Константинополь патриархтарының 32-шісі Иоанн Схоластик

Кіріспе

Константинопольдің 565-577 жылдар аралығындағы рухани басшысы Иоанн Сколастик немесе Сколастик (грекше: Ἰωάννης Γ' ό Σχολαστικός; шамамен 503 – 31 тамыз 577) – 565 жылдың 12 сәуірінен өліміне дейін, 577 жылға дейін Константинопольдің 32-ші патриархы болды. Ол сондай-ақ Шығыс православие шіркеуінде әулие саналады.

Өмір

Ол Сиримисте, Кинегия аймағында, Антиохияға жақын жерде дүниеге келген. Антиохияда заңгерлердің гүлденген колледжі болды, ол онда білім алып, өзін жақсы жағынан көрсетті. 533 жылы Юстиниан I осы колледжді жапты. Бұл оны Константинополь сарайымен байланысқа әкелді. Юстиниан өмірінің соңында афтартодокеталар сектасын православие деңгейіне көтеруге тырысып, оларға қарсы шыққандықтан Евтихийді қуғынға салуға бел буғанда, Антиохияның білікті заңгер-иматкері, бұрын-соңды өзінің канонның үлкен жинағымен көзге түскені, императорлық бұйрықты орындау үшін таңдалды. Ол сонымен қатар канондық құқықтың жүйелі жіктелуіне, Канондық құқықтың жинағына да автор ретінде есептеледі. Ол алғы сөзінде айтқан бірнеше ескі жұмыстарға сүйене отырып, әрбір кеңестің қаулыларын тізбектеп берудің тарихи жолын тастап, оларды философиялық принцип бойынша, мазмұнына қарай реттеді. Ескі жазушылардың жіктемелері алпыс тақырыпты құраса, ол оларды елуге дейін азайтты. Никей, Анкира, Неокесария, Гангра, Антиохия, Ефес және Константинополь соборларының грек шіркеуінде жиналып, қабылданған канондарына Иоанн 89 "Апостольдық канондарды", Сардиканың 21 канонын және Василийдің каноникалық хатының 68 канонын қосты. Фотийге жазған хатында Папа Николай I Сардика канондарын қамтитын канонның үйлесімділігін келтіреді, ол тек заңгер Иоаннға тән болуы мүмкін. Иоанн Константинопольге келгенде, ол бұрынғы еңбегінің қысқартылған нұсқасы – Номоканонды өңдеді, әрбір тақырып бойынша императорлық жарлықтар мен азаматтық заңдарды (әсіресе Юстинианның жаңа заңдарын) салыстыруды қосты. Балсамон осы мәліметті авторды атамай, Константинополь Труллан соборының бірінші канонына түсіндірме жазғанда келтіреді. Париж кітапханасының бір қолжазбасында Номоканон Теодоретке, ал қалғандарында Иоаннға жатқызылған. Теодорет «Апостольдық канондарды» және Сардика канондарын қоспаған болар, сонымен қатар стильі оған ұқсамайды. 1661 жылы осы екі еңбек Юстелдің Париждегі Канондық кітапханасының екінші томының басында жарияланды. Фотий (Cod. lxxv.) оның үштік туралы ілімді бекіткен катехизисін айтады, ол оны 568 жылы Юстин II тұсында жазғанын және кейін зұлым Филопон оған шабуыл жасағанын хабарлайды. Фабриций «Жинақ немесе үйлесімділік» және «Номоканон» Иоанн Адвокатқа дұрыс жатқызылғанын санайды. Оның епископтық мансабы туралы көп мәлімет жоқ. Тағайындалғаннан кейін жеті ай өткен соң Юстиниан қайтыс болды. Жаңа император Юстин II патриархтың қатысуымен 565 жылдың 14 қарашасында таж кигізілді. 567 жылы халцедондықтар мен халцедондық еместер арасында келісімге келді, ал 571 жылы екі сектаны уақытша біріктірді. Иоанн 577 жылы Юстиндан аз уақыт бұрын қайтыс болды.

He was born at Sirimis, in the region of Cynegia, near Antioch. There was a flourishing college of lawyers at Antioch, where he entered and did himself credit. This was suppressed in 533 by Justinian I. John was ordained and became agent and secretary of his church. This would bring him into touch with the court at Constantinople. When Justinian, towards the close of his life, tried to raise the sect of the Aphthartodocetae to the rank of Orthodoxy and determined to expel Eutychius for his opposition, the able lawyer ecclesiastic of Antioch, who had already distinguished himself by his great edition of the canons, was chosen to carry out the imperial will. He was also credited for methodical classification of Canon law, the Digest of Canon Law. Following some older work which he mentions in his preface, he abandoned the historical plan of giving the decrees of each council in order and arranged them on a philosophical principle, according to their matter. The older writers had sixty heads, but he reduced them to fifty. To the canons of the councils of Nicaea, Ancyra, Neocaesarea, Gangra, Antioch, Ephesus, and Constantinople, already collected and received in the Greek church, John added 89 "Apostolical Canons," the 21 of Sardica, and the 68 of the canonical letter of Basil. Writing to Photius, Pope Nicholas I cites a harmony of the canons which includes those of Sardica, which could only be that of John the Lawyer. When John came to Constantinople, he edited the Nomocanon, an abridgment of his former work, with the addition of a comparison of the imperial rescripts and civil laws (especially the Novels of Justinian) under each head. Balsamon cites this without naming the author, in his notes on the first canon of the Trullan council of Constantinople. In an MS. of the Paris library the Nomocanon is attributed to Theodoret, but in all others to John. Theodoret would not have inserted the "apostolical canons" and those of Sardica, and the style has no resemblance to his. In 1661 these two works were printed at the beginning of vol. ii. of the Bibliotheca Canonica of Justellus, at Paris. Photius (Cod. lxxv.) mentions his catechism, in which he established the teaching of the consubstantial Trinity, saying that he wrote it in 568, under Justin II, and that it was afterwards attacked by the impious Philoponus. Fabricius considers that the Digest or Harmony and the Nomocanon are probably rightly assigned to John the Lawyer. Little is known of his episcopal career. Seven months after his appointment Justinian died. The new emperor, Justin II, was crowned by the patriarch, November 14, 565. He organized a compromise between the Chalcedonians and Non Chalcedonians in 567, and temporarily reunited the two sects in 571. John died shortly before Justin in 577.

Бастапқы цитаталар

Фабрициус, XI. 101, XII. 146, 193, 201, 209; Евгр. Т. iv. 38, v. 13, Патр. Гк. LXXXVI. pt. 2; Феоф. Хроногр. 204, т.б., Патр. Гк. CVIII; Никеф. Каллист. III. 455, Патр. Гк. CXLVII; Виктор Тунун. Патр. Лат. LXVIII. 937; Барониус, жылнамалар бойынша. 564, XIV. XXIX; 565, XVII; 578, 5; Патр. Константин, Acta SS. Болланд. Авг. I. бет *67.