Мартин Бехайм: Нюрнбергтік картограф және ең көне глобустың авторы

Кіріспе

Неміс картографы Мартин Бехайм (6 қазан 1459 – 29 шілде 1507), сондай-ақ Мартин фон Бехайм және Богемиялық Мартиннің түрлі нұсқаларымен белгілі, неміс тоқыма саудагері және картограф болған. Ол Португалияның Иоанн II короліне навигация мәселелері бойынша кеңесші ретінде қызмет етті және Батыс Африкаға саяхатқа қатысты. Ол қазір 1492 жылы Нюрнберг императорлық қаласы үшін жасаған әлемдегі ең көне глобус – Эрдапфел арқылы ең жақсы танымал.

Өмірбаян

Бехайм 1459 жылғы 6 қазанда Нюрнбергте дүниеге келді. Оның әкесі, Мартин Бехайм, Еуропада, соның ішінде Венецияда алыс саудамен айналысқан саудагер болды; 1461 жылы ол Нюрнберг сенаторы болып сайланды. Ұлы, көрнекті және жақсы жағдайдағы отбасының мүшесі болғандықтан, қаладағы ең жақсы гимназиялардың бірінде сапалы білім алған болуы мүмкін. Кейінірек айтылған мәлімдемелерге қарамастан, ол әйгілі Ренессанс математигі және астрономы Ригиомонтанның шәкірті болмағанға ұқсайды. 1474 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Мартиннің ағасы Леонард оны 15 жасында Фландриядағы Мехелен қаласына мата саудасы тәжірибесін жинау үшін жіберді. Ол сол жерде киім сатушы Жориус ван Дорппен жұмыс істеді. 1477 жылы олар Антверпенге сапар шекті, онда ван Дорп өзінің тауарын неміс саудагеріне сатты; содан кейін сол жылы Бехайм отбасының досы Бартельс фон Эйбпен бірге Франкфурт жәрмеңкесіне қатысты. 1478 жылы ағасына жазған хатында Бехайм мата саудасының маңызды орталығы Антверпенге көшіп, кәсібін дамытуға ниеттенгенін білдірді. Келесі жылы ол Антверпенге көшіп, Нюрнбергтік Фриц Хеберлейннің мата бояу шеберханасына қосылды. Ол Жоао Афонсу де Авейро басқарған Гвинеяға сауда сапарына қатысқан болуы мүмкін. Бехайм глобусында бейнеленген әлем картасы негізінен екінші ғасыр географы Птолемейдің географиялық еңбектеріне негізделген. Онда Марко Поло, Джон Мандевилл және португалдық саяхатшы Диого Гоместің сияқты басқа да дереккөздерден алынған географиялық мәліметтер де бар. Глобуста Бехаймге қолжетімді болуы керек болған, бірақ оған енбеген португалдық географиялық деректердің болмауы және замандас географиялық түсініктерге сәйкес келмейтін көптеген қателер бар. Бұл шарды қала тұрғындары «Жер алмасы» (Erdapfel) деп атады, ал бастапқыда ол Нюрнберг қалалық әкімшілігінде сақталды. 17 ғасырда Бехайм отбасы глобустың иесі болды. Ол 1823 және 1847 жылдары нашар сапалы қалпына келтіруден өтті, нәтижесінде көптеген жер аттары мен жазулар бұрмаланды. Кейіннен Нюрнбергтегі Германия Ұлттық мұражайы глобустың иесі болды, ол «Нюрнбергтік Жер шары» деп белгілі. Бұл глобустың ежелгілігі және оның жасалған жылы, Американың ашылуынан бұрынғы кезеңде, оны ең көне глобус етіп қана қоймай, сонымен қатар 1492 жылғы Еуропаның белгілі әлем туралы білімінің энциклопедиясы етеді.

Behaim was born in Nuremberg on 6 October 1459, the oldest son of Martin Behaim and Agnes Schopper. The elder Martin was a merchant involved in long distance trade within Europe, including Venice; in 1461 he was elected a senator of Nuremberg. Their son, as a member of a prominent and prosperous family, likely received a good education at one of the best grammar schools in the city. Contrary to later assertions, it is unlikely that he was ever a student of the famous Renaissance mathematician and astronomer, Regiomontanus. When his father died in 1474, Martin's uncle Leonhard sent him at 15 to Mechelen, Flanders to gain experience as a textile merchant. There he joined the business of Jorius van Dorpp, a vendor of clothing. In 1477 they visited Antwerp where van Dorpp sold his wares to a German merchant; later that same year Behaim attended the Frankfurt fair with Bartels von Eyb, a friend of the family. Writing to his uncle in 1478, Behaim expressed a desire to improve his business prospects by moving to Antwerp, a leading center of the cloth trade. The following year he moved to Antwerp and joined the cloth dye house of Fritz Heberlein, a native of Nuremberg. It is more likely that he participated in a trading voyage to Guinea led by João Afonso de Aveiro. The world map depicted on the Behaim globe is based primarily on the geography of the second century geographer Ptolemy. It also combines geographical information from other sources, including Marco Polo, John Mandeville, and Portuguese explorer Diogo Gomes. It is notable for lacking more current Portuguese geographic data which should have been available to Behaim and it contains numerous errors that did not reflect contemporary geographical understanding. The completed globe, which came to be called Erdapfel (earth apple) by the townspeople, was originally housed in Nuremberg's city hall. In the 17th century the Behaim family took possession of the globe. It was inexpertly restored in 1823 and again in 1847, resulting in the corruption of many place names and labels. The German National Museum in Nuremberg later took possession of the globe, which is commonly known as the Nuremberg Terrestrial Globe. The antiquity of this globe and the year of its execution, on the eve of the discovery of the Americas, makes it not just the oldest globe but also represents an encyclopedia of Europe's knowledge of the known world in 1492.