1513 жылғы Кабре лигасы соғысы мен 19 ғасырдағы Канзас шайқасы

Кіріспе

1513 жылы Камбре лигасы соғысының шайқасы, Канзастағы XIX ғасырдағы қақтығыс.

Гиннегейт шайқасы немесе (Екінші) Гиннегейт шайқасы 1513 жылғы 16 тамызда өтті. Ол Италия соғыстары кезінде Камбре лигасы соғысының бір бөлігі болды. Генрих VIII және Максимилиан I Артуадағы (қазіргі Па-де-Кале) Теруан қаласын қоршады. Генрихтің лагері Гвинегетте, қазіргі Энгвегетте орналасқан. Жаку де Ла Палице басқаратын француздық ауыр атқыштар корпусы, жеңіл атқыштардың қоршалған гарнизонға жабдық жеткізу әрекетін қамтамасыз етіп тұрды. Ағылшын және императорлық әскерлер осы күшті күтпеген шабуылмен талқандады. Шайқас француздың асыққан қашқынымен және оларды ұзақ қудалаумен ерекшеленді. Қудалау барысында бірнеше көрнекті француз басшылары мен рыцарьдары қолға түсті. Теруан құлағаннан кейін Генрих VIII Турнайды қоршап алып, жаулап алды.

Контекст

Генрих VIII 13 қазанда 1511 жылы Венеция мен Испаниямен бірге, сондай-ақ Камбре лигасы деп белгілі Киелі Лигаға қосылды, Папалықты оның жауларынан және Францияны әскери күшпен қорғау үшін. Генрих Францияға Гвиенн аймағынан шабуыл жасауға уәде берді және 1512 жылғы маусымда Баск еліндегі Гондаррибияға 10 000 сарбазды түсірді. Бұл әскерді адмирал Эдвард Говард жеткізіп, Дорсеттің 2-маркизі Томас Грей басқарды. Олар қазан айына дейін Байоннада тұрып, Фердинанд II Арагонның Наварра корольдігіндегі әрекеттерін қолдады, бірақ олар жеткіліксіз жарақтандырылып, көңіл-күйлері төмен болды. Максимилиан қараша айында Лигаға қосылды. Францияның Людовик XII патшасы Шотландия Англияға қарсы Францияға көмектеседі деп үміттенді.

Теруанның қоршауы

1513 жылдың мамыр айында ағылшын сарбаздары Кале қаласына көптеп келіп, Джордж Талбот, Шрусбери графы, үй шаруашылығының лорды-меншікшісі басқаратын әскерге қосыла бастады. 12 мамырда Шрусбери генерал-лейтенант болып тағайындалды, әскер кемелеріне Джон Хоптон қолбасшылық етті. 17 мамырда Генрих V Порттары мен Довер қамалының констеблі Эдвард Пойнингске өзі жеке басқарып шабуылға қатысатынын және барлық кемелерді алу үшін комиссарларды тағайындағанын жариялады. Генрих теңіз арқылы кеткен кезде (ad partes transmarinas), Арагондық Екатерина Англия мен Уэльсті ректор және губернатор (Rectrix et Gubernatrix) ретінде билейтін болады. Кале жылнамасында Генрихтің аристократиялық әскери серіктерінің есімдері мен келгендері 6 маусымнан бастап тіркелді. Айдың соңында әскер Теруанға жол тартты. Шрусбери 8 мыңдық жасақтың алғы шебін, ал Чарльз Сомерсет, Герберт лорды 6 мыңдық жасақтың артқы шебін басқарды. Генрих VIII Доверден кемеге мініп, 30 маусымда Кале қаласына 11 мың адамнан тұратын негізгі күшпен келді. Армияны кардинал Томас Уолси қайыршы ретінде қамтамасыз етті, оның құрамында атты әскер, артиллерия, жаяу әскер және қаруды тиімдірек тесіп өту үшін қатайтылған болат ұштары бар жебелерді қолданатын садақшылар болды. Генрихтің алдында 800 неміс жалдамалы сарбазы жүріп өтті. Шрусбери батарея орнатып, қала қабырғаларына қарай мина қазды, бірақ шілде айында француз және неміс сарбаздарының қорғаныс гарнизонына қарсы көп жетістікке жете алмады. Қала Франция үшін Антуан де Крекки, Пон Реми сиері ұстады, ол қала берілгенше атысқа жауап берді, ал ағылшындар бір ерекше тұрақты оқты "үскірік" деп атады. Содан кейін ол "Барселона" клубының құрамына қосылады. Теруанға бара жатқанда "Жохан Евангелисті" және "Қызыл оқ" деп аталған екі ағылшын оғы тасталып қалды, ал француздық шайқастар оларды қайтаруға кедергі келтірді, соның салдарынан адам шығыны болды. Хроника авторы Эдвард Холл бұл операцияда Генри Буркье, Эссекс графының рөлін және Рис ап Томас берген кеңестерді айтады. Савойлық Маргареттің императорлық адамы барлық нәрсені екі "қатал адам" басқарады деп жазды, олар Чарльз Брэндон, Лизл виконты, оны "Ұлы эсквайр" және қайыршы Уолси деп атады. Генрих Теруанның шығысында, ағылшын жылнамаларында "көкөріктер, серпентиндер, құйма шұңқырлар, тридтар және омыртқалық шұңқырлар" сияқты артиллериямен қоршалған деп сипатталған, қатты қорғалған позицияда орналасты. Генрихтің далалық тұрағы темір түтін шығаратын ағаш кабинасынан тұрды, сондай-ақ көк, сары және ақ матадан жасалған үлкен шатырлармен, корольдің аңдары – Арыстан, Айдаһар, Грейхаунд, Антилопа және Қоңыр сиырмен безендірілген. Император Максимилиан тамыз айында Aire sur la Lys қаласына шағын күшпен келді (көпшілік деп атауға болмайтын шағын сүйемелдеушілер тобы немесе дереккөздерге байланысты шамамен 1000-ден 4000-қа дейін атты әскер). Генрих жеңіл қару киіп, өзінің серіктерін алтын матамен киіндіріп, 11 тамызда Айр қаласына келді, онда Максимилианның ізбасарлары әлі де әйелі Бьянка Мария Сфорца үшін қара киім киіп қайғырып жүрді. Генрих 13 тамыздан бастап демалыс күндері алтын мата галереясы бар шатырда Максимилианды қабылдады. Жылнамаларға сәйкес, кездесу күні ауа райы "бұрын-соңды болмағандай" жаман болды. Генрихтің Максимилианмен жеке кездесуі туралы жаңалық Катерина Арагонды қуантты, ол Уолсиге бұл Генрих үшін үлкен құрмет екенін және Максимилианның беделін көтеретінін жазды; оны "бұрынғыдан өзге адам ретінде қабылдайды". Франция патшасы Людовик XII қоршауды бұзуға бел буды. Шілде айында капитан Фонтерайль басқаратын 800 албандық қоршау шебінен өтіп, қала қақпаларына оқ-дәрі мен беконды қосатын заттарды табысты жеткізді, 80 сарбаз күшейту үшін қалды. Фонтеральге қаладан келген артиллериялық оқпен көмектесті. Венецияға жіберілген хабарламаларда 300 немесе одан да көп ағылшын сарбазының қаза тапқаны және Фонтеральдің 8 қыркүйекте болған Мәриямның туған күніне дейін қала тұра алатыны туралы айтылды. Венециялықтар француздық дереккөздер жағдайды бұрмалап, олардың қолдауын алуға тырысып жатқан болуы мүмкін екенін білді.

In May 1513 English soldiers began to arrive in number at Calais to join an army commanded by George Talbot, Earl of Shrewsbury, Lord Steward of the Household. Shrewsbury was appointed Lieutenant General on 12 May, John Hopton commanded the troop ships. On 17 May Henry announced to the Cinque Ports and Edward Poynings, Constable of Dover Castle, that he would join the invasion in person, and had appointed commissioners to requisition all shipping. In Henry's absence across the sea (ad partes transmarinas), Catherine of Aragon would rule England and Wales as Rector and Governor (Rectrix et Gubernatrix). The Chronicle of Calais recorded the names and arrivals of Henry's aristocratic military entourage from 6 June onwards. At the end of the month the army set out for Thérouanne. Shrewsbury commanded the vanguard of 8,000, and Charles Somerset, Lord Herbert the rearward of 6,000. Henry VIII sailed from Dover, and arrived at Calais on 30 June, with the main grouping of 11,000 men. The army was provided by Cardinal Thomas Wolsey as Almoner, and comprised several different types of martial forces including cavalry, artillery, infantry, and longbowmen using arrows with hardened steel heads, designed to penetrate armour more effectively. Eight hundred German mercenaries marched in front of Henry. Shrewsbury set up a battery and dug mines towards the town's walls, but made little progress against the defending garrison of French and German soldiers in July. The town was held for France by Antoine de Créquy, sieur de Pont Remy who returned fire until the town surrendered, and the English called one distinctive regular cannon shot the "whistle." Reports of setbacks and inefficiency reached Venice. On the way to Thérouanne two English cannon called "John the Evangelist" and the "Red Gun" had been abandoned, and French skirmishing hampered their recovery with loss of life. Edward Hall, the chronicle author, mentions the role of Henry Bourchier, Earl of Essex in this operation and the advice given by Rhys ap Thomas. An Imperial agent of Margaret of Savoy wrote that two "obstinate men" govern everything, these were Charles Brandon, Viscount Lisle who he called the "Grand Esquire" and the Almoner Wolsey. Henry camped to the east of Thérouanne at a heavily defended position, described by English chronicles as environed with artillery, such as "falcons, serpentines, cast hagbushes, tryde harowes, and spine trestles (bolt firing tarasnice)", with Henry's field accommodation consisting of a wooden cabin with an iron chimney, with large tents of blue water work, yellow, and white fabric, topped by the King's beasts, the Lion, Dragon, Greyhound, Antelope, and Dun Cow. The Emperor Maximilian came to Aire sur la Lys in August, with a small force (either a small escort that cannot be called an army or about 1,000 to 4,000 horsemen, depending on the sources). Henry donned light armour and dressed his entourage in cloth of gold and came to Aire on 11 August, where Maximilian's followers were still dressed in black in mourning for his wife Bianca Maria Sforza. Henry hosted Maximilian at a tent with a gallery of cloth of gold at his camp over the weekend beginning 13 August. According to the chronicles, the weather on the day of the meeting was the "foulest ever." News of Henry's meeting with Maximilian in person delighted Catherine of Aragon, who wrote to Wolsey that it was an honour for Henry and would raise Maximilian's reputation; he would be "taken for a nother man that he was befor thought". Louis XII of France determined to break the siege. In July a force of 800 Albanians commanded by Captain Fonterailles pushed through the besieger's lines and successfully delivered gunpowder and supplies including bacon to the gates of the town, leaving 80 soldiers as reinforcements. Fonterailles was helped by covering artillery fire from the town. Reports sent to Venice mentioned 300 English casualties or more, and Fonterailles' statement that the town could hold out till the feast day of the Nativity of the Virgin, on 8 September. The Venetians were aware that their French sources might have been misrepresenting the situation to gain their support.

Француздар Теруанды жеткізуге тырысады

16 тамызда француздар екінші рет күш жинады, күштер Блангидің оңтүстігінде шоғырланды. Бұл француз әскері жандармдар мен пикмендер роталарынан, сондай-ақ басқа да әскерлерден тұрды. Олардың ішінде "страдиота" (stradiotes) деп аталатын француз жеңіл атқыш әскерінің бір түрі болды, олар қысқа еңгештермен, бобер бас киімдермен, жеңіл найзалармен және түрік қылыштарымен жабдықталған. Бұл бөлімдер албандықтардан құралған болуы мүмкін. Жаңа қауіпке жауап ретінде ағылшын әскери инженерлері өз әскерінің екінші жаққа еркін өтуі үшін Лис өзенінен түнде бес көпір салды. Генрих 14 тамызда Гвинегейт мұнарасында орналасқан найзалы француз атты әскерін ығыстырғаннан кейін лагерін Гвинегейтке (қазіргі Энгвинегеттке) көшірді. Француз жаяу әскері Блангиде қалды, ал ауыр ат әскері екі ротаға бөлінді: біреуі Ла Палис және Луи, Лонгвиль герцогінің, екіншісі Карл IV, Аленсон герцогінің басқаруында. Аленсонның кіші күші Лорд Шрусбери басқарған қоршау позицияларына шабуыл жасады, ал үлкен күш Лорд Герберт басқарған қоршау сызықтарының оңтүстігіне шабуылдады. Екі шабуылдың мақсаты – страдиоталардың Теруанға жабдықты жеткізуіне мүмкіндік беру үшін көңіл аудару болды. Әрбір страдиотаның жамбасында беконның бір жағы, ал артында оқ-дәрі қапшығы болды.

Жауынгерлік

Француздар таң атпай-ақ қозғалып, қоршаудағы әскерді күтпегенде ұстауға үміттенген еді; алайда, ағылшын "шекаралық тікендері" (Шотландия шекарасынан келген жеңіл атты әскер) шығып, француз атты әскерінің екі тобының үлкенінің қозғалысын байқады. Генрих VIII қоршау сызықтарынан майдандық күш құрастырып, 1100 атты әскерді, содан кейін 10000–12000 жаяу әскерді жіберді. Ла Палицтің әскері Боми ауылында ағылшын барлаушыларымен кездесті, Теруаннан 5 миль қашықтықта; француздар ағылшындардың ессіз екенін түсініп, бір төбенің жиегінде тоқтады. Страдиоттар содан кейін гарнизонмен байланыс орнатуға тырысып, қалаға қарай кең иіспен жүрді. Ағылшын және императорлық дереккөздерден алынған тарихи мәліметтер сәл өзгеше. Сэр Чарльз Оманның айтуынша, оның баяндамасы негізінен Эдвард Холлдың 16-ғасырдың ортасындағы ағылшын жылнамасына негізделген, Ла Палиц өзінің қауіпті орнында тым ұзақ тұрғандықтан қате жасады, мүмкін ол страдиоттарға табысқа жетудің ең үлкен мүмкіндігін беру үшін солай істеген шығар. Авангардтың ағылшын ауыр атты әскері Палицтің алдына тұрды, ал атты садақшылар түсіп, француздарға қанаттан тікенектен оқ атты. Енді ағылшын жаяу әскерінің басым күшпен жақындап келе жатқанын білген Ла Палиц әскеріне кері шегінуге бұйрық берді. Осы сәтте Кларенсу геральды Эссекс графына шабуылға түсуге шақырды. Ағылшын қарулы күштері мен басқа да ауыр атты әскерлері француздар шегініп бара жатқанда шабуыл жасап, оларды тәртіпсіздікке түсірді. Француздардың шатағын толықтыру үшін, страдиоттар француз ауыр атты әскерінің қанатына шатасып, қалаға жақындауға тырысқанда зеңбірек оқтарынан ығыстырылды. Сол кезде императорлық атты әскердің бір бөлігі де француз атты әскерінің екінші қанатына қауіп төндірді. Француз атты әскері үрейге түсіп, шегінуі жеңіліске айналды. Ла Палиц оларды қайта жинауға тырысты, бірақ ештеңе шықпады. Тезірек қашу үшін француз жандармдары найзаларын және туларын лақтырып тастады, тіпті кейбіреулері аттарының ауыр қаруларын да шешіп тастады. Қуғын-сүргін француздар Блангидегі жаяу әскерлеріне жеткенше бірнеше шақырымға созылды. Оларды қуғанда көптеген танымал француз рыцарлары, корольдік герцог және француз командирі Ла Палицтің өзі де тұтқынға алынды. Осы уақытта француздардың кіші тобы ығыстырылды, сэр Рис ап Томас олардың төрт туын басып алды. Алғашқы атты әскерлердің қақтығысы Боми ауылы мен Генрихтің Гвинегеттегі лагері арасында болды. Рейнхольд Паули және басқалардың айтуынша, Максимилиан әскердің бір бөлігін жаудың қанатына және артына жіберуді және көрші төбеге жеңіл зеңбіректерді орналастыруды ұсынды. Содан кейін ол өзі 2000 атты әскерге жетекшілік етті. Маршал императордың ағылшын штабына келгенге дейін шайқас жоспарын ойластырғанын хабарлады. Генрих атты әскерге жетекшілік етуді қалаған, бірақ оның одақтастары оған қарсы кеңес берді; сондықтан бұл міндет 53 жастағы императорға тиді (ол осы аймақта екі шайқаста жеңіске жеткен, соның ішінде бірінші Гвинегетте ол ардагерлердің қолдауымен жас көшбасшы болған), ол шайқаста одақтас күштердің бас қолбасшысы ретінде әрекет етіп, әскери операцияларды жеке басқарды. Ол француздарға қарсы атты әскермен бірге шабуылға шықты. Француз атты әскері бастапқыда қарсылық көрсетті, бірақ тез жеңіліп, шегінді. Хауиттің айтуынша, француздың шегінуі Аленсон герцогының қалаға жабдықтар жеткізуіне мүмкіндік беру үшін жасалған алдау амалы болды (бірақ герцог Лорд Герберт тарапынан қала қақпасына жетпей қайтарылды), бірақ бұл француз командирлері бақылай алмаған апатты қашуға айналды.

The French had hoped to catch the besieging army unprepared by moving out before dawn; however, the English 'border prickers' (light cavalry from the Scottish borders) were out and they detected the movement of the larger of the two bodies of French cavalry. Henry VIII drew up a field force from the siege lines sending out a vanguard of 1,100 cavalry, following this with 10,000–12,000 infantry. La Palice's force encountered English scouts at the village of Bomy, 5 miles from Thérouanne; the French, realising that the English were alert, checked themselves on the edge of a hillside. The stradiots then began their rather forlorn attempt to contact the garrison, riding in a wide arc towards the town. Historical accounts derived from English and Imperial sources differ slightly. According to Sir Charles Oman, whose narrative is largely based on the mid 16th century English Chronicle of Edward Hall, La Palice made a mistake in staying in his exposed position too long, presumably he was doing so in order to allow the stradiots the greatest possibility of success. The English heavy cavalry of the vanguard drew up opposite Palice's front, while the mounted archers dismounted and shot at the French from a flanking hedgerow. Now aware of the approach of the English infantry in overwhelming numbers, La Palice tardily ordered his force to retreat. At this point the Clarenceux Herald is said to have urged the Earl of Essex to charge. The English men at arms and other heavy cavalry charged just as the French were moving off, throwing them into disorder. To complete the French disarray, the stradiots crashed in confusion into the flank of the French heavy cavalry, having been driven off from approaching the town by cannon fire. At much the same time, a body of Imperial cavalry also arrived to menace the other flank of the French horsemen. Panic now seized the French cavalry, whose retreat became a rout. La Palice tried to rally them but to no effect. In order to flee more quickly the French gendarmes threw away their lances and standards, some even cut away the heavy armour of their horses. The chase went on for many miles until the French reached their infantry at Blangy. During the pursuit many notable French knights were captured, along with a royal duke and the French commander, La Palice, himself. Meanwhile, the smaller French force had been driven off, Sir Rhys ap Thomas capturing four of their standards. The initial cavalry clash took place between the village of Bomy and Henry's camp at Guinegate. According to Reinhold Pauli and others, Maximilian recommended that parts of the troops should be sent to the flank and rear of the enemy and lighter cannons should be put on the ridge of the neighbouring hill. He then commanded 2,000 vanguard cavalry troops himself. Marchal reports that the emperor had prepared the battle plan in mind even before arriving at the English headquarters. Henry had wanted to lead the cavalry charge but was advised against this by his allies; so the task fell upon the 53 year old emperor (he had won two battles in the same area, including the First Guinegate where he was a young leader supported by veterans), who in battle acted as commander in chief of the allied forces and directed the military operations in person. He charged with the cavalry against the French as soon as contact was made. The French cavalry initially charged back strongly, but quickly gave way and retreated. According to Howitt, the French retreat was intended as a distraction that would allow Duke of Alençon to provide the city with supplies (but the Duke was repelled by Lord Herbert before reaching the gates of the city), but soon turned into a disastrous flight that the French commanders could not control.

Қазіргі заманғы есептер

Бұл күн француз атты әскерінің шайқас алаңынан асығыс шегінуіне байланысты "Шпоры бар шайқас" (француз тілінде: La Journée d'Esperons) деп аталды. 1518 жылдың жазында Испаниядағы ағылшын елшісі лорд Бернерс француздардың "Шпорлар жолында" жылдам шабандыруға үйренгенін әзілмен айтты. Сол күні кешке Императорлық почта басшысы Батист де Тассис Артуадағы Эйр-сюр-ла-Лис қаласынан Савойяның Маргаретқа шайқас туралы хабар жіберді. Күнінің басында император мен Англия королі 8000 француз атты әскерімен кездесті; император, бар болғаны 2000 әскермен, оларды сағат төртке дейін ұстап тұрды, содан кейін олар қашқанға дейін. Шабыс алаңында жүздей қарулы адам қалды, ал жүзден астам адам тұтқынға алынды, олардың ішінде Францияның ең батыл сарбаздары болды, мысалы, Пьенн мырзасы, Ротеленнің маркізі және басқалары. Генрих келесі күні Савойяның Маргаретқа есеп берді. Ол француз атты әскерінің алдымен Шрусберидің позициясына шабуыл жасап, 44 адамды тұтқынға алып, 22 адамды жараланғанын айтты. Императорлық атты әскердің маневрі француз атты әскерін зеңбіректердің ату қашықтығына жеткізді, содан кейін француз атты әскері қашқанға дейін. Шежіреші Эдвард Холл оқиғаны сәл басқаша баяндады. Холл, француздар оны "Шпоры бар шайқас" деп атады десе, оқиға орталығын төбе маңындағы шайқасқа, ал ағылшын садақшылары "Боме" ауылында болды десе, көрсетеді. Ол француз атты әскерінің Кларенсу геральды Томас Бенолт ұйымдастырған ағылшын туларын көрсетуінен кейін шашырап кеткенін айтады. Холл Максимилианның Генрихке "күзетшілерге" арналған тағы бір төбеге артиллерия орналастыруға кеңес бергенін айтады, бірақ оның нәтижеге әсер еткенін атамайды. Генрих шайқасқа аттанғысы келсе де, кеңесшілерінің кеңесі бойынша императордың жаяу әскерімен бірге қалды. Үш шақырымдық қуып жететін шайқаста француз тұтқындарының арасында Жак де ла Палис, Пьер Террайль, Байяр мырзасы және Луи д'Орлеан, Лонгвиль герцогы болды. Кейбір хабарламаларда императордың әскерін Генрихтің туы астында қызмет етуге шақырғаны айтылса да, Холлдың баяндамасы күні бойы және империя тұтқындаған тұтқындар үшін ағылшын және императорлық күштері арасындағы шиеленісті көрсетеді, олар "көзге көрінбеді" және босатылды. Генрих Энгуинегаттедегі лагеріне оралды және күнінің оқиғалары туралы хабарлар естіді. Шайқас кезінде Теруан гарнизоны Герберттің позициясына шабуыл жасады. Есепке сәйкес, үш ағылшын сарбазы қаза тапты, ал 3000 француз сарбазы зардап шекті. Тоғыз француз туы қолға түсті, ал 21 ақсүйек тұтқын алтын матамен киінген.

The day was soon called the "Battle of the Spurs" (in French: La Journée d'Esperons) because of the haste of the French horse to leave the battlefield. In the summer of 1518 the English ambassador in Spain, Lord Berners, joked that the French had learned to ride fast at the "jurney of Spurres." The same evening the Imperial Master of the Posts, Baptiste de Tassis sent news of the battle to Margaret of Savoy from Aire sur la Lys in Artois; Early in the day the Emperor and the King of England encountered 8,000 French horse; the Emperor, with 2,000 only, kept them at bay until four in the afternoon, when they were put to flight. A hundred men of arms were left upon the field, and more than a hundred taken prisoners, of the best men in France; as the Sieur de Piennes, the Marquis de Rotelin, and others. Henry sent his account to Margaret of Savoy on the following day. He mentioned that the French cavalry had first attacked Shrewsbury's position blockading the town, capturing 44 men and wounding 22. An Imperial cavalry manoeuvre brought the French horse within range of the guns, and the French cavalry fled. The chronicle writer Edward Hall gave a somewhat different account. Hall, who says the French called it the "battle of the Spurs", centres the action around a hill, with English archers at the village of "Bomye." He has the French cavalry break after a show of English banners organized by the Clarenceux Herald, Thomas Benolt. Hall mentions that Maximilian advised Henry to deploy some artillery on another hill "for out scourers" but does not mention any effect on the outcome. Although Henry wished to ride into the battle, he stayed with the Emperor's foot soldiers on the advice of his council. After a three mile chase, amongst the French prisoners were Jacques de la Palice, Pierre Terrail, seigneur de Bayard and Louis d'Orléans, Duke of Longueville. Although reports mention the Emperor's decision for his troops to serve under Henry's standard, Hall's account suggests friction between the English and Imperial forces, during the day and over prisoners taken by the Empire, who were "not brought to sight" and released. Henry returned to his camp at Enguinegatte and heard reports of the day's actions. During the fighting the garrison of Thérouanne had come out and attacked Herbert's position. According to the report, three English soldiers of note were killed, with 3,000 French casualties. Nine French standards were captured, with 21 noble prisoners dressed in cloth of gold.

Теруанның құлдырауы

20 тамызда француздардың қарсы шабуылдарынан енді қауіп болмағандықтан, Генрих лагерін Гвинегеттен қаланың оңтүстігіне көшірді. Теруан 22 тамызда түсті, дипломатиялық хабарламаларға сәйкес, гарнизонға көрсетілген тұтқынға алынған тулардың әсері болмады, бірақ француз және неміс гарнизоны жетіспейтін жабдықтамаларының себебінен Шрусберимен келіссөздерге кірісті. Шрусбери Генрихты қалаға құрметпен қарсы алып, қала кілттерін тапсырды. Сегіз-тоғыз жүздей сарбаз қала қабырғаларын және үш ірі бекіністі бұзуға кірісті, олар терең қорғаныс орларына қарай итерілді. Құрғақ орларда шабуылдаушыларды тұншықтыру үшін түтін шығаруға арналған терең шұңқырлар болды. Миланның Максимилианға жасаған елшісі Паоло Да Лауде, қала бұзылғаннан кейін өртеп жіберу жоспарланып отырғанын естіді. 5 қыркүйекте Флоренция елшісі ағылшынның жеңістері туралы Рим папасы Лев X-ке хабарлады, ал оның құттықтауы кардинал Вулсиге жеткізілді.

Турнайды қоршау

Теруандағы қирату жұмыстары жалғасып жатқанда, 4 қыркүйектегі талқылаулардан кейін одақтастардың назары Турнайға аударылды, бірақ Генрих Булоньге шабуыл жасауды артық көрді. Максимилиан мен Генрих Сент-Поль, Сент-Венан, Нев және Бетунға сапарлады, ал 10 қыркүйекте Генрих Лилльге салтанатты түрде кірді, онда Савойлық Маргарет сот отырысын өткізді. Сол күні кешке Генрих лаурь, арфа, лира, флейта және мүйіз тартып, «Басқұмар ханыммен» таңға дейін би биледі, «Миландық елшінің айтуынша, бұғы сияқты». Сол күні әскер Турнайды қоршауға алды, ал Максимилиан мен Генрих 13 қыркүйекте келді. Осы кезде Генрих VIII Францияны қолдау үшін Шотландияның Англияға шабуылға дайындықтарына алаңдады және 11 тамызда Теруандағы шотланд елшісімен ашулы сөздер алмасты. Шотландия әскері 9 қыркүйекте Флодден шайқасында жеңілді. Турнай түскенге дейін Арагондық Екатерина Джон Глин арқылы Генрихке Шотландияның Джеймс IV-нің қанға боялған пальтосы мен қолғаптарын жіберді. Екатерина Генрихке пальтоны жауынгерлік ту ретінде пайдалануды ұсынды және оған денесін де жіберуді ойлағанын, бірақ «ағылшындардың жүрегі оған төзбейтінін» жазды. Джеймстің денесі Генрихтің француз тұтқыны Лонгвиль герцогымен алмасуға жарар еді деп болжады. Лонгвиль Теруанда Норт-Вестондық Джон Клеркпен тұтқынға алынып, Екатеринаға жіберіліп, Лондон мұнарасына қамалды. Алмасу идеясы Италиядағы Феррара герцогы Альфонсо д’Эстеге жеткізілді, Екатерина Генрихке «оған тұтқын герцог жібергендіктен, ол оған патшаны жібереді» деп уәде берген еді. Турнай 23 қыркүйекте Генрих VIII-ге бағынды. Турнайдың қорғаушылары 11 қыркүйекте қақпаларының алдындағы үйлерді қиратты, ал 13 қыркүйекте қала маңындағы елді мекендерді өртеп жіберді. 15 қыркүйекте қала тұрғындарының әйелдері мен балаларына қоршау салғандардың оқтарынан зардап шеккен қабырғаларды жөндеуге бұйрық берілді. Сол күні қала кеңесі қала Франция немесе Империя жағында болуы керек пе деген мәселе бойынша дауыс беруді ұсынды. Дауыс беру тоқтатылды және халық Генрих VIII-мен келісу үшін өкілдерін тағайындады. Чарльз Брэндон қақпалардың бірін басып алып, оның екі мүсінін трофей ретінде алып кетті, ал гарнизон 20 қыркүйекте Генрих пен Винчестер епискобы Ричард Фокспен келіссөздер жүргізді. Қаладағы оқиғалар ағылшын жылнамаларында дұрыс түсіндірілмеді, Рафаэль Холиншед пен Ричард Графтон қала тұрғындарының пікірін білу үшін «жаман сөйлейтін» адам қала маңындағы елді мекендерге өрт сұрды деп жазды. Генрих 2 қазанда Турнай соборында қатысып, көптеген капитандырын рыцарь атағына ие етті. Қала Маргарет Австрияға Кристин де Пизанның «Ханымдар қаласы» кітабынан алынған суреттермен тоқылған кестелерді сыйлады. Турнай ағылшын қолында қалды, ал Уильям Блоунт, 4-ші барон Маунтджой губернатор болып тағайындалды. Қабырғалар мен жаңа цитадель 1515 жылдың тамызы мен 1518 жылдың қаңтары аралығында шамамен 40 000 фунт стерлингке қайта салынды. Генрих VIII қаланы Францияға қайтаруды жоспарлағандықтан жұмыс тоқтатылды. Турнай 1518 жылдың 4 қазанында келісім арқылы Францияға қайтарылды. Бервик геодезисі Томас Пауне пайдаланылмаған құрылыс материалдарына нарық таба алмады және Антверпен арқылы Калеске ағылшын белгілерімен, екі су диірмендерінің машиналарымен бірге тастарды жіберді. Турнайдағы құрылыс жұмыстары кәсіби әскери инженердің қатысуынсыз және итальяндық жаңалықтарға сәйкес келмейтін «негізінен ортағасырлық» тұжырымдама ретінде сипатталды.

While demolition continued at Thérouanne, after discussions on 4 September, allied attention moved to Tournai, though Henry would have preferred an attack on Boulogne. Maximilian and Henry went to St Pol, St Venan, Neve and Béthune, and on 10 September Henry entered Lille with great ceremony where Margaret of Savoy held court. That evening, Henry played on the lute, harp, lyre, flute, and horn, and danced with "Madame the Bastard" till nearly dawn, "like a stag", according to the Milanese ambassador. The same day the army began the siege of Tournai, and Maximilian and Henry visited on 13 September. At this time Henry VIII was troubled by Scottish preparations for the invasion of England in support of France and had exchanged angry words with a Scottish herald at Thérouanne on 11 August. The Scots army was defeated at the battle of Flodden on 9 September. Before Tournai fell Catherine of Aragon sent John Glyn to Henry with the blood stained coat and gauntlets of James IV of Scotland. Catherine suggested Henry should use the coat as his battle banner, and wrote that she had thought to send him the body too, but "Englishmen's hearts would not suffer it." It was suggested that James' body would be her exchange with Henry for his French prisoner, the Duke of Longueville. Longueville had been captured at Thérouanne by John Clerke of North Weston, sent to Catherine, and lodged in the Tower of London. The idea of an exchange was reported to Alfonso d'Este Duke of Ferrara in Italy, that Catherine had promised, as Henry "sent her a captive duke, she should soon send him a king". Tournai fell to Henry VIII on 23 September. The defenders of Tournai had demolished houses in front of their gates on 11 September, and burnt their suburbs on 13 September. On 15 September the wives and children of the townspeople were ordered to repair damage to the walls caused by the besieger's cannon. On the same day the town council proposed a vote on whether the town should declare for France or the Empire. The vote was suspended (mis en surseance) and the people appointed deputies to treat with Henry VIII. Charles Brandon captured one of the gatehouses and took away two of its statues as trophies, and the garrison negotiated with Henry and Richard Foxe, Bishop of Winchester, on 20 September. The events within the town were misunderstood in English chronicles, Raphael Holinshed and Richard Grafton wrote that a disaffected "vaunt parler" had set fire to the suburbs to hasten their surrender, while the Provost canvassed the townspeople's opinion. Henry attended mass in Tournai Cathedral on 2 October and knighted many of his captains. The town presented Margaret of Austria with a set of tapestries woven with scenes from the Book of the City of Ladies by Christine de Pizan. Tournai remained in English hands, with William Blount, 4th Baron Mountjoy as Governor. The fortifications and a new citadel were reconstructed between August 1515 and January 1518, costing around £40,000. Work ceased because Henry VIII planned to restore the town to France. Tournai was returned by treaty on 4 October 1518. The surveyor of Berwick, Thomas Pawne, could not find a market for the unused building materials there, and sent stones by boat via Antwerp to Calais, some carved with English insignia, along with the machinery of two watermills. The construction work at Tournai has been characterized as retrogressive, lacking the input of a professional military engineer, and an "essentially medieval" conception out of step with Italian innovations.

Насихаттау

Генрих пен Максимилиан өздерінің жеңістерін Copia von der erlichen und kostlichen enpfahung ouch früntliche erbietung desz Küngs von Engelland Keyser Maximilian in Bickardy (Picardy) gethon, Unnd von dem angryff und nyderlegung do selbs vor Terbona (Thérouanne) geschähen деген атпен бірлесіп жариялады. Онда қаза тапқан, өлтірілген және тұтқынға алынған адамдар туралы да айтылған. Ouch die Belägerung der stat Bornay (sic: Tournai) und ander seltzam geschichten, (1513) кітабын былай аударуға болады: Англия королінің Пикардияда император Максимилианды құрметпен қарсы алуы және оған көрсеткен достық қанағаттылығы; сондай-ақ, Теруанна алдында болған шабуыл мен жеңіліс. Сондай-ақ, қанша адам өлтіріліп, тұтқынға алынды. Әрі Турне қаласын қоршау және басқа да ерекше оқиғалар туралы мәліметтер келтірілген. Кітапта олардың кездесуінің және Максимилианның шайқастағы суреті бейнеленген. Гвинегаттағы шайқас былай сипатталды: шамамен сағат он екіде француздар үш бөлімге бөлініп, тағы бір төбеде пайда болды (өйткені онда әртүрлі кішкентай төбелер мен аңғарлар бар); император оны білген соң тұрып, 1050-ге жуық неміс аттыларын және 1000-ға (немесе 2000-ға) жуық бургундтарды шақырды, әскерді жинап, немістерді өзінің жанында ұстауға бұйрық берді. Француздар 10 000 (немесе 7000) атты әскерден тұратын бір бөлімге бірігіп, императордың атты әскеріне оқ атты, бірақ барлығы да жоғарыдан өтіп, ешқандай зиян келтірмеді. Содан кейін бургундтар мен ағылшындардың бір бөлігі шабуыл жасады, олар бұрылып, император бургундтардың қиын жағдайда екенін көргенде, бірден неміс аттыларына қанатқа шабуыл жасауға бұйрық берді; бірақ олар шабуыл жасамас бұрын француздар бұрылып, қашып кетті. Біздің атты әскеріміз оларды лагеріне дейін, шамамен бір шақырымға дейін қуып жетіп, тұтқындар мен төменде көрсетілген туларды қайтарды. Император оларға енді зиян келтіруге болмайтынын және олар 20 000 жаяу әскері бар лагеріне жақын екенін көрген соң, барлық әскерін тәртіппен жинап, лагеріне қайтып, түн бойы далада қалды. Бұл шайқаста ағылшылдар «Бургундия!» деген ұранды ғана қолданды. Теруанның құлауы туралы итальяндық өлең, La Rotta de Francciosi a Terroana, 1513 жылдың қыркүйегінде Римде басылды. Максимилиан Генрихпен кездесуінің ағаштан ойылған суреттерін Леонард Бекке және Альбрехт Дюрерге тапсырды, ол Жеңіс аркасында қол ұстасқан екі билеушінің суретін салды. Генрих кездесудің және шайқастың естелік суреттерін жасауды тапсырды, онда ол шайқастың ортасында бейнеленген, бірақ Холл оған жаяу әскерлермен бірге болу туралы кеңес бергенін айтты. Генрихтің инвентаризациясында бір сурет «Торни мен Турвин қамалын бейнелейтін үстел» деп көрсетілген. 1527 жылы Гринвич сарайындағы банкеттік үй үшін «Мастер Ханс», мүмкін Ханс Гольбейн салған сурет Теруан қамалын «әр адамның лагерінің ерекшелігімен» көрсетті. Генрих VIII өзінің қонақтары, француз елшілеріне суретке қарап тұруды талап етті. Максимилианның 1553 жылы Флориан Абельдің жобасы бойынша Инсбруктағы Хофкирхедегі мақбарына Александр Колин Дюрердің ағаштан ойылған суретіне сәйкес кездесудің мәрмәр рельефі қойылды. Шабыстан кейін Максимилиан шайқас туралы есепте өзінің атының қолданылуына қарсылық білдірді (одан бұрын ол қызыл раушан мен Әйіргі Святой Георгийдің кресін қабылдап, өзінің жағдайы мен уәделеріне қарағанда күштері тым аз екендігіне шағымдану үшін Генрихтің сарбазы ретінде қызмет ететінін мәлімдеді). Патрик Фрейзер Тайтлер, Хоуит және басқалардың айтуынша, Максимилианның Генрихке деген құрметті мінез-құлқында жасырын мақсаты болған, кейінірек кейбір тарихшылар (мысалы, Комин) оны жалдамалы сарбаз ретінде қарастырды, өйткені Генрих бүкіл науқанның шығындарын төлеген. Сонымен қатар, Максимилиан Турне қаласының қабырғаларын (әдетте француз интервенциясының тірегі ретінде қызмет етіп, немересі Карлдың Бургундия аумақтарына қауіп төндіретін) бұзуды қалады. Ол бұл мақсатына кеңесімен және Томас Уолсидің көмегімен жетті, оған Турне епископтығын алуға көмектесуді уәде етті (Дерек Уилсонның айтуынша, ең үлкен пайданы Уолси алды, ол Линкольн және Турне епископтықтарын алды. Кейіннен ол соңғысын 12 000 ливр зейнетақыға айырбастады.). Екінші жағынан, Генрих VIII және оның патшайымы Екатерина Максимилианның көмегіне шынайы ризашылық білдіріп, оған 100 000 алтын флориннің едәуір сомасын жіберді.

Henry and Maximilian jointly published an account of their victories, under the title; Copia von der erlichen und kostlichen enpfahung ouch früntliche erbietung desz Küngs von Engelland Keyser Maximilian in Bickardy (Picardy) gethon, Unnd von dem angryff und nyderlegung do selbs vor Terbona (Thérouanne) geschähen. Ouch was un wy vyl volck do gewäsen, erschlagen, und gefangen. Ouch die Belägerung der stat Bornay (sic: Tournai) und ander seltzam geschichten, (1513), which can be translated as; Of the honourable and sumptuous reception and friendly courtesy shown by the King of England to the Emperor Maximilian in Picardy; and of the attack and defeat which took place there before Thérouanne. Also what and how many people there were slain and captured. Also the siege of the town of Tournay and other strange histories. The book contains a woodcut of their meeting and one of Maximilian in battle. The battle at Guinegate was described in this manner;About twelve o'clock the French in three divisions appeared upon another hill (for here and there are little hills and valleys); and as soon as the Emperor knew it he got up and sent for the German horsemen, numbering scarcely 1,050, and the Burgundians, about 1,000 (or 2,000), and commanded to muster the troops and to keep the Germans by him. The French united in one division amounting to 10,000 (or 7,000) cavalry in array and fired guns at the Emperor's horsemen, but all went too high and did no hurt. Thus the Burgundians and certain English struck [them], and as they turned and the Emperor saw the Burgundians hard pressed, he at once ordered the German horsemen to attack on the flank; but before they struck the French had turned about and fled. Our horsemen pursued them until within a short mile of their camp and brought back the prisoners and banners hereafter indicated. When the Emperor saw that no more harm could be done them, and they were near their camp wherein were yet 20,000 foot, he retired all the men in good order and marched to the camp, remaining all night in the field. In this skirmish the English used no other cry than Burgundia. An Italian poem, La Rotta de Francciosi a Terroana on the fall of Therouanne was printed in Rome in September 1513. Maximilian also commissioned woodcut images of his meeting with Henry from Leonhard Beck, and from Albrecht Dürer who included a scene of the mounted rulers joining hands in the Triumphal Arch. Henry commissioned commemorative paintings of the meeting and of the battle which showed him involved in the centre of the action, though Hall pointed out he took advice to stay with the foot soldiers. In Henry's inventory, one painting was noted as "A Table wherein is conteined the Seginge of Torney and Turwyn". A painting made by "Master Hans", perhaps Hans Holbein in 1527 for a banqueting house at Greenwich Palace showed the siege of Therouanne with the "very manner of every man's camp". Henry VIII insisted that his guests, the French ambassadors, should turn to look at the picture. Maximilian's tomb at the Hofkirche, Innsbruck, constructed in 1553 to designs by Florian Abel includes a marble relief of the meeting by Alexander Colyn following Dürer's woodcut. In the immediate aftermath of the battle, Maximilian objected to the use of his name in the battle report (even before that, he adopted the red rose and the Cross of Saint George, and declared that he would serve as Henry's soldier, to avoid the complaint that his force was too small in comparison with his position and his promises). According to Patrick Fraser Tytler, Howitt and others, Maximilian had an ulterior motive in his flattering behaviours towards Henry, which was later understood by some historians (such as Comyn) as Maximilian acting like a mercenary soldier, as Henry was the side who footed the bill for the whole campaign. Additionally, Maximilian wanted to destroy the city walls of Tournai (which usually served as a foothold for French intervention and threatened his grandson Charles's Burgundian territories). He accomplished this with his counsel and the help of Thomas Wolsey, to whom he promised help in getting the bishopric of Tournai (Wolsey, who turned out to be the biggest winner in the aftermath according to Derek Wilson, did get the bishoprics of both Lincoln and Tournai. Later he relinquished the latter in exchange for a pension of 12,000 livres.). On the other hand, Henry VIII and his queen Catherine did feel genuine gratitude for Maximilian's assistance and later sent him the sizeable sum of 100,000 golden florin.