Кіріспе

Джузеппе Джусти (; 12 мамыр 1809 – 31 мамыр 1850) – итальяндық ақын және сатирик.

Өмірбаян

Джиусти Монсуммано Термеде, қазіргі Пистойя провинциясында дүниеге келді. Әкесі мәдениетті және бай адам болғандықтан, баласын кішкентай кезінен оқуға баулыды, тіпті өзі де оған музыканың негіздерін үйретті. Кейін, оның жоғары шабытты мінезін ұялту үшін, оны ауылға жақын жердегі дін қызметкеріне тапсырды, бірақ оның қаталдығы күткен нәтиже бермеді. Он екі жасында Джиусти Флоренциядағы мектепке, содан кейін Пистойя мен Луккаға жіберілді. Осы жылдары ол өзінің алғашқы өлеңдерін жазды. 1826 жылы Джиусти Пиза университетінде заң білімін алуға барып оқыды. Бірақ бұл мамандық оған ұнамады. Оның саяси сатирасы билік өкілдеріне ұнамай, әдеттегі төрт жылдың орнына, заңгер дипломын алуға сегіз жыл кетті. 1834 жылы бітірген соң Джиусти Флоренцияға қоныстанды, ата-анасына заңгер болып жұмыс істейтінін айтты, бірақ шындығында әдебиетпен айналысты. Ол қуанышпен өмір сүрді, әкесі оған көп ақша бермесе де, әлемді таныды, қоғамдағы жаманшылықтарды, елдің зиян шегуіне себеп болатын кейбір заңдар мен әдет-ғұрыптардың ақымақтығын көрді. Осы тәжірибесін ол сатиралық туындыларында тиімді пайдаланды. Әкесі осы уақытта Пешияға көшіп кеткен еді, бірақ Джузеппе онда жағдайы нашарлап, 1832 жылдың қарашасында әкесі қарыздарын төлегеннен кейін Пизаға оқуға оралды, сонымен қатар ел үшін жазуға белсенді кірісті. "Гильотине" атты өлеңімен Джиусти өзінің ерекше жолын табуға кірісті, осылайша оның ұлы талантын көрсетті. Осы кезден бастап ол итальян Беранжеі ретінде танылды, тіпті француз ақынынан тіл байлығы, әзіл-қалжыңның шеберлігі және сатиралық ойдың тереңдігі жағынан да басып өтті. Беранжеде халық поэзиясы үшін қажетті сезімдер көбірек. Оның поэзиясы тым зерттелмеген, шабыты ашық, тіпті шулырақ; бірақ Джиусти мәнері мен ойлау жолы жағынан әлдеқайда сәнді, тазартылған және тереңдеу. 1834 жылы Джиусти заңгер мамандығы бойынша диплом алғаннан кейін Пизадан Флоренцияға, адвокат Капоквадримен тәжірибе жинау үшін кетті. Бірақ ол Италияның сол кездегі астанасы Тосканада өмір сүруді жөн көрді, және өзін әдебиетке арнады. Ол екінші рет жақын махаббатқа түсті, бірақ бұрынғыдай, одан да айырылды. Сөйтіп, ол өзінің ең көркем өлеңдерін жазды. Оның өлеңдері әлі жинақталмаған болса да, бірнеше жыл бойы қолдан-қолға беріліп, оның есімі біртіндеп танымал болды. Өлеңдерінің көп бөлігі Луганода жасырын түрде басылды, себебі бұл туынды Италиядағы австриялық үстемдікті күйрету мақсатын көздеді. Бастияда өлеңдер жинағы жарық көргеннен кейін, Джиусти "Гингиллино" өлеңімен танымал атанды, ол моральдық тұрғыдан да, күшін де, тиімділігін де ең жақсы туындысы болды. Ақын қазынашылардың жемқорлығын және мемлекеттің қажеттіліктерін жасыру үшін олардың қолданған әдістерін әшкерелейді. "Гингиллино" классикалық сатираның барлық белгілерін сақтайды. Тосканада алғаш жарияланғанда, ол тым ыстық және жеке бағытталған деп есептелді. Джиусти 1847 және 1848 жылдардағы саяси қозғалыстарға белсенді қатысты, ұлттық гвардияда қызмет етті, Тоскана парламентіне сайланды. Бірақ іс-қимылдан гөрі сөз көп екенін, князьдердің тираниясының орнына демагогтардың тираниясы келгенін байқағаннан кейін, Италия үшін жақсылық емес, жамандық болады деп қорқып айтты. Осы пікірлерін ашық білдіргеннен кейін, ол бұрынғыдай құрметке ие болмай, 1848 жылдан кейін реакционер деп есептелді. Оның өмірінің соңғы жылдарында оны үйіне қабылдаған, Джиусти қайтыс болғаннан кейін суреттелген мақал-мәтелдер жинағын жариялаған маркиз Джино Каппонимен достығы Франческо Доменико Герацци, Джузеппе Монтанелли және Джованни Баттиста Николини сияқты адамдардың көзінде оны жағымсыз етіп көрсетті. 1850 жылдың 31 мамырында Флоренцияда досының сарайында қайтыс болды. Оның өмірі туралы Сьюзан Хорнер ағылшын тілінде жазып, оның өлімінен көп ұзамай "Тоскана ақыны Джузеппе Джиусти және оның заманы" (Макмиллан және Co, 1864) деген атпен басылымға шығарды.

Сатиралық

Джиусти итальяндық Ризорджименто кезеңінде жазылған өткір сатираларымен танылды. Италияның австриялық үстемдікке қарсы ұлттық қозғалысының алғашқы жылдарындағы оның пікірлері саяси маңызын жоғалтып, бүгінгі күнге дейін тосқандық тіршілдігімен және классикалық тосқан тілінің сақталуымен бағаланады. Оның сатиралары Италияны қорғады немесе елдің саяси жағдайынан туындаған әлеуметтік мәселелерге қайғы білдірді. Бастапқыда Джиустидің сатирикалық өлеңдері тек қолжазба түрінде, қолдан-қолға таратылды. Саяси салдарлардан сақтану үшін алғашқы жинақтар Италиядан тыс жерде, автор аты-жөні көрсетілмей басылды. Оның ең алғашқы танымал сатирасы, 1833 жылы жазылған "La guigliottina a vapore" ("Бумен жұмыс істейтін гильотина") болды. Сатирада қытайлықтар диктаторлардың басын кесуді әлдеқайда жеңілдететін бумен жұмыс істейтін гильотинаны ойлап тапқандығы жарияланды.

Поэзия

Джиустидің алғашқы шығармалары қолжазба түрінде адамдар арасында таратылды. Ол оларды өзінің "scherzi" ("әзілдер" немесе "жеңіл, ойыншыл өлеңдер") деп атады, және олар түрлі тақырыптардағы қысқа лирикалық өлеңдер болды, кейбіреулері махаббат туралы, ал басқалары саяси немесе әлеуметтік пікірлерді білдірді. Петрарканың әсерімен жазылған бұл ерте өлеңдер, ақыры 1844 жылы Легхорнда оның келісімімен жарияланды. Басқа бөліктерін Теодосия Троллоп аударған.

Қосымша оқу (көздер)

Адами, Стефано, 'Джузеппе Джусти', «Итальян әдебиеті зерттеулер энциклопедиясында», ред. Гаэтана Марроне және Пуппа П., Рутледж, Нью-Йорк Лондон, 2006. Сабатуччи, Нунцио [Ред.]: Джузеппе Джустидің шығармалары. Торино: «Одақ баспасы». Эд. Туринес, 1976 жыл. (Classici italiani; [89]). Зени, Марилена: Джузеппе Джусти – ақын-адам. Суреті Альберто Фремураның. Пиза: Пачини, 1979 жыл.