Медициналық этиканың қағидалары мен принциптері

Кіріспе

Медициналық этика – клиникалық медицина практикасын және оған байланысты ғылыми зерттеулерді талдайтын этиканың қолданбалы саласы. Медициналық этика – кез келген түсініспеушілік немесе қайшылық туындаған жағдайда мамандар жүгіне алатын құндылықтар жиынтығы. Бұл құндылықтар өз бетінше әрекет ету құқығын, зиян келтірмеуді, пайда келтіруді және әділдікті құрметтеуді қамтиды. Мұндай қағидалар дәрігерлерге, күтім көрсететін мамандарға және отбасыларға емдеу жоспарын жасауға және ортақ мақсатқа жетуге мүмкіндік береді. Бұл төрт құндылықтың маңыздылығы немесе реті жоқ, олардың барлығы медициналық этикаға қатысты құндылықтарды қамтиды. Дегенмен, этикалық жүйеде иерархия қажеттігі туындауы мүмкін, яғни кейбір моральдық принциптер қиын медициналық жағдайға ең дұрыс шешімді қолдану үшін басқаларын жоққа шығарады. Медициналық этика, әсіресе, еріксіз емдеу және міндетті ұстауға қатысты шешімдерде маңызды. Әр түрлі мінез-құлық кодекстері бар. Гиппократ анттығы медицина қызметкерлері үшін негізгі қағидаларды қарастырады. Хельсинки декларациясы (1964) және Нюрнберг кодексі (1947) – медициналық этикаға үлкен үлес қосып, танымал және құрметке ие екі құжат. Медициналық этика тарихындағы маңызды оқиғаларға 1973 жылғы Roe v. Wade және 1960 жылдардағы гемодиализдің дамуы жатады. Гемодиализ қазір қолжетімді болғанымен, пациенттерді емдеуге қолданылатын диализ машиналарынң саны шектеулі болғандықтан, қай пациенттерді емдеу керек және қайларын емдемеу керек деген этикалық сұрақ туындады, сондай-ақ мұндай шешімдерді қабылдауда қандай факторларды пайдалану керек болды. Соңғы кезде гендік редакциялауды қолданып, ауруларды емдеуге, алдын алуға және жазылуға бағытталған жаңа әдістер медицинада және емдеуде олардың қолданылуы, сондай-ақ болашақ ұрпақтарға тигізетін әлеуметтік әсері туралы маңызды моральдық мәселелерді көтеріп отыр, бірақ олар евгеникамен байланысты болғандықтан әлі де даулы. Бұл сала тарих бойына дамып, өзгере бергенімен, әлемдегі барлық мәдени және діни ағымдардағы әділ, тепе-тең және моральдық ойлауға баса назар аударылады. 1903, 1912 және 1947 жылдары түпнұсқаға түзетулер енгізілді. Алайда, Персивалдың дәрігерлермен кеңесуге қатысты ұсынымдарын үй дәрігерінің беделін тым қорғаушы деп санайтындар да бар. Джеффри Берлант – Персивалдың дәрігерлермен кеңесу кодекстерін дәрігерлер қауымдастығының бәсекеге қарсы, "гильдияға" ұқсас сипатын көрсететін алғашқы мысал деп санайтын осындай сыншылардың бірі. Сонымен қатар, 19 ғасырдың ортасынан бастап 20 ғасырға дейін дәрігер-пациент қарым-қатынастары бұрынғыдай жақын болмай, кейде дұрыс емес практикаға әкеліп соқты, бұл қоғамдық сенімді төмендетіп, шешім қабылдау билігін патерналистік дәрігерлік модельден бүгінгі пациенттің дербестігіне және өзін-өзі анықтауға баса назар аударуға итерді. 1815 жылы Ұлыбритания Парламенті Аптекашылар туралы заңды қабылдады. Ол дәріханашылар қоғамының лицензиясы бойынша дәріханашыларға міндетті оқуды және ресми біліктілікті енгізді. Бұл Ұлыбританиядағы медицина мамандығын реттеудің бастамасы болды. 1847 жылы Америка медицина қауымдастығы өзінің алғашқы этикалық кодексін қабылдады, ол негізінен Персивалдың жұмысына негізделген. Әлемдік сала негізінен католиктік медициналық этикадан қарыз алса, 20 ғасырда ерекше либералды протестанттық көзқарасты Джозеф Флетчер сияқты ойшылдар білдірді. 1960 және 1970 жылдары либералды теория мен процедуралық әділдікке негізделген медициналық этиканың көп бөлігі күрт өзгеріске ұшырап, негізінен биоэтикаға қайта құрылды. Медициналық этиканың белгілі жағдайларына мыналар жатады: Альберт Клигманның дерматологиялық эксперименттері Терең ұйқы терапиясы Дәрігерлер соты Гринберг пен Майами балалар ауруханасының ғылыми-зерттеу институты Генриетта Лакс Честер М. Саутхемнің қатерлі ісікке арналған инъекция зерттеуі Адамдарға сәулелену эксперименттері Джесси Гелсингер Мур және Калифорния университетінің регенттері Психикалық денсаулықты жақсарту үшін дене мүшелерін хирургиялық түрде алу Медициналық тәжірибелер қара американдықтар Мильграм эксперименті Радиоактивті йод эксперименттері Монстр зерттеуі Плутоний инъекциялары Дэвид Реймер ісі Стэнфорд түрмесі эксперименті Тускги сифилис эксперименті Уиллоубрук мемлекеттік мектебі Яномоми қан үлгілерін жинау Эльдорадодағы қараңғылық 1970 жылдардан бері қазіргі медицинада этиканың өсуін институционалдық...

System of moral principles of the practice of medicine

Medical ethics is an applied branch of ethics which analyzes the practice of clinical medicine and related scientific research. Medical ethics is based on a set of values that professionals can refer to in the case of any confusion or conflict. These values include the respect for autonomy, non maleficence, beneficence, and justice. Such tenets may allow doctors, care providers, and families to create a treatment plan and work towards the same common goal. These four values are not ranked in order of importance or relevance and they all encompass values pertaining to medical ethics. However, a conflict may arise leading to the need for hierarchy in an ethical system, such that some moral elements overrule others with the purpose of applying the best moral judgement to a difficult medical situation. Medical ethics is particularly relevant in decisions regarding involuntary treatment and involuntary commitment. There are several codes of conduct. The Hippocratic Oath discusses basic principles for medical professionals. Both The Declaration of Helsinki (1964) and The Nuremberg Code (1947) are two well known and well respected documents contributing to medical ethics. Other important markings in the history of medical ethics include Roe v. Wade in 1973 and the development of hemodialysis in the 1960s. With hemodialysis now available, but a limited number of dialysis machines to treat patients, an ethical question arose on which patients to treat and which ones not to treat, and which factors to use in making such a decision. More recently, new techniques for gene editing aiming at treating, preventing and curing diseases utilizing gene editing, are raising important moral questions about their applications in medicine and treatments as well as societal impacts on future generations, yet remain controversial due to their association with eugenics. As this field continues to develop and change throughout history, the focus remains on fair, balanced, and moral thinking across all cultural and religious backgrounds around the world. Over the years in 1903, 1912, and 1947, revisions have been made to the original document. However, there are some who see Percival's guidelines that relate to physician consultations as being excessively protective of the home physician's reputation. Jeffrey Berlant is one such critic who considers Percival's codes of physician consultations as being an early example of the anti competitive, "guild" like nature of the physician community. In addition, since the mid 19th century up to the 20th century, physician patient relationships that once were more familiar became less prominent and less intimate, sometimes leading to malpractice, which resulted in less public trust and a shift in decision making power from the paternalistic physician model to today's emphasis on patient autonomy and self determination. In 1815, the Apothecaries Act was passed by the Parliament of the United Kingdom. It introduced compulsory apprenticeship and formal qualifications for the apothecaries of the day under the license of the Society of Apothecaries. This was the beginning of regulation of the medical profession in the UK. In 1847, the American Medical Association adopted its first code of ethics, with this being based in large part upon Percival's work. While the secularized field borrowed largely from Catholic medical ethics, in the 20th century a distinctively liberal Protestant approach was articulated by thinkers such as Joseph Fletcher. In the 1960s and 1970s, building upon liberal theory and procedural justice, much of the discourse of medical ethics went through a dramatic shift and largely reconfigured itself into bioethics. Well known medical ethics cases include:
Albert Kligman's dermatology experiments
Deep sleep therapy
Doctors' Trial
Greenberg v. Miami Children's Hospital Research Institute
Henrietta Lacks
Chester M. Southam's Cancer Injection Study
Human radiation experiments
Jesse Gelsinger
Moore v. Regents of the University of California
Surgical removal of body parts to try to improve mental health
Medical Experimentation on Black Americans
Milgram experiment
Radioactive iodine experiments
The Monster Study
Plutonium injections
The David Reimer case
The Stanford Prison Experiment
Tuskegee syphilis experiment
Willowbrook State School
Yanomami blood sample collection
Darkness in El Dorado

Since the 1970s, the growing influence of ethics in contemporary medicine can be seen in the increasing use of Institutional Review Boards to evaluate experiments on human subjects, the establishment of hospital ethics committees, the expansion of the role of clinician ethicists, and the integration of ethics into many medical school curricula.

Құндылықтар

Медициналық этиканы талдау кезінде қолданылатын жалпы жүйе – Том Бошамп пен Джеймс Чайлдресс өздерінің «Биомедициналық этика қағидалары» оқулығында ұсынған «төрт қағида» әдісі. Ол төрт негізгі моральдық принципті мойындайды, оларды бір-бірімен салыстырып, олардың қолданылу аясына назар аудару қажет. Төрт қағида:

Автономияны құрметтеу – науқастың емделуден бас тарту немесе оны таңдау құқығы бар. Пайдалылық – дәрігер пациенттің мүддесін ойлап әрекет етуі керек. Кейбіреулер пациенттердің дербестігіне қатысты тарихи түрде шамадан тыс әкесілікке (патернализмге) қарсы болғандықтан, кейбір пациенттердің нәтижесіне зиян келтіретін жұмсақ әкесілікті (патернализмді) дұрыс пайдалануға кедері келтіріп пе, деп күмән келтірді. Автономияның анықтамасы – адамның рационалды, сыртқы ықпалсыз шешім қабылдау қабілеті. Сондықтан, дербестік – дененің де, сананың да саулығының жалпы көрсеткіші деп айтуға болады. Көптеген өлім аузындағы аурулардың прогрессиясы әртүрлі жолдармен және түрлі деңгейде дербестіктің жоғалуымен сипатталады. Мысалы, деменция – миға шабуыл жасайтын созылмалы және прогрессивті ауру, есте сақтау қабілетін жоғалтып, рационалды ойлау қабілетін төмендетіп, көбінесе дербестіктің жоғалуына әкеледі. Психиатрлар мен клиникалық психологтардан науқастың өмірінің соңында өмір мен өлім туралы шешім қабылдау қабілетін бағалауды сұрайды. Психиатриялық жағдайы бар адамдар, мысалы, делирий немесе клиникалық депрессия, өмірін аяқтау туралы шешім қабылдауға қабілетсіз болуы мүмкін. Мұндай адамдардың емделуден бас тарту туралы өтініші олардың жағдайының контекстінде қарастырылады. Егер алдын ала нақты нұсқау берілмесе, ақыл-ой қабілеті жоқ адамдарға олардың мүдделеріне сәйкес қарастырылады. Бұл оларды жақсы білетін адамдардың, егер олар қабілетін жоғалтпағанда қандай шешім қабылдайтынын бағалауын қамтиды. Өмірін тоқтату туралы шешім қабылдауға ақыл-ой қабілеті бар адамдар емделуден бас тарта алады, оның өмірін қысқартуы мүмкін екенін түсіне отырып. Шешім қабылдауды қолдау үшін психиатрлар мен психологтар тартылуы мүмкін.

Қайырымдылық

Қайырымдылық – басқалардың әл-ауқаметін жақсартуға бағытталған іс-әрекеттер. Медициналық контексте бұл науқастар мен олардың отбасыларының ең жақсы мүдделерін қорғайтын шаралар қабылдауды білдіреді. Бұл, ішінен шығуға құштар дәрігерлердің емделу әдістерін жеткілікті бағалауды күтпестен, олардың жақсылыққа әкелетініне сеніп қолдануға бейімділігінен туындайды, нәтижесінде науқасқа зиян келтіруі мүмкін. Соның салдарынан науқастарға көп зиян тиді, мысалы, «Ем сәтті аяқталды, бірақ науқас қайтыс болды» деген мақалда айтылғандай. Жақсылық жасаудан гөрі зиян келтірмеу әлдеқайда маңызды ғана емес, сонымен қатар емдеуіңіздің науқасқа зиян келтіруінің қаншалықты ықтимал екенін білу де маңызды. Сондықтан дәрігер зиянды екенін білетін дәрілерді жазып беруден гөрі артық жұмыс істеуі керек – ол дәрілерді жазып бермеуі керек (немесе науқасты басқаша емдемеуі керек), егер емнің зиянды болуының ықтималдығы жоқ екенін білмесе; немесе кемінде, науқас тәуекелдер мен пайдаларды түсініп, ықтимал пайдалар ықтимал қауіптерден асып түсетінін білуі керек. Бірақ практикада көптеген емдеулер зиян келтіру қаупін көтереді. Кейбір жағдайларда, мысалы, емделмеген жағдайда жағдайдың нашарлауына әкелетін шұғыл жағдайларда, науқасқа зиян келтіру ықтималдығы жоғары тәуекелді емдеу әдістері қабылданды, себебі емдемеудің қаупі де зиян келтіруі мүмкін. Осылайша, зиян келтірмеу принципі абсолютті емес және қайырымдылық принципімен (жақсылық жасау) теңгеріледі, өйткені екі принциптің бірлескен әсері көбінесе қос әсерге (келесі бөлімде одан әрі сипатталған) әкеледі. Тіпті қарапайым әрекеттер, мысалы, қан алу немесе дәріні инъекциялау науқастың денесіне зиян келтіреді. Эвтаназия да қайырымдылық принципіне қайшы келеді, өйткені науқас дәрігердің емдеуі нәтижесінде қайтыс болады.

Екі есе әсер ету

Қос әсер – бір әрекеттің қос түрлі салдарына сипаттама береді, ал медициналық этикада бұл көбінесе игілік пен зиян келтірмеу принципінің біріктірілген әсері ретінде қарастырылады. Осы құбылыстың кең таралған мысалы – өлім жақын науқастарға морфин немесе басқа да ауырсық басушы дәрілерді қолдану. Морфинді мұндай қолдану науқастың азабы мен күйзелісін жеңілдетуге көмектеседі, бірақ сонымен бірге тыныс алу жүйесін баяулату арқылы науқастың өмірін қысқартуға да себеп болуы мүмкін.

Адам құқықтарын құрметтеу

Адам құқықтары дәуірі 1945 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылуымен басталды, оған адам құқықтарын ілгерілету міндеті жүктелді. Адам құқықтары туралы жалпы декларация (1948) адам құқықтарын анықтаған алғашқы маңызды құжат болды. Медициналық дәрігерлердің пациенттің адам құқықтары мен қадір-қасиетін қорғау этикалық міндеті болып табылады, сондықтан адам құқықтарын анықтайтын құжаттың пайда болуы медициналық этикаға әсер етті. Медициналық этика кодексінің көпшілігі қазір пациенттің адам құқықтарына құрмет көрсетуді талап етеді. Еуропа Кеңесі Еуропадағы құқық үстемдігі мен адам құқықтарының сақталуын қолдайды. Еуропа Кеңесі 1997 жылы Адам құқықтары мен биомедицина жөніндегі Еуропалық конвенцияны қабылдап, оның 47 мүше мемлекеті үшін бірыңғай медициналық этика кодексін құрды. Конвенция медициналық этикаға халықаралық адам құқықтары заңын қолданады. Ол келісім беруге қабілеті жоқ адамдарға, оның ішінде балаларға қатысты дене ептілігінің ерекше қорғалуын қамтамасыз етеді. 5-бапқа сәйкес, келісім беруге қабілеті жоқ адамнан орган немесе тінді алуға жол берілмейді. 2013 жылдың желтоқсанына дейін Конвенцияны Еуропа Кеңесінің жиырма тоғыз мүше мемлекеті ратификациялады немесе оған қосылды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет жөніндегі ұйымы (ЮНЕСКО) да адам құқықтары мен қадір-қасиетін қорғауды қолдайды. ЮНЕСКО-ның мәлімдемесінше, "Декларациялар – нормаларды анықтаудың тағы бір құралы, олар ратификацияға жатпайды. Ұсынымдар сияқты, олар мемлекеттер қауымдастығы ең жоғары билік деп санайтын және ең кең қолдау көрсетуге дайын жалпыға ортақ принциптерді белгілейді". ЮНЕСКО 2005 жылы Адам құқықтары мен биомедицина жөніндегі жалпы декларацияны қабылдап, медициналық этикада халықаралық адам құқықтары заңын қолдануды ілгерілетті. Декларация қабілетсіз адамдардың адам құқықтарын ерекше қорғауды қамтамасыз етеді. Ғылыми білімді, медициналық практиканы және осымен байланысты технологияларды қолдану және дамыту кезінде адамның осалдығы ескерілуі керек. Ерекше осал жеке адамдар мен топтар қорғалуы тиіс және олардың жеке тұтастығына құрмет көрсетілуі керек.

The human rights era started with the formation of the United Nations in 1945, which was charged with the promotion of human rights. The Universal Declaration of Human Rights (1948) was the first major document to define human rights. Medical doctors have an ethical duty to protect the human rights and human dignity of the patient so the advent of a document that defines human rights has had its effect on medical ethics. Most codes of medical ethics now require respect for the human rights of the patient. The Council of Europe promotes the rule of law and observance of human rights in Europe. The Council of Europe adopted the European Convention on Human Rights and Biomedicine (1997) to create a uniform code of medical ethics for its 47 member states. The Convention applies international human rights law to medical ethics. It provides special protection of physical integrity for those who are unable to consent, which includes children. No organ or tissue removal may be carried out on a person who does not have the capacity to consent under Article 5. As of December 2013, the convention had been ratified or acceded to by twenty nine member states of the Council of Europe. The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) also promotes the protection of human rights and human dignity. According to UNESCO, "Declarations are another means of defining norms, which are not subject to ratification. Like recommendations, they set forth universal principles to which the community of States wished to attribute the greatest possible authority and to afford the broadest possible support." UNESCO adopted the Universal Declaration on Human Rights and Biomedicine (2005) to advance the application of international human rights law in medical ethics. The Declaration provides special protection of human rights for incompetent persons. In applying and advancing scientific knowledge, medical practice and associated technologies, human vulnerability should be taken into account. Individuals and groups of special vulnerability should be protected and the personal integrity of such individuals respected.

Бірлік

Ағылшын-саксондық қоғамдастықта көрінетін әлеуметтік әділдікке қатысты автономия және жеке адам құқықтарының жекешілдік стандарттары, қоғамдық бірлік ұғымымен қақтығып, оны толықтыра алады. Бұл бірлік ұғымы, қоғамға, жалпы әл-ауқатқа және денсаулық сақтауды тең түрде қамтамасыз етуге бағытталған еуропалық денсаулық сақтау көзқарасына жақын тұр. АҚШ-та жеке және өзімшіл денсаулық сақтау нормалары басым, ал басқа елдерде, оның ішінде Еуропа елдерінде, тегін денсаулық сақтаумен байланысты қауымдастыққа деген құрмет пен жеке қолдауға көбірек мән беріледі. Нормалдылықтың күмәнді екенін түсіну маңызды, және денсаулық сақтаудағы осы күмәнділікті қабылдау, қарапайым медицинаны қолдану және күрделі, кейде ерекше медициналық жағдайларды түсіну үшін қажет. Әлем бойынша дәрігердің көмегімен өлімге ұшырату (PAD) мәселесіне қатысты заңнаманы өзгертуге бағытталған түрлі ұйымдар жұмыс істейді. Мұндай ұйымдардың мысалдары ретінде АҚШ-тағы Хемлок қоғамы және Ұлыбританиядағы "Қадірлі өлім" кампаниясын атауға болады. Бұл топтар дәрігерлерге науқастың өмірін аяқтау құқығын беруді, егер науқас өздігінен шешім қабылдауға қабілетті болса, баламалы емдеу мүмкіндіктері туралы хабардар болса және өз өмірін аяқтауды немесе осы мақсаттағы құралдарға қол жеткізуді қаласа ғана дұрыс деп санайды. Бұл пікір әлемнің басқа аймақтарында да даулы. Мысалы, Луизиана штатында адамның өмірін аяқтауға кеңес беру немесе құрал-жабдықтар ұсыну қылмыстық құлық болып есептеледі және қылмыс ретінде қудаланады. Мемлекеттік соттарда бұл қылмыс адам өлтірумен теңестіріледі. Миссисипи және Небраска штаттарында да осындай заңдар қолданылады.

Ақпаратты келісім

Ақпараттандырылған келісім – пациенттің ұсынылған емге қатысты маңызды ақпаратты алу құқығы, осы ақпарат негізінде өз денсаулығы туралы толыққанды, ерікті шешім қабылдауы үшін. Пациенттің ақпараттандырылған келісім беруі үшін, ол емделуге қатысты шешім қабылдауға қабілетті болуы керек, сондай-ақ ем ұсынысының мәнісі мен мақсаты, барлық мүмкін нұсқалар мен баламалардың артықшылықтары, тәуекелдері және күтілетін пайдасы туралы толыққанды ақпарат ұсынылуы тиіс. Осы ақпаратты алғаннан және түсінгеннен кейін пациент емделуге келісуі немесе бас тартуы туралы толыққанды хабардар шешім қабылдай алады. Белгілі бір жағдайларда, ақпараттандырылған келісімді алу қажеттілігінен ерекшеліктер болуы мүмкін, мысалы, шұғыл медициналық жағдайларда немесе пациенттің қабілетсіздігі кезінде. Ақпараттандырылған келісімнің этикалық қағидасы клиникалық зерттеулерде де қолданылады; барлық зерттеуге қатысушы адамдар зерттеуге қатысуға ерікті түрде келісуі керек, бұл үшін оларға зерттеудің барлық маңызды аспектілері туралы толыққанды ақпарат берілуі тиіс. Ақпараттандырылған келісім – этикалық және заңдық міндет. Егер процедура, емдеу немесе зерттеуге қатысу алдында тиісті келісім алынбаса, медициналық қызметкерлер зиян келтіру және/немесе басқа да құқық бұзушылықтар үшін жауапкершілікке тартылуы мүмкін. АҚШ-та ақпараттандырылған келісім федералды және штаттық заңдармен реттеледі, ал ақпараттандырылған келісімді алу талаптары штаттар бойынша өзгеше болуы мүмкін.

Құпиялылық

Дәрігерлер мен науқастар арасындағы әңгімелер көбінесе құпия болып саналады. Бұл ұғым әдетте пациент-дәрігер құпиялығы деп белгілі. Заңмен дәрігерлердің пациенттермен болған әңгімелерін жария етуіне тыйым салынған, тіпті сотта жалтаруға мәжбүр болған жағдайда да. Құпиялылық АҚШ-та 1996 жылғы «Денсаулық сақтану портативтілігі және жауапкершілік туралы» заңымен, атап айтқанда, Құпиялылық қағидасымен және түрлі штат заңдарымен қамтамасыз етіледі, олардың кейбіреулері HIPAA-дан да қатаң. Дегенмен, жылдар бойында ережелерге көптеген ерекшеліктер енгізілді. Мысалы, көптеген штаттар дәрігерлерді оқ жарақатын полицияға, ал мас жүргізушілерді Көлік бөліміне хабарлауға міндеттейді. Құпиялылық сонымен қатар пациент әйеліне диагнозды жариялаудан бас тартқан жағдайда, жыныстық жолмен берілетін аурудың диагнозын анықтауда, сондай-ақ кәмелетке толмаған пациент жүктілігін ата-анасынан жасырып тоқтатқанда да күмәндануға себеп болуы мүмкін. АҚШ-тың көптеген штаттарында кәмелетке толмағандардың аборты туралы ата-аналарын хабардар етуді реттейтін заңдар бар. Психикалық денсаулық саласындағы мамандар кейбір елдерде өз пациенттерінен қауіп көретін адамдарды ескертуге міндетті. Дәстүрлі медициналық этика құпиялылықты сақтау міндетін медициналық практиканың өте маңызды және өзгеріссіз қағидасы деп қарастырады. Бірақ соңғы кезде Якоб Аппель сияқты сыншылар көптеген жағдайларда икемділік қажеттілігін мойындайтын, одан да тереңдеп қарауды ұсынады. Құпиялылық – алғашқы медициналық көмек этикасының маңызды мәселесі, онда дәрігерлер бір отбасы мен қоғамдастықтың көптеген науқастарын қабылдайды және үшінші тараптар әдетте алғашқы медициналық көмекте жиналған мол медициналық деректер базасынан ақпарат сұрайды.

Жеке өмір және Интернет

Медициналық зерттеушілер онлайн орталарда, мысалы, талқылау алаңдары мен хабарландыру тақталарында зерттеулерді жиі жүргізеді. Кейбір нұсқаулар болғанымен, ақпараттандырылған келісім мен жеке өмірге қатысты талаптар толық қолданылмайды деген алаңдаушылық бар. Бірақ туындаған бір мәселе – ақпараттың жариялануы. Зерттеушілер өз пікірлерін дәлелдеу үшін бастапқы дереккөзден цитата келтіргісі келсе де, пациенттің жеке басын құпия сақтамаған жағдайда бұл жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін. Сайт туралы цитаталар мен басқа да ақпарат пациентті анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін, ал зерттеушілер сайт мүшелерінің, блогерлердің және басқалардың осы ақпаратты сайтты анықтау ойынындағы «көрсеткіштер» ретінде қолданған жағдайларын хабарлаған. Кейбір зерттеушілер «күшті жасыру» әдістерін қолданып жүр. Денсаулық сақтау ұйымдарының веб-сайттары онлайн келушілердің жеке медициналық жазбаларының дәрі-дәрмек компанияларының, жұмыс берушілердің және сақтандыру компанияларының қолына өтпеуін, сатылмауын және пайда табу үшін қолданылмауын қамтамасыз етуге жауапты. Онлайн диагностика пациенттерді елдің кейбір аймақтарындағы дәрігерлер дәрі-дәрмек компанияларының тікелей қызметінде екендігіне сендіреді, сондай-ақ диагнозды дәрі-дәрмектің патенттік құқығы бар екенін анықтағандай ыңғайлы деп санайды. Дәрігерлер мен дәрі-дәрмек компаниялары іздеу жүйесіндегі алғашқы он орын үшін бәсекелесіп, науқастардың қатысуынсыз немесе оны аз қамти отырып, осы дәрі-дәрмектерді сату құнын төмендетуге тырысады. Интернеттік денсаулық сақтау платформаларының кеңеюімен онлайн дәрігерлердің сенімділігі мен жеке өмірге жауапкершілігі папарацци, онлайн ақпарат брокерлері, өнеркәсіптік тыңшылар, дәстүрлі медициналық кодекстерден тыс пайда табу үшін жұмыс істейтін лицензиясыз ақпарат берушілер сияқты бірегей қиындықтарға тап болады. Американдық медициналық қауымдастық (AMA) медициналық веб-сайттардың онлайн келушілердің денсаулық сақтау құпиялылығын қамтамасыз етуге және науқастардың деректерін сақтандыру компаниялары, жұмыс берушілер мен маркетологтардың қолына өтпеуіне жауапкерші екенін мәлімдейді [40]. Денсаулық сақтау, бизнес тәжірибесі, компьютерлік ғылым және электрондық коммерцияның осы онлайн диагностикалық веб-сайттарды құруға жылдам бірігуімен денсаулық сақтау жүйесінің этикалық құпиялылық стандартын сақтау жөніндегі күш-жігерді де нығайту қажет. Алдағы бірнеше жылда Денсаулық сақтау және халықты әлеуметтік қорғау департаменті Медициналық сақтандырудың портативтілігі мен жауапкершілігі туралы заңға сәйкес пациенттердің электрондық медициналық жазбаларының (EMR) онлайн жеке өмірін қорғау және цифрлық түрде беру бойынша жұмыс істейтінін мәлімдеді [41]. Болашақта медициналық құпиялылық пен пациенттердің деректеріне қатысты ең жоғары этикалық стандарттарды сақтау үшін цифрлық денсаулық сақтау экожүйелеріне, соның ішінде әлеуетті метаверс денсаулық сақтау платформаларына қатысты мықты басқару және есеп беру механизмдерін қарастыру қажет.

In increasing frequency, medical researchers are researching activities in online environments such as discussion boards and bulletin boards, and there is concern that the requirements of informed consent and privacy are not applied, although some guidelines do exist. One issue that has arisen, however, is the disclosure of information. While researchers wish to quote from the original source in order to argue a point, this can have repercussions when the identity of the patient is not kept confidential. The quotations and other information about the site can be used to identify the patient, and researchers have reported cases where members of the site, bloggers and others have used this information as 'clues' in a game in an attempt to identify the site. Some researchers have employed various methods of "heavy disguise." Healthcare institutions' websites have the responsibility to ensure that the private medical records of their online visitors are secure from being marketed and monetized into the hands of drug companies, occupation records, and insurance companies. The delivery of diagnosis online leads patients to believe that doctors in some parts of the country are at the direct service of drug companies, finding diagnosis as convenient as what drug still has patent rights on it. Physicians and drug companies are found to be competing for top ten search engine ranks to lower costs of selling these drugs with little to no patient involvement. With the expansion of internet healthcare platforms, online practitioner legitimacy and privacy accountability face unique challenges such as e paparazzi, online information brokers, industrial spies, unlicensed information providers that work outside of traditional medical codes for profit. The American Medical Association (AMA) states that medical websites have the responsibility to ensure the health care privacy of online visitors and protect patient records from being marketed and monetized into the hands of insurance companies, employers, and marketers. [40] With the rapid unification of healthcare, business practices, computer science and e commerce to create these online diagnostic websites, efforts to maintain health care system's ethical confidentiality standard need to keep up as well. Over the next few years, the Department of Health and Human Services has stated that they will be working towards lawfully protecting the online privacy and digital transfers of patient Electronic Medical Records (EMR) under The Health Insurance Portability and Accountability Act (HIPAA). [41]. Looking forward, strong governance and accountability mechanisms will need to be considered with respect to digital health ecosystems, including potential metaverse healthcare platforms, to ensure the highest ethical standards are upheld relating to medical confidentiality and patient data.

Бақылау, реттеу және орындау

Ұлыбританияда медициналық этика дәрігерлер мен хирургтардың біліміне кіріктірілген, ал этикалық принциптерді сақтамау дәрігерлердің медициналық практика құқығынан айырылуына, Медициналық тәжірибе қызметінің шешімімен әкелуі мүмкін. Ауруханалардың тиімді аккредиттеуін қамтамасыз ету үшін, дұрыс этикалық құндылықтарды қолдану маңызды, мысалы, дәрігердің адалдығы, мүдделердің қақтығысы, ғылыми зерттеулер этикасы және орган трансплантациясы этикасы секілді мәселелер ескерілуі керек.

Нұсқаулар

Хельсинки декларациясының тарихы мен қажеттілігі туралы көптеген құжаттар бар. Медициналық этиканы қоса алғанда, зерттеулерге арналған алғашқы мінез-құлық кодексі Нюрнберг кодексі болды. Бұл құжат 1947 жылы жарық көргендіктен, нацистік соғыс қылмыстарымен тығыз байланысты болды, бірақ практиканы реттеуге көп әсер етпеді. Осы мәселе Декларацияны қабылдауға себеп болды. Нюрнберг кодексі мен Хельсинки декларациясы арасында мазмұны мен жазылу стилінде айқын айырмашылықтар бар. Нюрнберг кодексі өте қысқа да, түсінікті баяндалған. Ал Хельсинки декларациясы толыққанды түсіндірмелермен және көптеген нақты ескертулермен жазылған. Ұлыбританияда General Medical Council «Жақсы медициналық практика» деген нұсқаулық арқылы қазіргі заманғы нақты кеңес береді. Британдық дәрігерлер этикалық мәселелер бойынша Medical Protection Society және бірқатар университеттердің кафедраларымен де кеңеседі.

Мәдениет және тіл

Көптеген адамдар әртүрлі мәдени және діни орталардан басқа елдерге, соның ішінде АҚШ-қа қоныс аударғандықтан, барлық адамға ең жақсы денсаулық сақтау көрсету үшін барлық қауымдастықтарға мәдени сезімталдық таныту маңыздырақ болып келеді. Мәдени білімнің жетіспеуі түсініспеушілікке, тіпті нашар күтімге алып келуі мүмкін, бұл этикалық мәселелерге себеп болуы мүмкін. Пациенттердің көп айтатын шағымы – оларды тыңдамай немесе түсінбейді деген сезімде болуы. Соңғы кезде "әңгімелік медицина" деп аталатын тәсілге қызығушылық артып келеді, себебі ол пациент пен дәрігер арасындағы байланысты жақсартуға және пациенттің көзқарасын түсінуге көмектеседі. Пациенттің өмірбаянын немесе күнделікті іс-әрекеттерін түсіндіру, пациент туралы деректерді жинау мен стандарттаудан гөрі, әрбір пациенттің ауруына қатысты жеке қажеттіліктерін жақсырақ түсінуге көмектеседі. Осы ақпаратсыз көптеген дәрігерлер екі пациенттің арасындағы мәдени айырмашылықтарды дұрыс түсіне алмайды, соның салдарынан мәдениетке бейімделмеген немесе тиімсіз емді диагностикалай немесе ұсынады. Қысқасы, пациенттің әңгімесі басқа жағдайда назардан тыс қалған пациент туралы ақпаратты және пікірлерді анықтауға мүмкіндік береді.

Медициналық гуманизм

Қазіргі әлемде тамақтану, баспана және денсаулық сақтау салаларындағы кемсітушіліктерге, білімсіз қауымдардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, кейбіреулер этикалық құндылықтарға қайта оралып, ақылға қонымды түсінікке жету үшін негіз құруымыз керек дейді. Бұл жаһандық қоғамда ерте өлімге әкелетін факторларды жақсартуға деген ұмтылыс пен мотивацияны арттырады. Кедейлік, қоршаған орта және білім беру сияқты факторлар ұлттық немесе жеке бақылаудан тыс деп есептеледі, сондықтан бұл міндеттеме қажеттілікте қалғандарға көмек көрсете алатын әлемдік қауымдастықтарға жүктелетін әлеуметтік және қоғамдық жауапкершілік болып табылады. Мұндай жағдайларға көмек көрсетушілердің арасындағы қарым-қатынас, киім кию стилі немесе жергілікті мәдениет пен әдет-ғұрып туралы білімнің жетіспеушілігі жатады. Көмек көрсетудің жетіспейтін аймақтарындағы гуманитарлық тәжірибелер басқа да қызықты және қиын этикалық дилеммаларды тудыруы мүмкін. Гуманитарлық іс-әрекеттер елі жеткілікті медициналық көмек көрсетпейтін қауымдарға медициналық жабдықтар мен күтімді жақсартуға негізделген. Қажеттілікте тұратын қауымдарға медициналық көмек көрсету мәселесі кейде діни немесе мәдени факторларға байланысты адамдарды белгілі бір процедураларды орындаудан немесе белгілі бір дәрі-дәрмектерді қабылдаудан сақтайды. Екінші жағынан, діни немесе мәдени сенімдерге байланысты белгілі бір рәсімдерді нақты бір тәртіппен орындауды қалаушылар да болуы мүмкін. Этикалық дилемма медициналық айырмашылықтарға тап болған адамдарға көмектесетін қауымдастықтар мен көмек алатын қоғамдар арасындағы мәдениеттердің өзгешелігінен туындайды. Әйелдердің құқықтары, хабардар келісім және денсаулық туралы білім алу мәселелері даулы болып табылады, себебі кейбір қажетті емдеулер қоғамдық заңға қайшы келеді, ал кейбір мәдени дәстүрлер гуманитарлық күш-жігерге қарсы процедураларды қамтиды. Бұл кейбіреулерді денсаулық сақтау саласындағы нағыз реформа мәдени реформадан, әдеттен және жалпы өмір салтынан басталады деген сенімге жетелейді. Бұл, өмірдің басталуы мен аяқталуы жоқ, тек қайта тууы бар, шексіз цикл деген идеямен байланысты. Бұл отбасы мүшелері арасындағы медициналық шешімдер қабылдауға үлкен әсер етеді, себебі диагноз әрқашан өлім алдында немесе науқас адамдарға хабарланбайды, қарт адамдарға балаларының атынан қамқорлық жасалып, өкілдік етуі керек, ал дәрігерлер әкешелік тәсілмен әрекет етуі тиіс. Көптеген адамдар аурудың емін сенім мен жоғары құдай береді деп сенгендіктен, дәрігерді емделу немесе медициналық көмек көрсету кезінде көмекші немесе аралық тұлға ретінде қарастырады. және тәжірибелі дәрігерлер.

In order to address the underserved, uneducated communities in need of nutrition, housing, and healthcare disparities seen in much of the world today, some argue that we must fall back on ethical values in order to create a foundation to move towards a reasonable understanding, which encourages commitment and motivation to improve factors causing premature death as a goal in a global community. Such factors – such as poverty, environment and education – are said to be out of national or individual control and so this commitment is by default a social and communal responsibility placed on global communities that are able to aid others in need. Examples of this could include the relationships being viewed between aid workers, style of dress, or the lack of education regarding local culture and customs. Humanitarian practices in areas lacking optimum care can also pause other interesting and difficult ethical dilemmas in terms of beneficence and non maleficence. Humanitarian practices are based upon providing better medical equipment and care for communities whose country does not provide adequate healthcare. The issues with providing healthcare to communities in need may sometimes be religious or cultural backgrounds keeping people from performing certain procedures or taking certain drugs. On the other hand, wanting certain procedures done in a specific manner due to religious or cultural belief systems may also occur. The ethical dilemma stems from differences in culture between communities helping those with medical disparities and the societies receiving aid. Women's rights, informed consent and education about health become controversial, as some treatments needed are against societal law, while some cultural traditions involve procedures against humanitarian efforts. This leads some to believe true healthcare reform begins with cultural reform, habit and overall lifestyle. of suffering and cause and effect and the idea that there is no beginning or end to life, but that instead there are only rebirths in an endless cycle. This can greatly affect the way medical decisions are made among family members, as diagnoses are not always expected to be announced to the dying or sick, the elderly are expected to be cared for and represented by their children and physicians are expected to act in a paternalistic way. Because many believe it is faith and a supreme deity that hold the cure to illness, it is common that the physician is viewed merely as help or intermediary player during the process of healing or medical care. and physicians in practice.

Жоспар

Пациенттерді медициналық тексеруге бағыттаудан табыс көретін дәрігерлер көбірек пациенттерді тексеруге бағыттайтыны дәлелденген. Американдық дәрігерлер колледжінің этикалық нұсқаулығында мұндай практикаға тыйым салынған. Пациенттерді тарту үшін ақы бөлісу және комиссия төлеу іс-әрекеттері әлемнің көп бөлігінде этикалықсыз және қабылдауға келмейтін болып есептеледі.

Жеткізушілермен қарым-қатынастар

Зерттеулер көрсеткендей, дәрігерлерге фармацевтикалық компаниялардың ықпалы тиюі мүмкін, оның ішінде сыйлықтар мен тамақ арқылы. Индустрия демеушілігімен ұйымдастырылатын үздіксіз медициналық білім беру (CME) бағдарламалары тағайындау үлгілеріне әсер етеді. Бір зерттеуге қатысқан көптеген пациенттер дәрі-дәрмек компанияларының дәрігерлерге берген сыйлықтары дәрі-дәрмек тағайындау тәжірибесіне әсер ететінімен келісті. Дәрігерлер арасында фармацевтикалық индустрияның медициналық практикаға тигізетін маркетингтік ықпалын азайтуға бағытталған қозғалыс күшейіп келеді, бұған Стэнфорд университетінің фармацевтикалық компаниялар ұйымдастырған түскі ас пен сыйлықтарға тыйым салуы мысал. Фармацевтикалық индустрия демеушілігімен берілетін сыйлықтар мен тамаққа тыйым салған басқа да академиялық мекемелердің қатарында Джонс Хопкинс медициналық орталықтары, Мичиган университеті, Пенсильвания университеті және Йель университеті бар.

Отбасы мүшелерін емдеу

Америка медицина қауымдастығы (АМА) «Дәрігерлер, әдетте, өздерін немесе жақын туыстарын емдемеуі керек» деп мәлімдейді. Бұл кодекс пациенттер мен дәрігерлерді қорғау мақсатында жасалған, себебі дәрігер жақынына емдеу жасағанда кәсіби объективтілікке нұқсан келтіруі мүмкін. Көптеген денсаулық сақтау ұйымдарының зерттеулері дәрігердің отбасы мүшелерімен арақатынасы диагностикалық тексерулер мен шығындардың өсуіне себеп болуы мүмкін екенін көрсеткен. Дегенмен, көптеген дәрігерлер әлі де өз отбасы мүшелерін емдейді. Ондай жағдайларда дәрігерлер мүдделердің қақтығысына жол бермеу үшін немесе тиісті емес емдеу жасап алмау үшін сақ болуы керек. Отбасы мүшелерін емдейтін дәрігерлер туыстарын емдеген кезде туындауы мүмкін қарама-қайшылықты күтулер мен қиындықтарды ескеруі қажет, өйткені медициналық этиканың орнықты қағидалары отбасы мүшелері ауыр сырқатқа шалдыққан кезде моральдық міндеттілікке толыққанды жатпауы мүмкін.

Жыныстық қатынастар

Дәрігерлер мен науқастар арасындағы жыныстық қатынас этикалық конфликтілерді тудыруы мүмкін, себебі жыныстық келісім дәрігердің сенімділік міндеттемесімен қақтығысуы мүмкін. Қазіргі медицинаның көптеген салаларында дәрігер-науқас арасындағы жыныстық қатынас бұзушылықтарын анықтау мақсатында зерттеулер жүргізілді. Осы зерттеулердің нәтижелері кейбір салалардағы мамандардың басқаларына қарағанда осы бұзушылықтарға көбірек бейім екенін көрсетеді. Мысалы, психиатрлар мен акушер-гинекологтар жыныстық қатынас бұзушылықтарының жоғары деңгейімен ерекшеленетін екі мамандық. Дәрігер мен науқастың арасындағы этикалық нормалардың бұзылуы дәрігер мен науқастың жасы мен жынысына байланысты. 40-59 жас аралығындағы еркек дәрігерлер жыныстық қатынас бұзушылықтары туралы хабарланған, ал 20-39 жас аралығындағы әйелдер бұзушылыққа ұшырағандардың көп бөлігін құрайды. Пациенттермен жыныстық қатынасқа түсетін дәрігерлер медициналық лицензиясынан айырылып, қудалануға ұшырауы мүмкін. 1990 жылдардың басында дәрігерлердің 2-9% осы ережені бұзған деп есептелген. Кейбір заңнамалық аумақтарда дәрігерлер мен науқастардың туыстары арасындағы жыныстық қатынастарға тыйым салынуы мүмкін, бірақ мұндай тыйым салу өте күмәнді.

Пайдасыздық

Кейбір ауруханаларда медициналық тиімсіздік – науқасқа ешқандай пайдасы жоқ ем ретінде қарастырылады. Жақсы медициналық этиканы сақтаудың маңызды бөлігі – зиян келтірмеу принципін сақтап, тиімсіздіктен аулақ болуға тырысу болып табылады. Егер науқастың жандануына немесе емнің нәтижесіне ешқандай үміт болмаса, бірақ отбасы мүшелері жоғары деңгейдегі күтімді талап етсе, не істеу керек? Бұрынғы мақалаларда тиімсіздік – науқастың жандану мүмкіндігінің бір проценттен кем болуы деп түсіндірілген. Мұндай кейбір жағдайлар сотқа беріледі. Алдын ала берілген директиваларға өмір бойына жасалған өсиеттер және денсаулық сақтау саласындағы тұрақты өкілеттік кіреді. (Сондай-ақ, "Жандырудан бас тарту" және жүрек-өкпе жандандыру қарастырылады). Көп жағдайларда науқастың "баяндалған тілектері" осы директиваларда жазылады, бұл науқас әрекетке қабілетсіз болған кезде отбасы мүшелері мен денсаулық сақтау мамандарына шешім қабылдау процесінде басшылық ету үшін негіз болып табылады. Алдын ала баяндалмаған тілектер де алдын ала директивалардың болмауы жағдайында шешім қабылдауға көмектеседі, мысалы, Миссури штатындағы Квинлан ісінде болғандай. "Орын басу арқылы келісім" деген түсінік бойынша, науқас өзі келісім бере алмайтын (немесе қаламаса) жағдайда, отбасы мүшесі емге келісім бере алады. Шешім қабылдауға уәкілді тұлға үшін басты сұрақ – "Сіз не істегіңіз келеді?" емес, "Осы жағдайда науқас не қалаған болар еді?" деген сұрақ. Соттар отбасының тиімсіздік туралы ерікті анықтамаларын, қарапайым биологиялық тіршілік етуді қамтитындай етіп қолдады, мысалы, Baby K ісінде (онда соттар барлық өмірді сақтау қажет деген діни сенімге негізделген, толық миының орнына тек ми сабасымен туған баланы өкпе желдеткішіне қоюға бұйырды). Baby Doe заңы мүгедек баланың өмір сүру құқығын мемлекеттік қорғауды қамтамасыз етеді, бұл құқық ата-аналардың немесе қамқоршылардың қалауына қарамастан, олар емдеуден бас тартқысы келген жағдайларда да қорғалады.