Кіріспе
Ортағасырлық Еуропадағы жаяу әскер қолданған соғым қаруы.
Бик – ағаш бұтақтарын қырқуға арналған ауыл шаруашылығы құралы, ол көбінесе жаяу әскердің соғым қаруы ретінде пайдаланылған. Ағылшын тілінде "итальяндық бик" термині ронконе немесе ронкола сияқты қаруларға қолданылады, бірақ итальяндық нұсқасында кесу пышағынан өзге ұзын шаншар да болған. Ағылшылдар қара, қоңыр және ормандық биктерді қоса алғанда, биктердің бірнеше түрін ажыратқан, бірақ олардың арасындағы нақты айырмашылықтар қазірге дейін толыққанды түсініксіз. Биктер әртүрлі ұштармен жабдықталып, әскери қолдануға бейімделген. Басқа түрлеріне бик ілгегі және бик гизармасы жатады.
Біржақтылық
Құйрық өлшемі, қызметі және сыртқы түрі бойынша албердаға ұқсас, және ортақ қажеттілікті қанағаттандыру үшін конвергентті эволюцияның нәтижесі деуге болады: ұшымен шаншуға, ілгекпен сүйреуге, ал тік немесе балтасымен кесуге арналған сапты қару. Бұл құралды соғыс орағымен шатастыруға болмайды, ол ауыл шаруашылығында қолданылатын орақтан жасалған тағы бір сапты қару. Меровинг кезеңіне жататын франктердің зираттарынан осындай құралдар табылды. 1599 жылы Джордж Сильвер қара құралдың ұзын, ал ормандық құралдың қысқа болуы керек деді. 16 ғасырдың басында көптеген еуропалық мемлекеттер шырға мен аркебусты қабылдағанда, ағылшындар билл мен ұзын садақтың үйлесімін сақтауды жөн көрді. Тюдор дәуірінде де шотландтарға қарсы күреске жіберілген жасақтарда билл жиі кездесетін. 1513 жылғы Флодден шайқасы – континенттік үлгідегі шырғалы жасақтардың (шотландтар) және биллмендердің (ағылшындар) арасындағы классикалық кездесу болды. 1542–1546 жылдардағы Италия соғысында ағылшын армиясы биллді негізгі сапты қару ретінде қолданды. 16 ғасырдың ортасынан бастап ағылшындар шырға мен оқ ату формацияларына көшті, бірақ биллхукты басқа армиялар үлкен қылыштар мен албердаларды қолданғандай қолдана берді. 1588 жылы ағылшын жаттығу жасақтарының құрамында 36% аркебузиерлер, 6% мушкетерлер, 16% садақшылар, 26% шырғагерлер және 16% биллмендер болды. Лорд Бёрглиге жатқызылатын Лансдаун MS 56 еңбектерінде жаяу әскер құрамының 50% оқ атушылар, 30% шырғагерлер және 20% биллмендерден тұруы керек екені айтылады. 1798 жылғы Ольстер көтерілісінде билл, шырғамен бірге, ирланд көтерілісшілерінің негізгі қаруларының бірі ретінде еске алынады. 17 ғасырда әскери қару ретінде қолданыстан шыққанмен, билл (басқа ескірген қару-жарақтармен бірге) ағылшын отаршылдарымен Жаңа әлемге жіберілді, олар Америка жергілікті халықтары мен испан әскери экспедицияларына қарсы қорғану үшін пайдаланды. Вирджиния штатының Джеймстаун қаласынан билл үлгілері табылды.
During the early 16th century when most European states were adopting the pike and arquebus, the English preferred to stick with the combination of bill and English longbow. Even in the Tudor period, bills were still common with levies sent to fight the Scots. The Battle of Flodden in 1513 was a classic match between continental style pike formations (Scots) and billmen (English). When the English army fought in the Italian War of 1542–1546, the bill was still the main polearm of the English. The English increasingly transitioned to pike and shot formations from the mid 16th century, but kept the billhook in use in the same capacity as other armies used greatswords and halberds. In 1588, the English Trained Bands consisted of 36% arquebusiers, 6% musketeers, 16% bowmen, 26% pikemen, and 16% billmen. Lansdowne MS 56, attributed to Lord Burghley, states that ideally infantry formations should consist of 50% shot, 30% pikes, and 20% bills. Along with the pike, the bill is mentioned as being one of the main weapons of the Irish rebels in Ulster during the 1798 rebellion. Although obsolete as a military weapon by the 17th century, bills were sent (along with other obsolete arms and armour) to the New World with English colonists to provide defence against Native Americans and Spanish military expeditions. Examples of bills have been excavated at the site of Jamestown, Virginia.
Нұсқалар
Қысқа сапты айқаштар ежелгі Үндістан әскері, әсіресе Бенгалия жаяу әскері қолданған. Ауыл шаруашылығына арналған нұсқасы, көбінесе қылқан балта, бұта балта немесе қылқан ілгек деп аталады, бүгінде АҚШ-тағы ауылдық шаруашылық дүкендерінде кеңінен қолжетімді, ал Ұлыбританияда "ұзын айқаш" деп сатылады. Оның сабы 1 метрлік, ал айқаш басы бар. Бұл құрал өсімдіктерді және қалың бұталарды тазалауға өте ыңғайлы. Ішкі және сыртқы жиектері өткірленуі мүмкін, бірақ оған найза ұшы мен артқы ілгек қосылмайды. Шебер қолданғанда, қылқан балта бір соққымен ағашты құлатуға қабілді. Бразилияда айқаш (foice) ауылдық жерлерде жиі қолданылатын құрал, кейде өзін қорғау үшін де пайдаланылады.