Кіріспе
Б.з.д. 2/1 ғасырлардағы римдік актер Квинт Россиус (шамамен б.з.д. 126 – б.з.д. 62 жж.) – рим актёрі. "Галл" деген тегінің дұрыстығы күмәнді, себебі ол Цицеронның "Pro Archia" қолжазбасында бір рет ғана кездеседі.
Quintus Roscius (ca. 126 BC – 62 BC) was a Roman actor. The cognomen Gallus is dubious, as it appears only once as a scholia in a manuscript of Cicero's Pro Archia.
Өмір
Конститерам экзориентем Аврорам форте салютанс кум собто а лаева Россиус экзоритур. Pace mihi liceat, caelestes, dicere vestra mortalis visus pulchrior esse deo. – Қасиетті құдайлар, маған рұқсат етіңдер, сендердің нұрынан көріп тұрған адам маған құдайдан да әдемірек көрінеді деуге. Мен көтеріліп келе жатқан Аврораны кездейсоқ қарсы алуға асығыстым, сол кезде сол жақта Россиус пайда болды. Квинт Лутаций Катул Россиус Римнен шамамен 4,8 шақырым қашықтықтағы Ланувиум қаласында құл болып дүниеге келді. Кейін ол өзінің бала күтушісінің бір күні оның бесігінде оралған жылан тапқанын айтуға ынталанды, бұл өте жақсы ниетті белгі саналды, бірақ Цицерон осы оқиғаның рас екеніне күмән келтірді. Оның шебері оның еліктеуге бейімділігін байқағаннан кейін актер болу үшін оқытуға жіберді. Көп жыл бойы ол ешқандай жалақы алмады, себебі құл иелері құлдарының жалақысының көп бөлігін немесе барлығын алуға құқылы болды, бірақ соңында шебері оған табысының бір бөлігін қалдыруға рұқсат берді, ал кейіннен ол өзінің бостандығын сатып алды. «Россиус» деген есім – оның бұрынғы қожайынының есімі, оның құлдық кезеңінен қалған мұра. Егер бұл атау дұрыс болса, «Галл» оның құл аты болған болуы мүмкін, немесе оның әкесі галлдық құл болғанын білдіруі мүмкін. Тарихтан ешбір римдік актер осы деңгейде танымал болған және құрметтелген емес. Оның беделі соншалықты жоғары болғандықтан, тіпті оның шәкірттері де сахнада табысқа жететініне сенімді болды. Гректердің жоғары сапалы актерлік өнері бұл кезде қарапайым өнерге басымдық бергендіктен сәннен шығып қалған, бірақ Россиус бұл көзқарасты жоққа шығарды, өнердің ең жоғары деңгейі – шамалылықта екенін, клоун сияқты әрекеттерде емес екенін көрсетті. Оның әдемі беті мен еркектік сымбаты Квинт Лутаций Катулдың өлеңдерінде мәңгілікке сақталған. Ол Форумдағы ең көрнекті адвокаттардың, әсіресе Квинт Гортензийдің сөйлеу және қимыл-қозғалыс өнерін зерттеді, және сахнадағы әдемілігі мен сәні үшін барлық жақтан мақтау алды. Ол әсіресе комедияда шебер болды. Цицерон одан сабақ алды. Екеуі де жиі достық бәсекелестікке түсетін, сөйлеуші меңгерген ойды немесе эмоцияны актерден жақсы жеткізе ала ма, жоқ па, соны сынап көретін, ал Россиус актерлік өнер мен сөйлеу өнерін салыстыратын трактат жазды. Катул оның құрметіне төрт жолдан тұратын өлең жазды, ал диктатор Сулла оған атты әскерлер тобының белгісі – алтын жүзік сыйлады, бұл Римде актер үшін ерекше құрметтің белгісі болды, себебі бұл мамандық жек көрілетін. Өзінің замандасы Эзоп сияқты, Россиус та үлкен байлық жинады, сахнадағы ең жақсы өнер көрсеткенде әр қойылым үшін 1000 динарий төленді. Ол өлімінен бұрын сахнадан шыққан көрінеді. 76 ж.б.д. C. Fannius Chaerea оны 50,000 сестерцияға сотқа шақырды.
Roscius was born a slave in Lanuvium, about 3 miles (4.8 km) from Rome. Later he would encourage the legend that his nursemaid once found a snake coiled around him in his crib, a very auspicious omen, but Cicero scoffed at the veracity of this story. His master sent him to be trained as an actor after observing his penchant for mimicry. For many years he received no remuneration as it was the custom for slave owners to take most or all of their slaves' salaries but eventually his master permitted him to keep part of his earnings and in time he bought his freedom. The name Roscius was his former master's, a legacy of his servitude. Provided this cognomen is correct, Gallus might have been his slave name but might also have signified that his father was a Gallic slave. No other Roman actor obtained comparable popularity and esteem. So highly was he regarded that even his pupils were assured of success on the boards. The refined Greek method of acting was currently out of vogue in favor of coarser fodder, but Roscius overturned this view, demonstrating that the highest art lies in moderation, not clown like antics. With an ostensibly handsome face and manly figure, his looks were immortalized in verse by Quintus Lutatius Catulus. He studied the delivery and gestures of the most distinguished advocates in the Forum, especially Quintus Hortensius, and won universal praise for his grace and elegance on the stage. He especially excelled in comedy. Cicero took lessons from him. The two often engaged in friendly rivalry to try whether the orator or the actor could express a thought or emotion with the greater effect, and Roscius wrote a treatise in which he compared acting and oratory. Catulus composed a quatrain in his honour, and the dictator Sulla presented him with a gold ring, the badge of the equestrian order, a remarkable distinction for an actor in Rome, where the profession was held in contempt. Like his contemporary Aesopus, Roscius amassed a large fortune, being paid 1000 denarii per performance at his peak. He appears to have retired from the stage some time before his death. In 76 BC he was sued by C. Fannius Chaerea for 50,000 sesterces.
Беделі
Ренессанс дәуірінде Россиус драмалық шеберліктің парадигмасын қалыптастырды. Томас Наш Эдвард Алленді өзінің буынының ең жақсы актерi ретiнде мақтағысы келгенде, ол Аллендi Россиус деп атады («Пирс Пеннилес», 1592); Джон Даунз өзінің қалпына келтіру театрының тарихын «Россиус Англиканус» (1708) деп атады. 1807 жылы Нью-Йоркте туған, 1867 жылы Польшаның Лодзь қаласында қайтыс болған афроамерикалық актер Айра Альдридж, өз заманының ең көрнекті Шекспир актерлерінің бірі, «Африкалық Россиус» деп белгілі болды.