Кіріспе

Римдік популист және трибун (б.з.д. 100 жылы қайтыс болды) Луций Аппулей Сатурнин (б.з.д. 100 жылдың соңында қайтыс болды) – римдік популист және трибун. Ол екінші ғасырдың соңғы жылдары өзінің серіктесі Гай Сервилий Глаукиямен және Гай Мариус келісімімен бірқатар заңнамалық реформаларды енгізгенімен ерекше көзге түседі. Осы заңдарға сенаторлардың қарсылығы ішкі дағдарысқа, сенатус консультатум ультиматум жариялануына және Сатурнин, Глаукия мен олардың ізбасарларының б.з.д. 100 жылы қаза табуына әкеп соқты.

Квестор

Квестор ретінде (б.з.д. 104 ж.) ол Остиядағы астық импортын бақылады, бірақ Рим Сенаты оны қызметтен шеттетуге (ерекше жағдай) шешім қабылдады және оның орнына Марк Эмилий Скавр тағайындалды.

Бірінші трибундық

103 жылы ол плеббтердің трибуны болып сайланды. Ол Гай Мариуспен келісімге келіп, әскерлерінің құрметін алу үшін әрбір ардагеріне Африкадағы Рим провинциясында 100 югер жер беруді ұсынды. Ол сондай-ақ Мариустың төртінші консулдығына сайлануына (102 ж.) үлкен үлес қосты. Понт патшасы Митридат VI-ның елшілерінің келуі (101 ж.б.д.) Сатурнинге аристократтарға кек алуға мүмкіндік берді. Елшілерді пара беру үшін үлкен сомада ақша әкелген еді, ал Сатурнин оларға қатысты құпия ақпаратты жариялап, елшілерді қорлады. Ол халықтар заңын бұзғаны үшін сотқа тартылды және тек халыққа шағым арқылы айыпталудан құтылды. Сатурниннің алғашқы трибунаты кезінде ол майестас туралы заңын қабылдаған болуы мүмкін, оның нақты ережелері белгісіз, бірақ оның мақсаты трибундар мен популардың билігін күшейту болған сықтанды. Бұл заң рим халқының абыройын (minuta majestas) қорғауға бағытталған, яғни Мемлекеттің тұтастығына нұқсан келтіретін барлық әрекеттерге қатысты, сондықтан ол қазіргі заманғы "сатқындық" сөзінен де кең ұғымды. Сатурниннің жек көруінің басты нысаны Квинт Цецилий Метелл Нумидикус болды, ол цензор болып жұмыс істеген кезде Сатурнинді сенаттан әдепсіздік үшін шығарып тастауға тырысты, бірақ оның әріптесі оған келіспеді. Халықтың Грахтер туралы есте сақтауын пайдалану үшін Сатурнин өзімен бірге Тиберий Семпроний Гракхтың ұлы болып таныстырған, ақы төленген босатылған құл Люций Эквицийді алып жүрді. Грахтердің қарындасы Семпрония оның күйеуінің немересін мойындаудан бас тартты.

Екінші трибундық

Мариус Римге қайтып келгенде, Сенатта оқшауланғандықтан Сатурнинмен және оның одақтасы Гай Сервилий Глаукиямен келісім жасады. Үшеуі Мариус ардагерлері мен көптеген қара халықтың қолдауымен триумвират құрды. Пара мен кісі өлтіру арқылы Мариус алтыншы рет консул, Глаукия претор, ал Сатурнин екінші рет трибун болып сайланды. Сатурнин енді lex Appuleia agraria аграрлық заңын ұсынды, бұл бұрын айтылған Африка заңының кеңейтілген нұсқасы еді. Падус (По) өзенінен солтүстікке қарай Кимбрлердің иелігінде болған барлық жерлер, соның ішінде олар уақытша басып алған тәуелсіз кельт тайпаларының жерлері, Мариус ардагерлеріне бөлу үшін қолжетімді болуы керек еді. Бұл қиын мәселе болды, себебі бұл жерлер Кимбрлерден тартып алынған провинциялықтардың меншігінде еді. Сицилия, Ахая, Трансальпілік Галлия және Македонияда колониялар құрылуы керек еді, олар Квинт Сервилий Кепионның Толоза алтынымен – ғибадатхана қазынасымен сатып алынуы тиіс еді. Бұған қоса, итальяндықтар римдіктер ретінде танылса да, олар осы колонияларға қабылдануы керек еді, ал бұл колониялар буржуазиялық колониялар болғандықтан, итальяндықтардың римдіктермен тең құқықтары жартылай мойындалды. Қала жұрты заң жобасына қарсы күшті оппозиция көрсетті, өйткені олар өздерінің азаматтық құқықтарын итальяндық одақтастармен бөлісуге наразы болды, сондықтан Сатурнин заң жобасын қабылдау үшін қала сыртынан ауылдық сайлаушыларды шақыруға мәжбүр болды. Заң қабылданғаннан кейін 5 күн ішінде әрбір сенатор оны сақтауға ант беруі керек еді, әйтпесе сенаттан қуылғандықтан және ауыр айып төлеуге міндетті болатын. Барлық сенаторлар ант берді, бірақ Метел Нумидик елден қуылды. Сатурнин сондай-ақ халықтың қолдауын алу үшін азық-түлік бағасын төмендету арқылы заң жобасын енгізді. Бұл заң Гай Гракхтың астық заңымен белгіленген бұрынғы арзан бағаны төмендетті, немесе бұл Гракхтың заңын Сенат бұрын күштен шығарғандығын жойды, бірақ бірінші нұсқа ықтимал көбірек. Квестор Квинт Сервилий Кепион кіші қазынаның мұндай жүктемеге төтеп бере алмайтынын мәлімдеді, ал Сатурниннің әріптестері вето құқығын қолданды. Сатурнин дауыс беруді жалғастыруға бұйырды, ал Кепион жиналысты зорлықпен таратып жіберді. Сенат процедураны күшсіз деп жариялады, себебі осы кезде нөсер жаңбыр болды; Сатурнин Сенаттың тыныш болуы жақсы деп жауап берді, әйтпесе жаңбырдан соң бұрқасын да келуі мүмкін. Заң жобалары (leges Appuleiae) ақыры Мариан ардагерлерінің көмегімен қабылданды.

Құлау және өлім

Мариус өзінің әріптестерінің көлеңкесінде қалып, олардың артық әрекеттерінен зардап шегіп, олардан қол үзгенді ойлады, ал Сатурнин мен Глаукияның қауіпсіздіктің жалғыз жолы олардың лауазымда қалуында екенін түсінді. 100 жылдың жаз-күз мезгілінде өткен 99 жылға сайлауда Сатурнин 10 желтоқсаннан басталатын жылға үшінші рет трибун болып сайланды, ал Глаукия, сол кезде претор болғандықтан, 2 жыл өткен соң ғана консулдыққа үміткер болатын. Марк Антоний қарсылықсыз сайланды; ал ең үлкен мүмкіндікке ие болған Гай Меммий, Сатурнин мен Глаукияның жалдаған адамдарымен дауыс беру кезінде өлтірілді. Бұл қоғамдық пікірдің толыққанды өзгерісіне әкелді. Сенат ертесіне жиналып, Сатурнин мен Глаукияны мемлекет жауы деп жариялады және Мариусты мемлекетті қорғауға шақырған «соңғы жарлық» (senatus consultum ultimum) қабылдады. Мариусқа бағынудан басқа жол қалмады. Рим форумындағы шайқаста жеңілген Сатурнин өзінің жақтастарымен бірге Капитолийге сиынды, онда сумен жабдықтау тоқтатылғаннан кейін олар капитуляциялауға мәжбүр болды. Мариус олардың өміріне кепілдік беріп, оларды заңға сәйкес іс жүргізу ниетімен Курия Гостилияға алып кетті. Бірақ аристократиялық партияның ең ынталы мүшелері үйдің шатырына шығып, плиткаларды алып тастап, Сатурнин мен тағы көптеген адамдарды таспен өлтірді. Глаукия бір үйге қашып кіргенімен, сыртқа тартылып, өлтірілді.

Ұрпақтар

Оның қызы Аппулея отбасының беделіне нұқсан келгеніне қарамастан, сәтті үйленген болуы мүмкін, және ол екі консулдың анасы болған, соның ішінде триумвир Марк Эмилий Лепид.

Мәдени суреттер

Колин МакКаллоның "Римдегі алғашқы адам" және "Шөп тәжі" атты тарихи романдары Гай Мариус пен оның ұзақ мансабының өрлеуі мен құлдырауына баса назар аударады. Луций Аппулей Сатурнин бірінші романның маңызды екінші дәрежелі кейіпкері және оның жеке сюжеттік желісі бар. Романның бірнеше бөлімдері Сатурниннің көзқарасынан баяндалған.