Максим Плануд: византиялық монах, ғалым, аудармашы. Латын және грек тілдеріндегі еңбектері арқылы Шығыс пен Батыс арасында байланыс орнатқан. Грек антологиясын жинақтаған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Византиялық монах, ғалым және антолог Максим Плануд (Máximos Planoúdēs; ) – Константинопольдегі византиялық грек монахы, ғалымы, антолог, аудармашы, математик, грамматик және теолог. Латын тілінен грек тіліне және грек тілінен латын тіліне жасаған аудармалары арқылы ол грек шығысы мен латын батысын бір-бірімен жақынырақ байланыстырды. Қазіргі таңда ол Грек антологиясын жинақтаушы ретінде ең жақсы танымал.
Byzantine monk, scholar, and anthologist
Maximus Planudes (, Máximos Planoúdēs; ) was a Byzantine Greek monk, scholar, anthologist, translator, mathematician, grammarian and theologian at Constantinople. Through his translations from Latin into Greek and from Greek into Latin, he brought the Greek East and the Latin West into closer contact with one another. He is now best known as a compiler of the Greek Anthology.
Өмірбаян
Максим Плануд Византия императорлары VIII Михаил мен II Андроник билігінде өмір сүрген. Ол 1260 жылы Вифиниядағы Никомедияда дүниеге келді, бірақ өмірінің көп бөлігін Константинопольде өткізді, онда монах ретінде зерттеу мен оқытуға берілді. Монастырға кірген соң ол өзінің бұрынғы есімі Мануэльді Максим деп өзгертті. Плануд латын тілін жақсы білген, ал сол кезде Рим мен Италияға Византия империясының гректері күдікпен қараған. Осы қабілетінің арқасында ол 1295-96 жылдары император Андроник II жіберген елшілердің бірі болып таңдалды, олар Константинополь маңындағы Галатадағы генуялық бекінісіне шабуыл жасағаны үшін венециялықтарға наразылық білдіру үшін барды. Оның маңызды нәтижесі – Планудтың, әсіресе аудармалары арқылы, Батыс Еуропада грек тілі мен әдебиетін зерттеуді қайта жаңғыртуға жол ашты. Ол көптеген еңбектердің авторы, соның ішінде: Мануэль Москопулдың «Эротематалары» сияқты, сұрақ-жауап түріндегі грек грамматикасы, «Саяси өлеңдер» деген қосымшасы бар; синтаксис туралы трактат; Эзоптың өмірбаяны және аңыздардың прозалық нұсқасы; кейбір грек авторларына жасалған түсіндірмелер (схолия); екі гексаметрлік өлең, бірі – Плануд латын тіліне аударған және географиясын қайта ашқан Клавдий Птолемейге арналған мақтау өлең, екіншісі – өгіздің кенеттен тышқанға айналуы туралы әңгіме; үндістерде қолданылған есептеу әдісі туралы трактат; және Диофанттың «Арифметикасының» алғашқы екі кітабына түсіндірмелер. Оның латын тілінен аударған көптеген еңбектерінің ішінде Цицеронның «Сципион арманы» (Somnium Scipionis) және Макробийдің түсіндірмесі; Овидийдің «Героидалары» мен «Метаморфозалары»; Боэцийдің «Философиялық тыныштық» (De consolatione philosophiae); және Августиннің «Үштік» (De trinitate) кітабы бар. Дәстүр бойынша, Юлий Цезардың «Галл соғысы» (De Bello Gallico) аудармасы Планудқа жатқызылады, бірақ бұл жиі қайталанатын қателік. Бұл аудармалар грек тілінде сөйлейтін адамдар үшін ғана емес, Батыс Еуропада грек тілін оқытуға арналған оқулықтар ретінде де кеңінен қолданылды. Алайда, ол грек антологиясын жинақтауымен ең танымал. Бұл жинақ, Плануд антологиясы немесе Планудеан антологиясы, Гейдельберг мәтінінен (Палатин антологиясы) қысқа, және оны көптеген жағдайларда жауып жатыр, бірақ онда Палатин антологиясында жоқ 380 эпиграмма бар, олар әдетте басқаларымен бірге он алтыншы кітап ретінде немесе қосымша ретінде жарияланады. Дж. В. Маккейл өзінің «Грек антологиясынан таңдамалы эпиграммалар» (Select Epigrams from the Greek Anthology) кітабында оны былай сипаттайды:
Maximus Planudes lived during the reigns of the Byzantine emperors Michael VIII and Andronikos II. He was born at Nicomedia in Bithynia in 1260, but the greater part of his life was spent in Constantinople, where as a monk he devoted himself to study and teaching. On entering the monastery he changed his original name Manuel to Maximus. Planudes possessed a knowledge of Latin remarkable at a time when Rome and Italy were regarded with some hostility by the Greeks of the Byzantine Empire. To this accomplishment he probably owed his selection as one of the ambassadors sent by emperor Andronikos II in 1295–96 to remonstrate with the Venetians for their attack upon the Genoese settlement in Galata near Constantinople. A more important result was that Planudes, especially by his translations, paved the way for the revival of the study of Greek language and literature in western Europe. He was the author of numerous works, including: a Greek grammar in the form of question and answer, like the Erotemata of Manuel Moschopulus, with an appendix on the so called "Political verse"; a treatise on syntax; a biography of Aesop and a prose version of the fables; scholia on certain Greek authors; two hexameter poems, one a eulogy of Claudius Ptolemaeus— whose Geography was rediscovered by Planudes, who translated it into Latin— the other an account of the sudden change of an ox into a mouse; a treatise on the method of calculating in use amongst the Indians; and scholia to the first two books of the Arithmetic of Diophantus. His numerous translations from the Latin included Cicero's Somnium Scipionis with the commentary of Macrobius; Ovid's Heroides and Metamorphoses; Boethius' De consolatione philosophiae; and Augustine's De trinitate. Traditionally, a translation of Julius Caesar's De Bello Gallico has been attributed to Planudes, but this is a much repeated mistake. These translations were not only useful to Greek speakers but were also widely used in western Europe as textbooks for the study of Greek. It is, however, for his edition of the Greek Anthology that he is best known. This edition, the Anthology of Planudes or Planudean Anthology, is shorter than the Heidelberg text (the Palatine Anthology), and largely overlaps it, but contains 380 epigrams not present in it, normally published with the others, either as a sixteenth book or as an appendix. J. W. Mackail in his book Select Epigrams from the Greek Anthology, has this to add of him:
Оның еңбектерінің ішінде Августиннің «Құдай қаласы» (City of God) және Цезардың «Галлия соғысы» (Gallic War) грек тіліне аудармалары бар. Палеологтардың жаңадан қалпына келтірілген грек империясы тез күйреп бара жатқан кезде. Генуялық Пера колониясы Константинополь саудасын басып алып, тәуелсіз мемлекет сияқты әрекет етті. Планудтың Петрарканың замандасы болғанын еске алу бізді қазіргі заманға жақындатады. Ол «миллион» сөзін алғаш қолданған адамдардың бірі ретінде танылады.
Among his works were translations into Greek of Augustine's City of God and Caesar's Gallic War. The restored Greek Empire of the Palaeologi was then fast dropping to pieces. The Genoese colony of Pera usurped the trade of Constantinople and acted as an independent state; and it brings us very near the modern world to remember that Planudes was the contemporary of Petrarch. He is recorded as one of the first people to use the word "million".