Кіріспе

Линейлік пайыздық мөлшерлеме туындысы екі тарап арасында пайыздық мөлшерлемені алмастыруды қамтиды. Қаржы саласында, пайыздық ставкалар свопы (IRS) – пайыздық мөлшерлеме туындысы (IRD) болып табылады. Ол екі тарап арасында пайыздық мөлшерлемені алмастыруды қамтиды. Бұл әсіресе "сызықтық" IRD және ең көп ликвидті, эталондық өнімдердің бірі. Ол forward rate agreements (FRA) және zero coupon swaps (ZCS) келісімдерімен байланысты. 2014 жылғы желтоқсандағы статистикалық мәліметтерде Халықаралық есеп айырысу банкі пайыздық ставкалар своптарының әлемдік OTC туындылар нарығының ең ірі бөлігін құрайтынын, ол нарықтың 60% -ын білдіреді, OTC пайыздық ставкалар своптарының номиналды сомасы 381 триллион доллар, ал жалпы нарықтық құны 14 триллион доллар екенін хабарлады. Пайыздық своптар FTSE MTIRS индексі арқылы индекс ретінде саудаланылуы мүмкін.

Қолданылуы

Пайыздық своптар пайыздық мөлшерлемелердегі өзгерістерге қарсы сақтану үшін немесе пайыздық мөлшерлемелердің өзгеруіне байланысты спекуляция жасау үшін қолданылады. Олар ақша ағындарын басқаруға, айырбалы төлемдерді тұрақты пайыздық төлемдерге немесе керісінше өзгертуге де пайдаланылады. Пайыздық своптарды хедж-фондтар немесе пайыздық мөлшерлемелердегі немесе олардың арақатынастарындағы өзгерістерді күтетін басқа да инвесторлар спекулятивтік мақсаттарда да қолданады. Дәстүрлі түрде, пайыздық мөлшерлемелердің төмендеуін күткен облигация инвесторлары қолма-қол облигацияларды сатып алатын, олардың құны пайыздық мөлшерлемелер төмендеген сайын артатын. Бүгінде осындай көзқарасқа ие инвесторлар айырбалы пайыздық ставка бойынша свопқа қатыса алады; пайыздық мөлшерлемелер төмендегенде инвесторлар сол тұрақты ставканы алу үшін төменгі айырбалы мөлшерлемені төлейді. Пайыздық своптар ұсынатын арбитраж мүмкіндіктеріне байланысты да танымал. Кредиттік тұрақтылықтың әртүрлі деңгейлері екі тарапқа да пайыздық своптан пайда табуға мүмкіндік беретін сапалық айырмашылықтың болуын қамтамасыз етеді. АҚШ долларымен жасалатын пайыздық своптар нарығы Чикаго тауар биржасында сауда-саттық жүргізілетін еуродоллар фьючерстік нарығымен тығыз байланысты.

Қауіптері

Пайыздық своптар пайдаланушыларды көптеген түрлі қаржылық тәуекелдерге ұшыратады. 2015 жылы бұрын ISDAFIX деп белгілі болған мөлшерлемені алмастырды. Суап ставкасының эталондық мөлшерлемелері белгіленген пайыздық туынды өнімдердің құнды бағалары мен көлемдерін пайдалану арқылы есептеледі. Бағалар сауда алаңдарымен "Waterfall" әдістемесіне сәйкес ұсынылады. Waterfall-дың бірінші деңгейі ("Level 1") реттелген, электрондық сауда алаңдары ұсынатын, орындалатын бағалар мен көлемдерді пайдаланады. Есептеу алдында қысқа мерзім ішінде нарықтық деректердің бірнеше кездейсоқ суреті түсіріледі. Бұл эталонның тұрақтылығы мен сенімділігін арттырады, негізгі нарықтағы манипуляциялар мен уақытша бұрмалауларға қарсы қорғаныспен қамтамасыз етеді.

Нарық құру

IRS нарығын құру – бірнеше міндетті қамтитын күрделі процесс; интербанк нарықтарына сәйкес қисық құрастыру, жеке туынды келісімшарттарды бағалау, несие, ақша және капитал тәуекелдерін басқару. Қажетті пәнаралық білімдер сандық талдау және математикалық сараптаманы, пайда мен зиянға қатысты ұйымдасқан және тәртіпті көзқарасты, қаржы нарығы туралы ақпаратты және баға белгілеушілерді талдауды психологиялық және субъективті бағалауды қамтиды. Нарықтардың уақытқа сезімталдығы қысымды ортаны тудырады. Нарық құрудың тиімділігі мен тұрақтылығын арттыру мақсатында көптеген құралдар мен техникалар жасалған. 1989 жылдың қаңтарына дейін Комиссия екі Король кеңесшісінен заңдық пікір алды. Олар келіспегенімен, комиссия кеңестердің пайыздық ставкаларды айырбастау (своптар) жасауына рұқсат жоқ деген пікірді жөн көрді. Бұндай құқықтық өкілеттік болмады. Сонымен қатар, пайыздық мөлшерлемелер 8%-дан 15%-ға дейін өсті. Аудитор мен комиссия сотқа жүгініп, келісімшарттарды күшсіз деп жариялады (Хазелл v Хэммерсмит және Фулхэм LBC ісі бойынша Лордтар палатасына дейінгі шағымдар қабылданбады); қатысқан бес банк миллиондаған фунт стерлингтерді жоғалтты. 1980 жылдары көптеген жергілікті билік органдары пайыздық ставкаларды айырбастаумен айналысты. Бұл Westdeutsche Landesbank Girozentrale v Islington London Borough Council ісінде аяқталған кеңестерге қарыздар бойынша күрделі пайыздарды өндіру жөніндегі банктердің талаптарын жоғалтуына әкелді. Дегенмен, банктер деривативтер кеңестер үшін пайдалы болған жағдайларда (яғни кеңес үшін пайда көрсеткен актив, оны банкке қайтару қажет болды, емес қарыз) кейбір қаражатты қайтарып алды. Пайыздық своптарға байланысты дау-дамай Ұлыбританияда қаржы дағдарысы кезінде өршіп, банктер шағын және орта бизнеске жарамсыз пайыздық хеджирлеу өнімдерін ірі көлемде сатты. Бұл практика БАҚ және Парламент тарапынан кеңінен сынға алынды.