мамыр айында, марқұм копт папасы Шенуда III Римге сапар шегіп, Папа Павел VI-мен бірлесіп христологиялық мәлімдеме жасағанда расталды. Евтихийдің есімін сақтау халцедондықтардың, Лео I сияқты, міндеті болды, олар «Евтихийлік» терминін халцедондық емес адамдарды кемсіту үшін қолданды, ал олар өз кезегінде халцедондықтарды «несториандықтар» және диофизиттер деп айыптады.

Eutyches denied that Christ's humanity was limited or incomplete, a view that some thought similar to the Alexandrine doctrine. (This, however, is strongly rejected by the Coptic church, which sees Eutyches a heretic.) In any event, the energy and imprudence with which Eutyches asserted his opinions led to his being misunderstood. He was accused of heresy by Domnus II of Antioch and Eusebius, bishop of Dorylaeum at a synod presided over by Flavian at Constantinople in 448. His explanations deemed unsatisfactory, the council deposed him from his priestly office and excommunicated him. In 449, however, the Second Council of Ephesus was convened by Dioscorus of Alexandria, who was under the impression that Eutyches had renounced Monophysitism. Overawed by the presence of a large number of Egyptian monks, the council not only reinstated Eutyches to his office but also deposed Eusebius, Domnus, and Flavian, his chief opponents. The council's judgment conflicted with the opinion of the bishop of Rome, Leo, who, departing from the policy of his predecessor Celestine, had written very strongly to Flavian in support of the doctrine of the two natures and one person. Meanwhile, the emperor Theodosius II died. His successor, Marcian, married Theodosius's sister, Pulcheria. In October 451, Marcian and Pulcheria summoned a council (the fourth ecumenical) which met at Chalcedon, which Dioscorus attended and at which he was condemned. There the synod of Ephesus was called a "robber synod," at which, it was said, Dioscorus had threatened the bishops with death if they did not agree with him. That previous synod's proceedings were annulled and, in accordance with the more miaphysite strand in the teaching of Cyril of Alexandria, it was declared that the two natures are united in Christ (without any alteration, absorption or confusion) and 'come together to form one person and one hypostasis.' Eutyches died in exile, but of his later life nothing is known. Those who did not approve the Chalcedonian Council were later accused of being "Monophysites" and are nowadays known as "Oriental Orthodox," a phrase that today applies to churches such as the Coptic Church, the Armenian Orthodox Church, and the Syrian Orthodox Church. They were wrongfully accused of agreeing with Eutyches about "one nature" in Christ and of rejecting Christ's dual consubstantiality (with the Father and with us men); however, Oriental Orthodox churches prefer to be called "Miaphysites" and are against the teachings of Eutyches. This was confirmed in May 1973 when the late Coptic pope, Shenouda III, visited Rome and penned a Christological statement with Pope Paul VI. Eutyches's memory was kept alive by the Chalcedonians such as Leo I, who used the term 'Eutychian' as a pejorative description of the non Chalcedonians who in their turn accused the Chalcedonians of being 'Nestorians' and dyophysites.