Кіріспе

Machine Head – ағылшын рок тобы Deep Purple-дың алтыншы студиялық альбомы. Ол 1971 жылдың желтоқсанында Швейцарияның Монтрё қаласында жазылып, 1972 жылдың 30 наурызында Purple Records лейблымен шығарылды. Бұл Ричи Блэкмор, Ян Гиллан, Роджер Гловер, Джон Лорд және Ян Пейстен құралған Mark II құрамындағы топтың үшінші альбомы. Алдыңғы жазу сессиялары топтың концерттік кестесіне сәйкес келуге тырысып жасалған. Осы жолы Deep Purple әдеттегі студиялық ортадан тыс, альбомды жазуға уақыт арнағысы келді, бұл олардың тікелей концерттердегідей дыбысқа жақындауын күтті. Жазу үшін Rolling Stones Mobile Studio пайдаланылды және Монтрё казиносы жалдауға алынды. Бірақ сессиялардан бірден бұрын Франк Заппаның концерті кезінде, көрерменнің бірі төбеге сигналдық шашу шақырғыш (фаер) атқаннан кейін казино өртенді. Баламалы орынды бір апта іздегеннен кейін, шуылдарға байланысты тоқтатылған жақын маңдағы театрды да қарастырғаннан соң, топ қыста жабық Grand Hotel-ді жалдауға қол жеткізді және оны жазуға қолайлы кеңістікке айналдырды. Осы оқиғалар, әсіресе казинодағы өрт, "Smoke on the Water" әніне шабыт берді. Machine Head Deep Purple-дың ең коммерциялық тұрақты альбомы болды, ол бірнеше елде, соның ішінде Ұлыбританияда хит-парадтардың басына көтерілді. Ауыр металлдың дамуына зор ықпал еткен бұл альбом музыка сыншылары тарапынан жоғары бағаланып, бірнеше рет қайта шығарылды.

Өмірбаян

1971 жылға қарай Deep Purple екі жылдан бері гастрольде болып, алдындағы студиялық альбомдар, мысалы, Deep Purple in Rock (1970) және Fireball (1971) концерттер арасында жазылған еді. Топ студиядағы бұрынғы жұмыстарының тікелей эфирдегі өнер көрсетулерінен гөрі нашар дыбысталатынын сезінді және сахналық ортада жазғысы келді. Барабаншы Иан Пайс Fireball сессиясының бір бөлігін дәлізde жазды, себебі ол онда жақсырақ дыбысталатынына сенді және әдеттегі дыбыс өткізбейтін студиядан өзге жазба жасау ортасын табуды қалады. Deep Purple-ге Ұлыбританиядан тыс жерде жазба жасауға кеңес берілді, себебі олар кіріс салығын көп төлеуге міндетті болмас еді. Топ 1971 жылдың қыркүйегінен қазан айына дейін Ұлыбритания бойынша гастрольде болып, Machine Head-те кейіннен жарық көрген жаңа материалдарды, әсіресе "Highway Star" және "Lazy" әндерін алдын ала көрсетті. Содан кейін олар АҚШ-та гастрольді бастады, бірақ әнші Иан Гиллан гепатитке шалдыққаннан кейін екі концерттен кейін тоқтатуға мәжбүр болды. Гитарист Ричи Блэкмор болашақтағы жеке жұмыстар туралы ойлана бастады, Пайс пен Фил Линоттпен қысқа мерзімге ықтимал қосымша жоба ретінде бірікті, ал Deep Purple толығымен гастрольдердің қысымынан құтылып, жазба жасауға арналған белгілі бір уақытты күтті. Deep Purple бастапқыда Machine Head-ті 1971 жылдың желтоқсан айында Швейцариядағы Монтрё казиносында жаздыруды жоспарлаған. Олар "Rolling Stones" жылдам студиясын жалдап, қонақүйді брондаған. Казино – бірнеше ойын-сауық орындары бар үлкен арена. Топ 1971 жылдың мамыр айында онда өнер көрсеткен және Монтрё джаз фестивалінің негізін қалаушы және бас менеджері Клод Нобспен достық қарым-қатынас орнатқан. Led Zeppelin, Pink Floyd және Black Sabbath сияқты топтар да казинода өнер көрсеткен. Ол әр жылғы қыста жөндеу жұмыстары үшін жабылып, оны жазба жасау орны ретінде пайдалануға мүмкіндік берді. Deep Purple 1971 жылдың 3 желтоқсанында онда келді. Соңғы концертінен кейін олар осы орынды өздеріне ғана иеленбекші болды. Бастапқыда топ казинода концерт өткізуді ұсынды, бұл оларға жартылай тікелей эфирдегі және жартылай студиялық материалдан тұратын қос альбом шығаруға мүмкіндік берер еді.

Жазу

Монтрэ казинодағы соңғы концерт Фрэнк Заппа мен "Mothers of Invention" тобының таңертеңгі сеансы болды. Топқа сол кезде әншілер Flo & Eddie, көп аспапты орындайтын Иэн Андервуд және барабаншы Эйнсли Данбар кірді. Шоу кезінде көрермендердің бірі ғимараттың шатырына ракета атты. Алғашында көрермендер оқиғаны байқамады, себебі шатыр жалған бамбукпен жабылған еді, бірақ жиынтыр басталғаннан кейін шамамен бір сағаттан соң адамдар ұшқындарды көре бастады. Топ ойнауын тоқтатты; бас-гитарист Роджер Гловердің айтуынша, Заппа: "Ешкім үрейленбесін, бірақ ОТ!" деді. Осыдан кейін басшылық реттелген эвакуацияға бұйрық берді. Қайтыс болғандар жоқ, бірақ бір топ адам казиноның жертөлесінде уақытша тұтқынға алынып, Нобс құтқарып алды. Барлығы қауіпсіз эвакуацияланғаннан кейін ғимарат тез арада өртеніп кетті. Нобс Deep Purple тобын жақын маңдағы "Pavilion" театрына көшірді, онда олар "No. 1 атау" деген уақытша атпен әннің негізгі тректерін жазды. Гловер бір күні таңертең "Smoke on the Water" деген сөзді дауыстап айтқанын еске алады. Осыдан кейін Гиллан Монтрёдегі оқиғаны сипаттайтын ән сөзін жазды. Альбомның сыртқы қаптамасына өртеніп жатқан Монтрэ казиносының суреті қосылды. "Pavilion" жазба жасау үшін ыңғайсыз болып шықты, себебі жақын жердегі тұрғындар полицияға шуыл туралы шағымданып, арыз түсірді. Роудилер есіктерді жабық ұстап, полицияның кіруіне кедергі келтірсе де, топ тез арада шығарылды. Олар басқа жазба студияларын іздеді және Монтрэнің шетіндегі бос "Grand Hotel"-де тоқтады. Мобильді студия негізгі кіреберіс алдында тұрды, ал Deep Purple тобы бас вестибюльден шығатын дәліздің соңындағы "Т" тәрізді түйіскен жерге орналасты. Әртүрлі жабдықтар мен дыбысты оқшаулайтын матрастар орнатылды, сондықтан топтың жазба студиясына жетуі үшін жатын бөлмелер мен балкондар арқылы өтуі керек болды. Бұл өте қиын болды, сондықтан Deep Purple өз жазбаларын қайта тыңдауды тоқтатты, оның орнына олар қанағаттанғанша орындады. Жапқыш тізбекті теледидар жүйесі орнатылды, соның арқасында топ инженер Мартин Бирчпен байланыса алды, ал студияның бақылау бөлмесіндегі қызметкерлер оларды көре алды.

Әндер

"Highway Star" атты ашылу трегі 1971 жылдың 13 қыркүйегінде топ Портсмут қаласындағы алғашқы британдық турнесіне автобуста келе жатқанда жазылды. Топтың менеджменті оларға концертке музыкалық журналистер тобымен бірге баруға мүмкіндік жасады, олар топпен қалауынша сұхбат ала алатын болды. Олардың бірі Блэкмордан әндерді қалай жазатынын сұрады, ол "осылай" деп жауап берді, гитарасын алып, әннің бастапқы рифін орындады. Гиллан "Біз жолдамыз, біз рок-н-ролл тобымыз" деген мәтінге негізделген ән сөздерін импровизациялады. Топтың қалған бөлігі репетиция кезінде аранжировканы аяқтады және концерт кешінде оны қосымша қосты. Блэкмор гитаралық солосын Джонни Бернеттен үйренген мотивке негіздеді және оның Иоганн Себастьян Бахқа ұқсас екенін ұнартты. "Maybe I'm A Leo" әні жұмыс атауымен "One Just Before Midnight" деп аталды, ол альбом мұқабасындағы жазу парағының суретінде көрсетілген. Әннің түпкі атауы мен мәтіні Гилланның туған шаңырауына сілтеме жасайды. Гловер әннің негізгі рифін Джон Леннонның "How Do You Sleep?" әнін тыңдағаннан кейін жазды, және оған рифтің тактының бірінші соққысынан басталмауы ұнады. Ән 1972 жылы BBC In Concert бағдарламасында бір рет тікелей орындалды. Кейіннен, 1993 жылы Джо Сатриани уақытша топқа қосылғаннан кейін ол көптен күткен сүйікті әнге айналды. "Pictures of Home" Монтрё айманының үйден алыс жердегі көріністері мен бейнелерін бейнелейді. Трек бастапқыда барабанмен кіріспемен жазылған, бірақ ол түпнұсқалық жазбадан алынып тасталды, бірақ 25 жылдық мерейтойлық қайта басылымға қосылды. Сатриани Deep Purple тобына қосылғаннан кейін де трек тікелей эфирде орындалды. Deep Purple-мен қатар, Гиллан да әнді жеке мансабының аясында және 1983 жылы Black Sabbath тобымен болған қысқа уақыт ішінде орындады. "Lazy" әні алғаш рет 1971 жылы Ұлыбританиялық турне кезінде орындалды және келесі жылға дейін сақталды. Ол тікелей эфирде "Wring That Neck" аспаптық жаттығуының орнына концерттің соңында орындалды, кейін 1972 жылдың басында концерт бағдарламасының ортасына көшірілді. Гловер әннің шамамен Оскар Браунның "Sleepy" әніне негізделгенін айтты, ал Блэкмор оның Эрик Клэптонның "Stepping Out" әнінен шабыттанғанын мәлімдеді. Ән әр түрлі аспаптық демонстрацияларға арналған, соның ішінде сүйемелдемелі органмен кіріспе және Гилланның гармоникасы. Блэкмор гитаралық сололарын екі күнде бөлек жазды, содан кейін олар біріктірілді. "Space Truckin'" әні 1950 жылдардың рок-н-ролл әндерінің пародиі ретінде жазылды, бірақ ғылыми-фантастикалық тақырыппен. Deep Purple "күн жүйесіндегі музыка" сияқты мағынасыз фразаларды ойлап тапты. Пайс тректе қысқа барабан соло орындады. Ол алғаш рет 1972 жылдың қаңтарында Монтрё сессиясынан кейінгі келесі концертте орындалды және бұрынғы тікелей эфирдегі демонстрациялық "Mandrake Root" аспаптық бөліміне кіріспе болды. Ән 1973 жылы Гиллан мен Гловер тобынан кеткеннен кейін де концерт бағдарламасының соңғы нөмірі болып қала берді, соның ішінде келесі жылы Калифорния Джамындағы есімді қойылымда Блэкмор өзінің күшейткіштерін өртеп, гитарасымен телекамераны қиратты. Ән 2003 жылы Space Shuttle бағдарламасының STS 107 рейсіндегі экипажға ояну сигналы ретінде үнемі ойнатылды. "When a Blind Man Cries" атты баллада Machine Head сессиясы кезінде жазылды, бірақ альбомға енгізілмеді. Оның орнына ол "Never Before" синглінің B жағы ретінде пайдаланылды. Ән Machine Head-тің 25 жылдық мерейтойлық басылымында бонус трек ретінде жарияланды.

Шығару және көркемдік

Альбом Ұлыбританияда 1972 жылдың 30 наурызында жарық көрді. Сол жылдың наурыз және сәуір айларындағы АҚШ-қа жоспарланған гастроль Блэкмордың ауыруына байланысты кейінге шегерілді. Альбомды насихаттау мақсатында Ұлыбританиядағы алғашқы концерттер 1972 жылдың маусым айында Rainbow Theatre-да өтті. Екі айдан кейін топ алғаш рет Жапонияға гастрольдік сапар жасады, оның нәтижесінде "Made in Japan" атты тікелей концерттік альбомы жарық көрді. Альбомға "Machine Head" альбомынан төрт ән ("Highway Star", "Smoke on the Water", "Lazy" және "Space Truckin'") енді. Альбомның атауы Роджер Гловердің бас гитарасындағы реттегіштерден шабыт алды; мұндай реттегіштер ішекті аспаптарда "машина басы" деп аталады, ал альбомның артқы жағында Гловердің бас гитарасының мойнының суреті бейнеленген. Альбомның мұқабасы альбомның атауын жылтыратылған металл бетіне басып, оны топтың алдында айна ретінде ұстап жасалды. Фотограф Шепард Шербелл оның көлеңкесін түсірді; дайын суретте ("Head" деген жазудың астында) оның шағын бейнесін табуға болады. Альбомның ішкі мұқабасын негізінен Гловер мен менеджер Тони Эдвардс жасады, онда бұрын жазба компаниясының байланыс тізімдерінде пайдаланылған фотосуреттер жинағы бар. Онда "Machine Head" альбомына арналған Нобс суреті де бар. Алғашқы басылымдарда ән сөздері қолмен басылған парақшамен бірге шықты.

Сыни қабылдау

Machine Head екінші аптада Ұлыбританияның альбомдар тізімінде бірінші орынға ие болды, ол екі апта бойы сол орында тұрып, 1972 жылдың мамырында тағы бір аптаға қайта оралды. АҚШ-та 1972 жылы алғаш рет шыққанда альбом 34-орынға жетті; ал 1973 жылы "Smoke on the Water" хитке айналғанда 7-орынға көтерілді, содан кейін Machine Head Billboard тізімінде екі жылдан астам уақыт бойы сақталды. Альбомнан шыққан алғашқы сингл "Never Before" Ұлыбританияда 35-орынға жетті, бірақ АҚШ тізіміне енбеді. "Smoke on the Water" әні радиода көп ойналғаннан кейін Warner Brothers оны 1973 жылдың мамырында жеке сингл ретінде шығарды. Ән Канаданың RPM тізімінде екінші, ал АҚШ Billboard Hot 100 тізімінде төртінші орынды иеленді. AllMusic сыншысы Эдуардо Ривадавия Machine Head-ті "барлық уақыттың ең маңызды хард-рок альбомдарының бірі" деп атады. Machine Head-тің 50 жылдығына орай, 2022 жылы Иан Гиллан: "Бұл, әрине, маңызды кезең болды, себебі бізге сол деңгейге жету үшін екі альбом қажет болды. "In Rock" және "Fireball" альбомдары Machine Head-ке жол ашты. Machine Head – бұл олардан біршама жетілдірілген нұсқа. Бұл тарихи альбом, және біз әлі де "Highway Star" мен "Pictures of Home" әндерін орындаймыз, олар қазіргі концерттік жиынтығымыздың алғашқы екі трегі. Әрине, біз "Smoke on the Water" әнін де орындаймыз, ол әрқашан көрермендерге ұнайды". Kerrang! журналы Machine Head-ті 1989 жылы "Барлық уақыттың 100 ең үздік хэви-метал альбомы" тізімінде 35-орынға қойды. Observer Music Monthly Greatest British Albums сауалнамасында Оззи Осборн осы альбомды өзінің барлық уақыттағы ең жақсы 10 британдық альбомының бірі деп таңдады. Machine Head атақты альбомдардың жаралу тарихы туралы "Classic Albums" деректі фильмдер сериясының тақырыбы болды. 2001 жылы Machine Head Q журналының "Барлық уақыттың 50 ең ауыр альбомы" тізіміне енді. Machine Head-тің 40 жылдық мерейтойына арналған басылым 2012 жылдың қазан айында EMI компаниясымен шығарылды. Бұл бес дискілі жинақ, оған 60 беттік суреттелген қалың кітапша қоса берілген. Оның құрамына кіреді: түпнұсқа альбомның 2012 жылғы ремастерленген нұсқасы (CD1), Роджер Гловердің 1997 жылғы микстері (CD2), түпнұсқа альбомның 2012 жылғы ремастерленген SQ стерео квад нұсқасы (CD3), 1972 жылғы 9 наурызда Лондондағы Париж театрында өткен концерттің 2012 жылғы миксі (CD4), 2012 жылғы жоғары сапалы ремастерленген және сараңдық микстері (DVD, тек аудио). 40 жылдықты атап өту үшін 2012 жылдың қыркүйегінде Deep Purple Machine Head-ке арналған Re Machined: A Tribute альбомын Eagle Rock Entertainment арқылы шығарды. Machine Head: Super Deluxe Edition жаңа ремикспен (оның ішінде "When A Blind Man Cries" B-жағы), Двизиль Заппаның өндірісімен және Энди Пирс жасаған түпнұсқа микстің жаңа ремастерленген нұсқасымен 2024 жылдың 29 наурызында Rhino компаниясымен қайта шығарылды (CD 1). Бұл басылымда екі тікелей орындау нұсқасы бар: біріншісі 1972 жылғы 9 наурызда Лондондағы Париж театрында жазылған (CD2, бұрын In Concert '72 деп аталған), екіншісі 1971 жылдың сәуір айында Швейцариядағы Монтрё казиносында жазылған (CD3). Жаңа ремикс винилдік LP-ге де енгізілген, "When A Blind Man Cries" әні "Lazy" мен "Space Truckin" арасына қойылған. Сонымен қатар, жиынтықта Zappa's Atmos Mix, 1974 U. S. Quad (цифрлық медиада алғаш рет қол жетімді) және 5.1 сараңдық форматындағы үш трек (2001 жылғы DVD A-дан алынған) бар Blu-ray аудио дискісі де бар.

40 жылдығы

Кейінірек шыққан "In Concert '72" жеке CD нұсқасына "Maybe I'm a Leo" (4:32) әуенін тіркеу кезіндегі дыбыс жазбасы қосылды.