Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Палеозой дәуірінің үшінші кезеңі, 443–419 миллион жыл бұрын
Third period of the Paleozoic Era, 443–419 million years ago
Силур (/s//ɪ/'/lj//ʊər//i//.//ən//, //s//aɪ// / sihLUREeeən, sy) – Ордовик кезеңінің аяқталуынан басталып, 443 миллион жыл бұрын (млн жж) девон кезеңінің басталуына дейін, 24,6 миллион жылды қамтитын геологиялық кезең және жүйе. Силур – Палеозой дәуірінің ең қысқа кезеңі. Басқа геологиялық кезеңдердегідей, осы кезеңнің басталуы мен аяқталуын анықтайтын тау жыныстары жақсы анықталған, бірақ нақты мерзімдер бірнеше миллион жылға белгісіз. Силурдің негізі ордовик-силурлік жаппай жойылу оқиғаларының тізбегімен белгіленеді, оның салдарынан теңіз жандыларының 60%-ға дейін жойылды. Осы кезеңдегі маңызды оқиғалардың бірі – Силур-девон жер тіршілігі революциясы деп аталатын жердегі тіршіліктің бастапқы қалыптасуы болды: тамырлы өсімдіктер көне жер өсімдіктерінен пайда болды, ал бунақденелілердің үш тобы (мириаподтар, кенелер және алты аяқтылар) толығымен құрлыққа бейімделді. Силур кезеңіндегі тағы бір маңызды эволюциялық жетістік – жақтары бар балықтардың түрленуі болды, олардың ішінде плакодермалар, акантодиандар (кейіннен хондр балықтарына айналды) және сүйекті балықтар (остеихтиандар, бұдан әрі қанатты және сәулелі қанатты балықтарға бөлінеді) бар. Алайда, бұл конодонттар мен остракодермалар сияқты жақсыз балықтардың күрт төмендеуімен қатар жүрді.
The Silurian (/s//ɪ/'/lj//ʊər//i//.//ən//, //s//aɪ// / sihLUREeeən, sy ) is a geologic period and system spanning 24.6 million years from the end of the Ordovician Period, at million years ago (Mya), to the beginning of the Devonian Period, Mya. The Silurian is the shortest period of the Paleozoic Era. As with other geologic periods, the rock beds that define the period's start and end are well identified, but the exact dates are uncertain by a few million years. The base of the Silurian is set at a series of major Ordovician–Silurian extinction events when up to 60% of marine genera were wiped out. One important event in this period was the initial establishment of terrestrial life in what is known as the Silurian Devonian Terrestrial Revolution: vascular plants emerged from more primitive land plants, and three groups of arthropods (myriapods, arachnids and hexapods) became fully terrestrialized. Another significant evolutionary milestone during the Silurian was the diversification of jawed fish, which include placoderms, acanthodians (which gave rise to cartilaginous fish) and osteichthyan (bony fish, further divided into lobe finned and ray finned fishes)， although this corresponded to sharp decline of jawless fish such as conodonts and ostracoderms.
Зерттеу тарихы
Силур жүйесін алғаш рет шотланд геологы Родерик Мёрчисон анықтады, ол 1830-шы жылдардың басында Оңтүстік Уэльстегі қазба жәндіктер бар шөгінді тау жыныстары қабаттарын зерттеді. Ол осы тізбекті Уэльстің кельт тайпасы – Силурлер деп атады, бұл оның досы Адам Седжвиктің ықпалымен болды, ол өз зерттеу кезеңін Уэльстің латынша атауынан – Кембрий деп атады. Бұл атау Силур тау жыныстарының пайда болуы мен Силурлер мекендеген жерлер арасындағы байланысты көрсетпейді (салыстырыңыз). Уэльстің геологиялық картасы, Уэльстің Римге дейінгі тайпаларының картасы). 1835 жылы екі ғалым «Силур және кембрий жүйелері туралы» атты бірлескен мақала ұсынды, онда Англия мен Уэльстегі ескі шөгінді қабаттардың бір-бірін қалай алмастыратыны көрсетілді, бұл қазіргі геологиялық уақыт шкаласының бастауы болды. Алғаш анықталғанда, «Силур» тізбегі алысқа қарай ізделгенде Седжвиктің «Камбрий» тізбегімен тез араласып, достықты аяқтаған қатыгез дау-жанжалдарға әкелді. Ағылшын геологы Чарльз Лапворт осы дауды ордовик жүйесін анықтау арқылы шешті, оған даулы қабаттар да кірді. Силурдың баламалы атауы – Балтық теңізіндегі Готланд аралының қабаттарынан алынған «Готланд» еді. Француз геологы Жоахим Барранде Мёрчисонның жұмысына сүйене отырып, силур терминін кейінгі біліммен салыстырғанда кең мағынада қолданды. Ол Богемияның силурлік тау жыныстарын сегіз кезеңге бөлді. Оның интерпретациясын 1854 жылы Эдвард Форбс сынап, Баррандедің кейінгі кезеңдері – F, G және H девон дәуіріне жатсатыны анықталды. Бұл қабаттардың бастапқы топталуындағы өзгерістерге қарамастан, Барранде Богемияны ең алғашқы силурлік қазбаларды зерттеудің классикалық айманы ретінде орнатып берді.
The Silurian system was first identified by the Scottish geologist Roderick Murchison, who was examining fossil bearing sedimentary rock strata in south Wales in the early 1830s. He named the sequences for a Celtic tribe of Wales, the Silures, inspired by his friend Adam Sedgwick, who had named the period of his study the Cambrian, from the Latin name for Wales. This naming does not indicate any correlation between the occurrence of the Silurian rocks and the land inhabited by the Silures (cf (compare). Geologic map of Wales, Map of pre Roman tribes of Wales). In 1835 the two men presented a joint paper, under the title On the Silurian and Cambrian Systems, Exhibiting the Order in which the Older Sedimentary Strata Succeed each other in England and Wales, which was the germ of the modern geological time scale. As it was first identified, the "Silurian" series when traced farther afield quickly came to overlap Sedgwick's "Cambrian" sequence, however, provoking furious disagreements that ended the friendship. The English geologist Charles Lapworth resolved the conflict by defining a new Ordovician system including the contested beds. An alternative name for the Silurian was "Gotlandian" after the strata of the Baltic island of Gotland. The French geologist Joachim Barrande, building on Murchison's work, used the term Silurian in a more comprehensive sense than was justified by subsequent knowledge. He divided the Silurian rocks of Bohemia into eight stages. His interpretation was questioned in 1854 by Edward Forbes, and the later stages of Barrande; F, G and H have since been shown to be Devonian. Despite these modifications in the original groupings of the strata, it is recognized that Barrande established Bohemia as a classic ground for the study of the earliest Silurian fossils.
Бөлімшелер
+Силврий кезеңінің бөлімдері
ЭпохаЖас шақБасталуы (млн жыл бұрын) Эпохалар мен кезеңдердің этимологиясыЕскертпелер
LlandoveryRhuddanian443.8Cefn Rhuddan Farm, Llandovery in Carmarthenshire, Wales
Aeronian440.8 Cwm Coed Aeron Farm, Wales Trefawr Track фермаға жақын жерде GSSP орналасқан
Telychian438.5Pen lan Telych Farm, Llandovery, Wales
WenlockSheinwoodian433.4Sheinwood ауылы, Much Wenlock және Wenlock Edge, Shropshire, England
Wenlock кезінде Куксония туысының ең көне трахеофиттері пайда болады. Қазіргі клуб мүкке ұқсайтын Барагванатия сияқты Гондвана өсімдіктерінің күрделілігі тамырлы өсімдіктердің тарихы ерте силур немесе тіпті ордовикке дейін жетеді дегенді көрсетеді. Венлокта құрлықтағы алғашқы жануарлар да пайда болады, олар Шотландиядан табылған ауамен тыныс алатын мыңжаяулармен бейнеленген.
Homerian430.5Homer, Shropshire, England
LudlowGorstian427.4Gorsty ауылы, Ludlow, Shropshire, England жанында
Ludfordian425.6Ludford, Shropshire, England
Přídolí423.0Чехияның Прага маңындағы Сливенец қалашығындағы Хомолька а Придоли табиғи қорығындағы жердің атымен аталған. Přídolí – кадастрлық алаптың бұрынғы атауы.
+Subdivisions of the Silurian periodEpochAgeStart(mya)Etymology ofEpochs and StagesNotesLlandoveryRhuddanian443.8Cefn Rhuddan Farm, Llandovery in Carmarthenshire, WalesAeronian440.8 Cwm Coed Aeron Farm, Wales Trefawr Track near the farm is the site of the GSSPTelychian438.5Pen lan Telych Farm, Llandovery, Wales WenlockSheinwoodian433.4Sheinwood village, Much Wenlock and Wenlock Edge, Shropshire, EnglandDuring the Wenlock, the oldest known tracheophytes of the genus Cooksonia, appear. The complexity of slightly later Gondwana plants like Baragwanathia, which resembled a modern clubmoss, indicates a much longer history for vascular plants, extending into the early Silurian or even Ordovician. The first terrestrial animals also appear in the Wenlock, represented by air breathing millipedes from Scotland. Homerian430.5Homer, Shropshire, EnglandLudlowGorstian427.4Gorsty village near Ludlow, Shropshire, EnglandLudfordian425.6Ludford, Shropshire, EnglandPřídolí—423.0Named after a locality at the Homolka a Přídolí nature reserve near the Prague suburb of Slivenec, Czech Republic. Přídolí is the old name of a cadastral field area.
Палеогеография
Гондвана суперконтиненті экватордың және Оңтүстік жарты шардың көп бөлігін қамтығанда, үлкен мұхит Жер шарының солтүстік жартысының басым бөлігін алып жатты. Силур кезеңінің басында мұздықтар Оңтүстік полюске қарай шегінді, тіпті Силур кезеңінің ортасында дерлік жоғалып кетті. Синген қабықтардың қабаттары (кокина деп аталады) сол кездегі, қазіргідей, жылы теңіз беттерінен туындаған күшті дауылдар басым болған климаттың нақты дәлелін көрсетеді.
With the supercontinent Gondwana covering the equator and much of the southern hemisphere, a large ocean occupied most of the northern half of the globe. Early in the Silurian, glaciers retreated back into the South Pole until they almost disappeared in the middle of Silurian. Layers of broken shells (called coquina) provide strong evidence of a climate dominated by violent storms generated then as now by warm sea surfaces.
Ауырулар
Климат пен көміртек циклы Силур кезеңінде айтарлықтай тұрақсыз болған сияқты, онда изотоптық ауытқулардың (климаттың өзгеруін көрсететін) жиілігі кез келген басқа кезеңнен жоғары болды және тез теңіз деңгейінің өзгеруімен байланысты. Олардың әрқайсысы геологиялық жазбада геохимиялық және биологиялық тұрғыдан ұқсас із қалдырады; еркін жүзуші пелагикалық организмдер, брахиоподтар, кораллдар және трилобиттер ерекше зардап шекті, ал жойылулар көбінесе жылдам, бірнеше дүрбелең ретінде жүрмейді. Климаттың өзгеруі мұз басу кезеңдерінің тізбегімен жақсы түсіндіріледі, бірақ Силур кезеңінің ортасынан соңына қарай тиллиттердің кездеспеуі осы түсіндірмені күмәнді етеді.
The climate and carbon cycle appear to be rather unsettled during the Silurian, which had a higher frequency of isotopic excursions (indicative of climate fluctuations) than any other period. and associated with rapid sea level change. Each one leaves a similar signature in the geological record, both geochemically and biologically; pelagic (free swimming) organisms were particularly hard hit, as were brachiopods, corals, and trilobites, and extinctions rarely occur in a rapid series of fast bursts. The climate fluctuations are best explained by a sequence of glaciations, but the lack of tillites in the middle to late Silurian make this explanation problematic.