Кіріспе

Бұл 301 жылдан 1300 жылға дейінгі шайқастар тізімі.

4 ғасыр

312 жылы Турин шайқасында Константин Максенцийге адал күштерді жеңді. Верона шайқасында Константин Максенцийді қайтадан жеңді. Мильвий көпірінің шайқасында Константин Максенцийді жеңіп, Италияны бақылауына алды. 313 ж. Цираллум шайқасында Империяның шығыс бөлігінде Лицинийдің әскерлері Максимин Дайяны жеңді. 314 жылы Кибала шайқасында Константин Лицинийді жеңді. 316 жылы Мардия шайқасында Константин Лицинийді тағы да жеңіп, Иллирикті Константинге берді. 324 жылы Адрианополь шайқасында Константин Лицинийді жеңіп, ол Византияға қашты. Геллеспонт шайқасында Константиннің ұлы Флавий Юлий Крисп Лицинийдің теңіз күштерін жеңді. Хризополис шайқасында Константин Лицинийді жеңіске ұшыратып, империяны жалғыз өзі басқарды. 330 ж. шамасында Мероеді жаулап алу Езана патшаның басшылығындағы Аксум патшалығы Куш патшалығының астанасын жаулап алды, бұл Куштың құлдырауына әкелді. 337 Нисибис қоршауы перстер римдік қаланы сәтсіз қоршады. 344 ж. Сингара шайқасында Император Констанций II парсы патшасы Шапур II-ге қарсы шешілмейтін шайқаста соғысты. 346-347 жж. Нисибис қоршауы Парсы патшасы Шапур II қаланы қайтадан қоршап алды және кері қайтарылды. 350 Нисибис қоршауы Патша Шапур II үшінші рет Нисибисті қоршап, қаланы су басады, бірақ ақыр соңында сәтсіз болып, кері шегінді. 351 Мурса шайқасы Үлкен император Констанций II узурпатор Магненцийді жеңді. Сянгуо шайқасында Кейінгі Чжао мен Бұрынғы Ян Ран Вэйді жеңді. Алайда, Кейінгі Чжаоның соңғы билеушісі Ши Чжи көп ұзамай өлтірілді. 353 Монс Селевк шайқасы Магненцийдің Констанций II-ге қарсы жеңілуі. 356 Аутунды қоршау Бургундиядағы Аутун қаласын аламандықтар қоршап алды. Юлиан Римнің адал қызметкері қаланы босатып, қоршауды тоқтатты. Дюрокорторум шайқасында Цезарь Юлиан алеманндықтардан жеңілді. Брумат шайқасы: Юлианның басшылығындағы римдік әскерлер ашық шайқаста германдық әскер тобын жойды. Сенонаны қоршау Герман әскерлері Сенонаны қоршап алды, онда Юлиан қыстауда болды. 357 Страсбург шайқасы Юлиан Аламаннды Рейннен қуып шығарды. 359 Амида шайқасы Сасанилер Амиданы римдіктерден тартып алды. 360 Сингараны қоршау Сасанилер Сингараны алды. 363 Ктесифон шайқасы Император Юлиан Персия астанасының қабырғаларынан тыс Шапур II-ді жеңді, бірақ қаланы ала алмады, бұл Рим аумағына кері шегіну кезінде түпкілікті апатқа әкелді. Самара шайқасында Юлиан Сасанидтермен соғысты және содан кейін шайқаста қаза табады. Шешімсіз болғанмен, бұл шайқас Рим империясына зорлықпен жасалған бейбіт келісім арқылы үлкен шығынға әкелді. 366 Тиатира шайқасы Рим императоры Валенстің әскері узурпатор Прокопийді жеңді. 367 Солициниум шайқасы Император Валентиан I-нің басшылығында римдіктер тағы бір алемандық шабуылдан жеңіледі. 373 жылы Танаис өзенінің шайқасында гунндар Дон өзенінің маңында аландарды жеңіп, герман көшіп-қонуының үлкен кезеңі басталды. 377 жылы Саздар шайқасы Рим әскерлері готтарға қарсы шешілмейтін шайқаста соғысты. Дибальтум шайқасы Готтар, аландар мен ғұндар римдіктерді жеңді. 378 ж. Аргентовария шайқасы Батыс императоры Грациан Аламаннды тағы да жеңді. Адрианополь шайқасы Фритигерн басшылығындағы тервинктер Шығыс Рим императоры Валенсті жеңіп, өлтірді. 380 жылы Салоника шайқасы Фритигерн басшылығындағы готтар император Феодосий I басшылығындағы римдік әскерді жеңіп, жеңіске ұшырады. 383 жылы Фэйшуй шайқасында Фу Цзянь Цзинь қолбасшысы Кси Андан жеңіледі. Бұрынғы Цинь патшалығы көп ұзамай құлады. 388 жылы Сақтау шайқасында император Феодосий I узурпатор Магнус Максимды жеңді. 394 жылы Фригид шайқасы Христиандық Рим императоры Теодосий I соңғы пұтқа табынушы узурпатор Евгенийді және оның франк генералы Арбогастты жеңіп, өлтірді. 395 Канхэ беткейінің шайқасы Солтүстік Вэй аумағына кейінгі Ян жорығының бөлігі; кейінгі Ян күштерінің жеңілісі.

V ғасыр

Жыл Ұрыстың сипаттамасы
402 Полентия шайқасы Флавий Стилихоның басшылығымен римдіктер Аларик бастаған вестготтарға қарсы шайқасып, жеңіске жетті.
403 Верона шайқасында Стилихо Аларик бастаған вестготтарды жеңіп, Италиядан қуды.
405 Флоренция қоршауы Стилихо қаланы готтардан қорғады, бірақ Флоренция қирауға айналуға жақын болды.
406 Фаэсула шайқасында Стилихо Радагаистің басшылығымен вестготтар мен вандалдарды жеңді. Майнц шайқасы Вандалдар, суэвтер және аландар армиясы франктер федерациясын жеңді.
409 Остия шайқасы Аларик I бастаған вестготтар римдіктерді жеңді. Линьку шайқасында Шығыс Цзинь Оңтүстік Янды жеңіліске ұшыратты. Гуангу қоршауы Цзинь әулеті Оңтүстік Янды жаулап алды.
410 Римді тонау Аларик бастаған вестготтар Римді тонады.
413 Массилия қоршауы Атаулф бастаған вестготтар римдік қаланы қоршауға тырысқанда Бонифаций бастаған римдіктермен жеңілді. Олар Риммен тез арада бейбітшілікке келді.
419 Нервасос таулары шайқасы Гермерик бастаған суэвтер Испаниядағы римдіктермен одақтасып, вандалдар мен аландар арасындағы одақты жеңді.
425 Арль қоршауы Рим генералы Аэтий Теодорих I бастаған вестготтарды жеңді.
428 Мерида шайқасы (428) Вандалдар суэвтерді жеңді.
431 Гиппо Регий қоршауы Гензерик бастаған вандалдар Африкада бекініп, Римді стратегиялық тұрғыдан жеңді. Қоршау кезінде әулие Августин қайтыс болды. Елена шайқасы (431) Римдіктер франктерді жеңді.
432 Римини шайқасы Рим генералы Аэтий өзінің қарсыласы граф Бонифацийден жеңілді, ол қаза тапты.
436 Нарбонна шайқасы Аэтий Теодорих I бастаған вестготтарды қайтадан жеңді.
439 Карфаген шайқасы Римдіктер Карфагенді вандалдарға жоғалтты. Тулуза шайқасы Теодорих I бастаған вестготтар генерал Литорий бастаған римдіктерді жеңді, ол қаза тапты.
447 Утус шайқасы Аттила бастаған ғұндар бүгінгі Болгарияда римдік күштерін жеңді.
448 Викус Хелена шайқасы Аэтий бастаған римдіктер Хлодио бастаған франктерді жеңді.
450 Финнсбург шайқасы Фризиялықтар юттармен одақтасып, германиялық батырлар дәуірінде даниялықтармен шайқасып, жеңіліске ұшырады. Фризия патшасы Финн мен Дания принці Хнеф екеуі де шайқаста қаза тапты.
451 Аварайр шайқасы Яздегерд II әскерлері Сент-Вартан бастаған христиан армян көтерілісшілерін талқандады. Шалон шайқасы 20 маусым Визиготтар патшасы Теодорих I және Аэтий бастаған римдіктер одақтасып Атилла Гун мен оның одақтастарының шабуылын тойтарды. Теодорих шайқаста қаза тапты.
452 Аквилеяны тонау Аквилеяны Атилланың әскерлері жермен-жексен етті.
454 Недао шайқасы Остготтар мен Гепидтердің басшылығымен германдық одақ Еуропадағы хунндық билікті күйретіп жіберді.
455 Айлсфорд шайқасы британдар мен англосакстар Кентте шайқасты, жеңімпаз анық емес. Римді тонау Вандалдар Римді тонады, император Петроний Максимусқа қарсы жорық кезінде қаланы 14 күн бойы тонады.
456 Кампи Каннини шайқасы Рим генералы Мажориан Италияға басып кірген алемандықтарды жеңді. Корсика шайқасы Римдіктер Вандалдардың Корсиканы басып алу әрекетіне қарсы тұрды. Орбиго шайқасы Визиготтар патшасы Теодорих II суэвтерді жеңіп, олардың астанасын басып алып, Испанияны жаулап алды.
457 Гарильяно шайқасы (457) Мажориан бастаған римдіктер вандалдарды жеңді. Кампи Канни шайқасы Майориан бастаған римдіктер алемандықтарды жеңді.
458 Тулуза шайқасы (458) Рим императоры Мажориан вестготтарды жеңді. Арелат шайқасы Рим императоры Мажориан Агидий мен Непотианның қолдауымен Арлатта вестготтарды жеңді.
461 Картагеня шайқасы Вандалдар флоты таңқалдырып, римдік флотты талқандады.
463 Орлеан шайқасы Сойсон және Алан патшалығы Агидий бастаған вестготтарды Теодорих II басшылығымен жеңді.
464 Бергамо шайқасы Генерал Рицимер бастаған римдіктер Аланның Италияға басып кіруін тоқтатып, олардың патшасын өлтірді.
466 Випедес флотилия шайқасы Саксондар британдарды жеңді, жеңімпаз анық емес.
468 Боналдар мысығы шайқасы Батыс Рим империясы мен Шығыс Рим империясының Карфагенді қайтарып алудағы бірлескен күштері шешуші жеңіске жетті.
469 Дедол шайқасы вестготтар жеңіске жетті.
472 Рицимер Римді қоршады, Рим императорын таңдаудан айрылып, Батыс Гердоа мен Бурдиан одақтастарымен бірге Оцентрды жеңді. Батыс Рим империясы тарады.
484 Герат шайқасы (484) Гефталиттік империя Сасанид империясын жеңіліске ұшыратып, Перроз I патшаны өлтірді.
485 Меркредесбурн шайқасы А...

VI ғасыр

Жыл Ұрыстың сипаттамасы
502 Теодосиопольді қоршаулау Тамыз – Сасанидтер Кавад I басшылығымен Византияның бекінісі жоқ қаласын басып алады. Мартиропольді қоршаулау Сасанидтер Византия қаласын басып алады.
502 503 Амиданы қоршаулау Қазан 502 – Қаңтар 503 – Византия қаласы екі жыл бойы Кавад I басқарған парсылардың қоршауына қарсы күшейтусіз тұрып, екі жылдан кейін келісім арқылы византиялықтар оны қайтарып алады.
507 Воуилле шайқасы Кловис I басқарған франктар Аларик II басқарған вестготтарды жеңіп, Галлия Аквитанияны иеленеді. Клодвиг Аларикті жеке шайқаста өлтіреді.
510 Эран шайқасы Алхон ғұндары Гупталарды жеңіп, Малва провинциясын уақытша басып алады.
524 Везеренс шайқасы 25 маусым – Теодорих Ұлы басқарған бургундтар мен остготтар Меровингтердің франктарын жеңеді.
525 Рейн шайқасы Австразия королі Теодеберт I және Фризия королі даниялықтардың әскерін жеңеді. Сананы қоршаулау – Ақсум патшасы Калеб басқарған Ақсум патшалығы.
528 Тануристің шайқасы Жаз – Сасанидтер Белисарий басқарған византиялықтарды жеңеді, бірақ ауыр шығынға ұшырайды. Сондания шайқасы – Үнді билеушілерінің одағы Алхон ғұндарын жеңіп, Үндістаннан кері шегінеді.
530 Дарра шайқасы – Византиялық қолбасшы Белисарий Герулдар мен ғұндармен одақтасып, Иберия соғысының бөлігі ретінде Түркияда Сасанид парсыларын жеңеді. Сатала шайқасы – Ситтас пен Дорофей басқарған византиялықтар Мермеро басқарған парсыларға шабуыл жасайды.
530 шамасында Венер көлінің мұзындағы шайқас – Беовульфтің көмегімен Еадгил мен Швеция королі Онела арасындағы шайқас. Бұл оқиға бірнеше норвегиялық сагада және ағылшын эпосы Беовульфте кездеседі.
531 Каллиник шайқасы – Сасанид әскері Сирияда византиялық күшті жеңеді, бірақ екі тарап та ауыр зардап шегеді. Мартиропольді қоршаулау – Сасанидтер византиялық қалаға шабуылдан бас тартып, Иберия соғысының соңғы шайқасы. Унструт өзенінің шайқасы – Франк королі Теодерик I Тюрингия королі Германфридті жеңіп, Тюрингияны басып алады.
532 Аутун шайқасы – Франк корольдері Хильдеберт I және Хлотар I Бургундияны жеңіп, олардың аумағын басып алады.
533 Ad Decimum шайқасы 13 қыркүйек – Белисарий Карфагенге жақын Гелимер басқарған вандалдарды жеңеді. Трикамарум шайқасы 15 желтоқсан – Белисарий Вандалдарды Карфагенге жақын жерде қайтадан жеңіп, Солтүстік Африкадағы вандалдық билікті тоқтатады.
534-535 Мамм шайқасы және Бургаун тауының шайқасы Көктем – Византиялық генерал Соломон морей көтерілісшілерін жеңіп, Византия билігін қайта орнатады.
536 Неапольді қоршаулау (536) Қазан-қараша – Белисарий басқарған византиялықтар қаланы остготтардан басып алады.
537 Камлан шайқасы – Артур патша Мордредпен өлтіріледі (әсте болмаса миф бойынша). Скалас Ветерес шайқасы – Герман африкалық көтерілісшілер әскерін жеңеді. Шайуан шайқасы – Батыс Вей әулеті Шығыс Вей әулетімен шайқасады.
538 Римді қоршаулау (537-538) – Остготтардың Римді қоршаулауы сәтсіз аяқталады, Белисарий басқарған византиялық қорғаушылар жеңіске жетеді.
540 Бабозис және Зербуль шайқастары – Византиялық генерал Соломон Аурес таулары аймағындағы морей көтерілісшілерін жеңіп, Нумидия мен Мавритания Ситифенсиді бақылауға алады.
541 Петраны қоршаулау (541) – Хосров I басқарған сасанидтер византиялық бекінісін басып алады. Веронаны қоршаулау – Тотила басқарған остготтар қаланы византиялық үлкен әскерге қарсы қорғайды.
542 Фавентия шайқасы – Тотила басқарған остготтар византиялық әскерді жеңеді. Муцелий шайқасы – Остготтар византиялық әскерді жеңеді.
543 Анлон шайқасы (543) – Сасанид Армениясына византиялық шабуыл Набедес басқарған шағын күштермен жеңіледі.
544 Эдессаны қоршаулау (544) – Хосров I басқарған сасанидтер Византияның Эдесса қаласын қоршаудан бас тартып, оларға 5 центенер алтын төлейді. Силиум шайқасы – Византиялық генерал Соломон Бербер тайпаларының одағымен шайқаста қаза табады.
545 Такия шайқасы – Стотзас византиялық генерал Джоннан қаза табады.
546 жылдың соңы / 547 жылдың басы Суффетула шайқасы – Византиялық генерал Джон Троглита Анталас басқарған мавр көтерілісшілерін жеңеді.
547 Марта шайқасы – Жаздың соңында Джон Троглита Триполитан мордваларының одағынан жеңіледі.
548 Като далаларының шайқасы – Джон Троглита соңғы мавр одағын жеңіп, мавр көтерілісін басады.
550-551 Петраны қоршаулау (550-551) – Византиялықтар қаланы қайтарып алып, қабырғаларын бұзып жасайды.
551 Сена Галлика шайқасы – Византиялық теңіз күштері остгот флотын жеңіліске ұшыратады.
552 Тагина шайқасы – Нарсе басқарған византиялықтар Тотила басқарған остготтарды жеңеді, ол шайқаста қаза табады. Асфельд шайқасы – Король Аудин басқарған Лонгобардтар Турисинд басқарған Гепидтерді жеңеді, ол қаза табады.
553 Монс Лактарий шайқасы – Нарсе басқарған византиялықтар Тея басқарған остготтарды жеңіп, остготтардың қарсылығын тоқтатады. Телефис Оллария шайқасы – Сасанидтер Лаз соғысында византиялықтарды жеңеді.
554 Волтурнус шайқасы – Қазан айында Нарсе басқарған византиялықтар франктар мен аламандарды жеңіліске ұшыратады. Яум Халима ("Халима күні") – Әл-Харит ибн Джабала басқарған Гассанидтер Әл-Мунзир III ибн әл-Нуман басқарған Лакмидтерді жеңеді, ол қаза табады. Оногорис қоршауы – Сасанидтер византиялықтарды жеңіліске ұшыратып, аймақтан шығарып, Археополисті қиратады.
555-556 Фазис қоршауы – Византиялықтар сасанидтердің қала қоршауын жеңеді.
559 Мелантия шайқасы – Белисарий басқарған византиялықтар Константинопольден 20 км қашықтықтағы Кутригурларды жеңеді.
560 Гол Зарриун шайқасы – Хосров I басқарған сасанидтер Гөк түрктермен одақтасып, Гефталит империясын жеңіліске ұшыратып, оны шағын мемлекеттерге бөледі. Күл Дреймне шайқасы – Уи Неилл король Диамайт мак Кербайлға қарсы жеңіске жетеді.
570 'Айн Убаг шайқасы – Әл-Мунзир III ибн әл-Харит басқарған Гассанидтер Қабус ибн әл-Мунзир басқарған Лакмидтерді жеңеді. Хадрамаут шайқасы – Сасанидтер Аксум патшалығын жеңіп, король Масрук ибн Абраханы өлтіреді. Сананы қоршаулау (570) – Сасанидтер Аксумнан Йеменді басып алады.
573 Арфдерид шайқасы – Уэльсте христиандық және христиан емес күштер арасындағы шайқас; Гвендолеу қаза табады.
575 Әл-Хира қаласын тонау – Әл-Харит ибн Джабала басқарған Гассанидтер Лакмид астанасы Әл-Хираны тоналайды.
577 Деорам шайқасы – Уэст Саксондықтар Уилтширдегі Британия кельттерін жеңеді.
586 Солахон шайқасы – Византиялық күштер Филиппик басшылығымен Месопотамияда сасанид әскерін жеңеді.
587 Шигисан шайқасы – Тамыз айында буддалық Сога кланы синтоисттік Монобе кланын жеңеді. Монобе кланының басшысы Монобе но Мория шайқаста қаза табады.
588 Мартирополь шайқасы – Византиялық күштер Мартиропольде сасанид әскерін жеңеді.
590 Алклуд Форд шайқасы – Регед патшалығы Берниканы жеңеді.
591 Бларатон шайқасы – Тамыз айында византиялық генералдар Джон Мистакон мен Нарсе және парсы король Хосров II басқарған біріккен византиялық-парсы әскерлері Бахрам Чобинды жеңеді.
598 Линюгуан шайқасы – Корей Гогурё патшалығы қытай Суй династиясын жеңіліске ұшыратады.
599 Виминациум шайқасы – Византиялықтар Аварларды жеңеді.

VII ғасыр

Жыл Ұрыстың сипаттамасы
603 Ко Лоа шайқасы Қытайдың Суй әулеті Вьетнамның Ерте Ль әулетін жеңіп алды. Дегсастан шайқасы Нортумбрия патшасы Этельфрит Адан мак Габрайн бастаған шотландтарды жеңді.
609 Ди Кар шайқасы Арабтар мен Сасанидтер арасындағы шайқас.
612 Йодонг бекінісін қоршау (612) Кореяның Гогурё әскері Қытайдың Суй әулетін жеңді. Салсу шайқасы Гогурё атты әскерлері, саны жағынан кем болса да, қытай әскерлерін жеңіп, жеңіске жетті.
613 Антиохия шайқасы Византия әскерлерінің Антиохияға жасаған шабуылы Сасанидтердің шешуші жеңісімен аяқталды.
614 Иерусалим қоршауы 21 күннен кейін Иерусалим Сасанидтер әскерлері мен олардың еврей одақтастарының қолына түсті.
615 Фессалоника қоршауы Шлавендер, басшысы Хатзон, қаланы басып алуға тырысты.
616 Честер шайқасы Этельфрит Уэльс патшалықтары Повис пен Рхос әскерлерін жеңді.
617 Хуой шайқасы 8 қыркүйек – Ли Юань Суй әулетін жеңіп, Чанъань қаласына кірді.
618 Яньши шайқасы 6 қазан – Ван Шичон Ли Миге қарсы шешуші жеңіске жетіп, Луоянды қоршаудан босатып, оның ізбасарларын өзіне қарату.
618 Цианьшуйюань шайқасы 29 қараша – Тан әулеті өзінің бәсекелесі Сюэ Ренгаоға қарсы шешуші жеңіске жетті.
619 Пуллалур шайқасы Халкыя империясы Паллава патшалығын жеңді. Александрия қоршауы Сасани әскерлері Римдік Мысырды жаулап алу науқанында Александрияны оңай басып алды.
621 Хулао шайқасы Ли Шиминнің басшылығымен Тан Ду Цзянде күштерін талқандады. Луоян тез арада беріліп, Суй әулетінің құлдырауынан кейінгі азаматтық соғыста Тан әулетінің жеңісін қамтамасыз етті.
624 Бадр шайқасы 17 наурыз – Мұхаммедтің басшылығымен мұсылман күштері үлкен, пұтқа табынушы Мекке күштерін жеңіп, олардың басшыларын өлтірді.
625 Ухуд шайқасы 23 наурыз – Халид ибн әл-Уәлид мұсылман күштерін жеңіп, кейін исламға айналып, мұсылман күштеріне қосылды. Сарус шайқасы сәуір – Гераклий генерал Шахрбараздың Сасанидтер әскерімен шайқасып, парсылардың Константинополға қарай жылжуын тоқтатпай, тең түсті.
626 Константинопол қоршауы (626) Аварлар Сасанидтермен одақтасып, Константинополді сәтсіз қоршады.
627 Қазан шайқасы Меккеден келген әскер Мұхаммед қорғаған Мұсылманның Мединаны жаулап алуына жол бермеді. Дербентті қоршау (627) Батыс түріктердің Тонг Ябгу перс-түрік соғысы кезінде бекіністі басып алды. Ниневи шайқасы 12 желтоқсан – Император Гераклийдің басшылығымен Византиялықтар Сасанидтерді жеңді.
628 Хайбар шайқасы наурыз/сәуір – Мұхаммедтің басшылығымен күштер Араб түбегіндегі Хиджаз аймағында тұратын еврей тайпаларын жеңді.
629 Мутах шайқасы Халид ибн әл-Уәлид Рим империясына қарсы алғашқы шайқасында мұсылман араб әскерін үлкен римдік әскерге қарсы алып келді, бұл Византияның жеңісіне әкелді. Фид Эоин шайқасы – Даль-н-Араиди Даль-Риатаны жеңіп, патшасын өлтірген ирландтық кландық шайқас.
630 Меккеді жаулап алу Мұхаммед Меккеді қан төгіссіз жаулап алды. Хунайн шайқасы Мұхаммед Хавазин бедуин тайпасын жеңді. Аутас шайқасы желтоқсан – Мұсылмандар араб тайпаларының коалициясын жеңді. Таифты қоршау Бану Тақиф Мұхаммедтің қоршауын болдырмады, бірнеше айдан кейін берілді. Табук экспедициясы Мұхаммед өзінің соңғы жорығында Византияға қарсы табысты жорық жасады. Ыншань шайқасы Ли Цзин бастаған қытай әскері шығыс түркілерді жеңіліп, шығыс түркі қағандығы құлдырады.
631 Вогастисбург шайқасы Король Само франктардың королі Дагоберт I бастаған австразиялық әскерлерді жеңді.
632 Усама бин Зайдтың экспедициясы маусым – Усама бин Зайдтың басшылығымен Рашид әскерлері Византияға қарсы сәтті әрекет етті. Жу Кисса шайқасы шілде – Рашид күштері Түләйханың бүлікшілерін жеңді. Бузаха шайқасы қыркүйек – Рашидундар араб тайпаларын жеңді. Зафар шайқасы қазан – Халид ибн әл-Уәлид бүлікші тайпаларды жеңді.
633 Дибба шайқасы Халифа Әбу Бәкірдің генералдары бүлікші пұтқа табынушы тайпаларды жеңіліске ұшыратты.
633 Апрель – Халид ибн әл-Уәлид Персия империясына қарсы алғашқы шайқасында парсы әскерін жеңді.
633 Апрель өзенінің шайқасы – Халид ибн әл-Валид парсы империясын жеңді.
633 Валажа шайқасы мамыр – Халид ибн әл-Уалид екі есе қоршау маневрын қолдана отырып, Парсы империясының үлкен күштерін жеңді.
633 Уллаис шайқасы мамыр – Халид ибн әл-Валид Персия империясының үлкен әскерін жеңді.
633 Хира шайқасы мамыр – Халид ибн әл-Валид парсыларды жеңді.
633 Әл-Анбар шайқасы Халид ибн әл-Валид парсыларды жеңді.
633 Айн әл-Тамр шайқасы Халид ибн әл-Валид Персия мен оның араб одақтастарын жеңді.
633 Даумат әл-Жандал шайқасы тамыз – Халид ибн әл-Валид бүлікші араб христиандарын жеңді.
633 Музайя шайқасы қараша – Халид ибн әл-Уәлид парсылар мен араб христиандарын жеңді.
633 Сани шайқасы қараша – Халид ибн әл-Уәлид парсылар мен араб христиандарын жеңді.
633 Зумайл шайқасы қараша – Халид ибн әл-Уәлид парсы күштерін жеңіліп, Месопотамияның (Ирак) көп бөлігін Парсы империясынан басып алды.
634 Хэтфилд Чейс шайқасы Пенда Мерсиядан Эдвин Нортумбрияны жеңіп өлтірді.
634 Фираз шайқасы қаңтар – Халид ибн әл-Уәлид Персия империясы мен Рим империясының біріккен күштерін жеңіп, Месопотамияны басып алды.
634 Датин шайқасы ақпан – Рашидундар Газа маңында Византияны жеңді.
634 Каскар шайқасы Рашидундар Сасанид империясын жеңді.
634 Вавилон шайқасы (634) Рашидундар Сасанидтерді жеңді.
634 Намарак шайқасы Рашидундар Сасанидтерді жеңді.
634 Әл-Қарятайн шайқасы Рашидундар Гассанидтерді жеңді.
634 Марж Рахит шайқасы (634) Рашидундар Гассанидтерді шешуші жеңіске ұшыратты.
634 Санита әл-Уқаб шайқасы Рашидундар Византияны жеңді.
634 Босра шайқасы маусым-шілде – Халид ибн әл-Уәлид басшылығындағы кішкентай мұсылман әскері Босра қаласын қоршап, үлкен римдік және христиан араб әскерін жеңді.
634 Ажнадайн шайқасы шілде – Халид ибн әл-Уәлид басшылығындағы мұсылман арабтары мен үлкен римдік әскер арасындағы алғашқы ірі шайқас Халид үшін шешуші жеңіске әкелді.
634 Яқуса шайқасы шілде – Арабтар Византияны жеңді.
634 Марж әл-Саффар (634) тамыз – Арабтар Византияны жеңді.
634 Дамаск қоршауы тамыз-қыркүйек – Томас төрт апталық қоршаудан кейін көмек келмей, қала ішінде мұсылман әскері болғандықтан бас берді.
634 Санита әл-Уқаб шайқасы қыркүйек – Дамасктағы капитуляциядан қашқандар қаладан 20 шақырым солтүстікке қарай шайқаста мұсылман әскерімен кездесіп, қырғынға ұшырады.
634 Мараж әл-Дебаж шайқасы қыркүйек – Дамасктағы капитуляциядан қашқандар Антиохияға жетпей тұрып мұсылман әскерімен кездесіп, қырғынға ұшырады.
634 Көпір шайқасы қазан – Парсылар мұсылман арабтарын шешуші жеңіске ұшыратты.
634 Жұмақ даласы шайқасы Освальд Берниция Кадвалон ап Кадфанды жеңіп өлтірді.
634 Бувайб шайқасы қараша – Рашидундар Сасанидтердің шабуылын жеңді.
635 Фахл шайқасы Халид ибн әл-Уәлид Теодор Сакелларий басшылығындағы Рим империясының күштерін жеңді.
635-636 Эмеса қоршауы желтоқсан 635 – наурыз 636 – Рашидундар Халид ибн әл-Уәлид басшылығымен Эмеса қаласын Византиядан алды.
636 Ярмук шайқасы тамыз – Халид ибн әл-Уәлид басшылығындағы мұсылман араб күштері Теодор Трифирий басшылығындағы Византия күштерін талқандап, Рим империясынан Левантты басып алды. Латакия қоршауы Лаодикея арабтармен аннексияланды.
636 Әл-Қадисия шайқасы қараша – Мұсылман арабтары генерал Ростам Фаррохзад басшылығындағы Сасанид әскерін жеңді.
636 Бурс шайқасы Рашидундар Сасанид гарнизонын жеңді.
636 Вавилон шайқасы (636) Рашидундар Ктесифонды іздеп Сасанидтерден қаланы алды.
636-637 Иерусалим қоршауы қараша 636 – сәуір 637 – Арабтар Византиядан қаланы алды.
637 Ктесифон қоршауы Мұсылман арабтары Сас...

VIII ғасыр

701 жылы Дейр әл-Жамайим шайқасы Аль-Хаджаж ибн Юсуф басшылығымен Омейяд әскерлері Абд әл-Рахман ибн Мұхаммед ибн әл-Аш'аттың ирактық көтерілісін жеңді. 703 жылы Табарка шайқасында Омейядтар Дихия патшаны жеңіп, өлтіріп, Аурес Бербер патшалығын аннексиялады. 707 жылы Тиана қамалында Омейядтар қыста Византияның Тиана қаласын қоршап, көктемде көмек әскері жеңілгеннен кейін басып алды. 708 жылы Анхиал шайқасында Тервел басшылығымен болгарлар Юстиниан II басшылығымен Византия әскерін жеңді. 709 жылы Кабул шайқасы Ауғанстанды мұсылмандық жаулап алудың бір бөлігі болды. 711 жылы Гуадалете шайқасында Омейяд әскерлері Ибериядағы вестготтарды жеңіп, Родерик патшаны өлтірді. Болчу шайқасында Түргештерді Шығыс Түрік қағандығы жеңді. Арор шайқасында Мұхаммед ибн әл-Қасым басшылығымен Омейядтар қазіргі Пәкістанды қамтитын Синдті Арордың Дахирінен жаулап алды. 715 жылы Компиень шайқасында 715–718 жылдар аралығындағы франк азаматтық соғысының алғашқы маңызды шайқасында Рагенфрид Теодоальды жеңді. 716 жылы Кельн шайқасы 715–718 жылдар аралығындағы франк азаматтық соғысының бөлігі болды. Карл Мартель жалғыз жеңілісін бастан кешірді. Амблев шайқасы 715–718 жылдар аралығындағы франк азаматтық соғысының бөлігі болды. Карл Мартель өзінің неустриялық және фризиялық қарсыластарын жеңді. 717 жылы Винси шайқасында Карл Мартель мен австразиялықтар франк патшасы Хилперик II-ні және оның сарай мэрі Рагенфридті жеңді. Константинопольге екінші араб қамалында Омейяд әскерлері Византия астанасын тағы да қоршады. Бір жылдан кейін оларды Лео III Тервел ханның басшылығымен болгар әскерінің көмегімен жеңді. 717 жылғы Ақсу шайқасында Тан қытай әскерлері Омейяд мұсылмандары, тибеттіктер және түргеш түрктерінің одағын жеңді. 718 жылы Сойсон шайқасы франк азаматтық соғысының соңғы маңызды шайқасы болды, Карл Мартель жеңіске жетті. Ковадонга шайқасында астуриялық әскерлер Омейяд басқыншыларын бірінші рет жеңді (718–725 жылдары белгісіз). 721 жылы Тулуза шайқасында 9 маусымда Омейяд әскерлері Тулузаны қоршады, кейін Одо Аквитанияның көмекші әскерлеріне ұтылды. 722 жылы Хехил шайқасында британиялықтар Вессекстің англосаксондарын "корнуоллдықтар арасында" жеңді. 723 жылы Баланжар шайқасында Омейяд әскерлері Баланжарды хазарлардан жеңіп алды, оның халқын тонап, өлтірді. 724 жылы "Су тапшылығы күні" Омейяд әскерін түргештер талқандады; Трансоксианадағы Омейяд позициясының құлдырауы басталды. 727 жылы Никея қамалында Омейяд әскерлері 40 күн бойы Никеяны сәтсіз қоршады. 729 жылы Омейяд әскерлері Түргештің қоршауын бұзып, Бұхараға жетті. Қамаржа қамалында Омейяд арабтары 58 күн бойы Қамаржа бекінісін түргештердің басым күштеріне қарсы қорғады, содан кейін зейнетке шығуға рұқсат алды. 729 жылғы Равенна шайқасында Византия әскерлері иконаға табыну туралы даудан кейін итальяндықтардан жеңілді. 730 жылы Мардж Ардабил шайқасында хазарлар Омейядтарды жеңді. Баджарван шайқасы желтоқсан айында Омейяд халифаты хазарларды жеңді. 732 жылы Баланжар шайқасы (730-шы жылдар) Омейяд арабтары хазарларды жеңді. Тур шайқасында 10 қазанда Абд әр-Рахман басшылығымен Омейяд күштері Пуатьеге жақын жерде Карл Мартельден жеңілді. 734 жылы Боарн шайқасында Карл Мартель фриздерді жеңіп, король Поппоны өлтірді және Фриз патшалығын жойды. 737 жылы Багаж шайқасында түргештер Омейядтардың Хутталға шабуылын тоқтатып, олардың багаж пойызын басып алды. Харистан шайқасында Хорасанның Омейяд әкімі Асад ибн Абдалла әл-Қасри түргеш қағанын шайқаста жеңіп, Окс өзенінің оңтүстігіндегі түргеш шабуылдарын тоқтатты. Авиньонды қоршауда Карл Мартель басшылығындағы франктар Омейяд гарнизонын талқандады. Нарбоннаны қоршауда франктар Омейяд қаласын қоршады, нәтижелері нақты емес. Берре өзенінің шайқасында франктар Нарбонна қоршауын жеңілдетуге тырысқан Омейяд күштерін жеңді. 740 жылы Акроинон шайқасында Византия императоры Лио III Исавр қазіргі Түркиядағы Омейядтарға қарсы маңызды жеңіске жетті. Бербер күштерінің Танжердің жанында Омейядтарды жеңуі, олардың көшбасшысы мен 10 000 арабты өлтіруі. Багдаура шайқасы қазан айында берберлер Омейяд халифатын Мароккодан қуды. Лаонды қоршауда (741) Карлман мен Қысқа Пепин басшылығындағы франктар ағасы Грифонның бүліктерін жеңді. 746 жылы Керамая шайқасында Кибирреоттар Омейяд халифатының Мысыр флотын жеңді. Рупар Куртха мен Мосул шайқасы Марван II-нің қолынан өтті. 750 жылы Браувалла шайқасында Дания әскері шведтерден жеңілді. Заб шайқасы Аббасидтердің шешуші жеңісі, нәтижесінде Омейядтардың құлдырауы және жаңа Халифаттың пайда болуы. Уәзид ибн Омар әл-Фазари басқарған Уәзит Омейяд бекінісін қоршау. 751 жылы Талас шайқасында Талас өзенінің жағалауында Аббасид әскерлері Тан әскерлерін жеңді. 756 жылы Йонгцю шайқасында Тан әскерлері Ань Ши көтерілісі кезінде Янға шешуші соққы берді. 757 жылы Мусара шайқасында Омейяд ханзадасы Абд әл-Рахман I, Аббасидтердің әулетін құлатуынан қашқаннан кейін, әл-Андалустың губернаторы Юсуф ибн Абд әл-Рахман әл-Фиһриді жеңіп, Иберияны басып алды. Ұзын қабырғалар шайқасында болгар ханы Кормисош Византия императоры Константин V-тің әскерлерінен жеңілді. Нәтижесінде болгарлар Кормисошты құлатты және болгар хандығында саяси тұрақсыздық кезеңі басталды. 757 жылы Маркелла шайқасында Византия императоры Константин V жаңа хан Винех басшылығындағы болгар әскерін жеңді. 759 жылы Ришки өтегі шайқасында болгар ханы Винех тау өтегінде Византия әскерін жеңді. 763 жылы Бахамра шайқасында Аббасидтер Иса ибн Муса басшылығымен Ибраһим ибн Абдалла басшылығындағы Алид көтерілісшілер әскерін талқандады. Анхиал шайқасында болгар ханы Телец Византия императоры Константин V-тен жеңілді. 766 жылы Камача қамалында Аббасидтер Византия шекаралық бекінісі Камачаға сәтсіз шабуыл жасады. 770 жылы Бравеллир шайқасында шведтер батыс гөтттермен одақтасып, шығыс гөтттермен одақтасқан даниялықтарды жеңді. 772 жылы Жанби шайқасында Рустамид мемлекеті Мароккода құрылды. 773–774 жылдары Павия қамалы қыркүйекте 773 жылдан маусымға дейін 774 жылға дейін франктар Карлмен басшылығымен ломбардтарды жеңіп, Солтүстік Италияны аннексиялады. 774 жылы Литосория шайқасында қазан айында Византия империясы Константин V басшылығымен болгарларды Телериг басшылығымен жеңді. Берзития шайқасында Константин V басшылығындағы Византия күштері хан Телериг басшылығындағы болгар әскерін талқандады. 775 жылы Багреванд шайқасында Аббасид халифаты маңызды армян көтерілісін жеңіп, оның көшбасшыларын өлтірді. Мұсылмандық билік Кавказ үстінде бекітілді, ал бірнеше маңызды армяндық нәкілдер отбасылары биліктен шығып, Византия империясына қашып кетті. 778 жылы Ронсеваль шайқасында басктар шабуыл жасаған франк әскерін жеңді. Карлменнің паладині Роланд қаза тапты. 779 жылы Бенсингтон шайқасында Мерсия Уэссексті жеңді. 782 жылы Сунтель шайқасында сакстар Карлмен басшылығындағы франк күштерінен қаза тапты. 783 жылы Хасе шайқасында франктар Карлмен басшылығымен Видукинд басшылығындағы сакстарды жеңді. 786 жылы Факх шайқасында Меккедегі Хасанид Алид көтерілісі Аббасидтер тарапынан басып зерттелді. Идрис ибн Абдалла Магрибке қашып, кейін Идрисид әулетін құрды. 788 жылы Копиднадон шайқасында Аббасид әскерлері Византия әскерлерін жеңді. 789 жылы Суфусе шайқасында жапон әскері Атеруи басшылығындағы Исава Эмишилерден жеңілді. Империялық әскердің көп бөлігі Кором өзенінде батып кетті. 791 жылы Рааб шайқасында (791) Карлмен Аварларды жеңіп, Паннонияны вассалдыққа бағындырды. Бурбия өзені шайқасында Кордова Астурияны жеңді. 792 жылы Маркелла шайқасында болгар ханы Кардам Византия императоры Константин VI басшылығындағы Византия әскерін жеңді. 794 жылы Лутос шайқасында Астурия Кордованы жеңді. 795 жылы Люне және Эльба шайқасы (Сакс соғыстары) Карлмен басшылығындағы франктар Вицлаус басшылығындағы оботрит славяндарын жеңді, ол Эльбадан өту кезінде өз адамдарының қолынан қаза тапты. 799 жылы Трсат қамалында Хорватия франк әскеріне шабуыл жасады, оны Эрик Фриульский басқарды, ол қақтығыста қаза тапты.

9 ғасыр

801 жылы Барселонаны қоршау. Луи Тақудың басшылығымен каролингтер Барселонаны Кордоба әмірлігінен басып алды. 802 жылы Вейчжоу шайқасында Тан әскерлері оңтүстік-батыс майданда тибет әскерлерін жеңіске жеткізді. 804 жылы Красос шайқасында Ибрахим ибн Жибрил басқарған Аббасилер Византия императоры I Никефорды таңқалдырып, жеңді. 808-809 жылдары Тортоса қоршауында Омейялар Луи Тақудың басшылығымен каролинг әскерін кері қайтарды. 809 жылы Сердика қоршауында Болгар ханы Крум бекітілген Византия қаласы Сердиканы, қазіргі Софияны басып алды. 811 жылы Плиска шайқасында Византия империясының I Никефоры Болгар астанасы Плисканы басып алып, жайратты, бірақ бірнеше күннен кейін Болгар ханы Крум оны қатты жеңіліске ұшыратып, өлтірді. 811 жылы Рай шайқасы (811) Аббаси азамат соғысы Ал-Мамунның өзінің жартылай бауыры Ал-Аминды жеңісімен аяқталды, ол осы шайқаста қайтыс болды. 812 жылы Девелтос қоршауында Болгар ханы Крум Фракиядағы ежелгі Девелтос қаласын қоршады. Крум үшін шешуші жеңіс – Девелтос халқы Болгар жерлеріне жер аударылды. 813 жылы Версиникия шайқасында Крумның болгарлары император I Михаил Рангабенің византиялықтарын жеңді. 814 жылы Бурдизон шайқасында жаңа хан Омуртаг басқарған болгар күштерін император V Леоның византиялық әскері жеңді. Осының нәтижесінде бейбіт келісімге қол қойылды. 816 жылы Панкорбо шайқасында Кордоба әмірлігі Астурия және басктардың басып кіруші күштерін жеңіліске ұшыратып, Кордобаға қарсы барлық қолбасшыларды өлтірді. 819 жылы Янчжоу шайқасында Тан әскерлері солтүстік-батыс майданда тибет әскерлерін жеңіске жеткізді. 822 жылы Кедоктос шайқасында хан Омуртагтың болгарлары Византиялық император II Михаилға көмектесе отырып, Византиялық көтерілісші Томас Славты шабуылдады, бірақ жеңіліске ұшырады. 825 жылы Элландүн шайқасында Уэссекстің Эгберт Мерсияның Беорнвульфін жеңіп, мерсиялық үстемдікке нүкте қойды. 829 жылы Тасос шайқасында Критің сарациндері Тасос жанында византиялықтарды жеңді. 838 жылы Анзен шайқасында Теофил қазіргі Түркияда Аббасилерден жеңіліске ұшырады. Хингстон төбесіндегі шайқаста Уэссекстің Эгберт корнвальдтықтар мен викингтер әскерін жеңіп, Корнвальдтың тәуелсіздігін жойды. Амориумды тонау Аббасилер Византия қаласын басып алып, қиратты. 841 жылы Фонтеной шайқасында Карл Шалақ және Людовик Неміс патшасы I Лотарды каролингтер азамат соғысында жеңді. 843 жылы Мессак шайқасы [fr] Нант графы Рено басқарған франктар Номиноэ және Бретон маршының префекті II Ламберт басқарған бретондықтарды жеңді. Блейн шайқасында Бретань герцогтігінің бритондықтары Нанттан Реноны жеңді. 844 жылы Мауропотам шайқасында Аббасилер Византиялықтарды жеңді. 845 жылы Баллон шайқасында Батыс франк корольдігінің Карлы Номинонің бритондықтарынан жеңіліске ұшырады. Париж қоршауы Викингтер Парижді тонап, 7000 фунт күміс пен алтынға қалдырып, жаулап алды. 847 жылы Бордо қоршауы Викингтер Бордоны тонап, жаулап алды. 849 жылы Остия шайқасында Италиялық одақ флоты сарацин қастандықтарын жеңді. 851 жылы Женгланд шайқасында герцог Эриспое басқарған бритондықтар Батыс Францияның королі Карлын жеңді. 856/7 жылы Париж қоршауы (856-857) Даниялық викингтер Батыс Францияның астанасы Парижді қайтадан басып алып, тонады. 860 жылы Константинополь қоршауы (860) Рус қағанаты Константинопольдің сыртындағы қалашықты шабуылдады. 861 жылы Париж қоршауы (861) Даниялық викингтер Парижді басып алып, тонады. 863 жылы Лалакаон шайқасында III Михаил басқарған Византиялықтар Мелитен әмірлігін жеңіліске ұшыратты. Сонгпинг қоршауында Нанжао Сонгпингті (қазіргі Ханой) Таннан басып алды. 865 жылы Моркуэра шайқасында Кордоба Астурия мен Кастилияны жеңді. 866 жылы Бриссарт шайқасында Бретань герцогы Соломон және Хастейн басқарған бретондықтар мен викингтер франктарды жеңді. Роберт Күшті және Аквитанияның I Ранульф шайқаста қаза табады. 867 жылы Йорк шайқасы (867) Ұлы Бутпарастар армиясы Нортумбрияны жеңіп, басып алды, Нортумбрия королі Аелланы өлтірді және Данелауды құрды. 869 жылы Баржалар шайқасында Занж көтерілісшілері өздерінің көтерілісін басуға тырысқан отаршыларды жеңді. 870 жылы Мелит қоршауында Сауда ибн Мухаммад басқарған Аглабидтер Византияның Мелит қаласын басып алды. 871 жылы Рединг шайқасында Уэссекстің Этельред және Ұлы Альфред Дания армиясынан жеңіліске ұшырады, ауыр шығынға ұшырады. 871 жылы Басра шайқасында Занж Аббаси күштерін жеңіп, Басра қаласын тонады. 872 жылы Хафрфьорд шайқасында Харальд Харфагре Норвегияның үлкен бөлігін басып алды; Норвегия мемлекеті осы шайқастан кейін құрылған деп есептеледі. 872 жылғы шамамен – 872 жылғы Батис Рякс шайқасы (сондай-ақ 878 жылы болуы мүмкін) – Византия империясы Пауликий еретіктерін жеңіп, олардың көшбасшысы Хрисохеирді өлтірді. 872/3 жылғы Кардия шайқасында Византия адмиралы Никетас Оорифас ересек Фотий басқарған крит сарациндерінің флотын жеңді. 873 жылғы Коринф шығанағындағы шайқаста (сондай-ақ 879 жылы болуы мүмкін) Византия адмиралы Никетас Оорифас крит сарациндерінің флотын жеңіп, олардың қолбасшысы, бас тартқан Фотийді өлтірді. 876 жылы Дейр әл-Акұл шайқасында Аббасилер Тигр өзенінің жанында Саффарлар әулетін жеңді. Андернах шайқасында Шығыс Францияның королі Людовик Кіші император Карл Балданың басып кіруші әскерін жеңді. 878 жылы Эдингтон шайқасында Ұлы Альфред басқарған Батыс сакстар Данелау викингтерін жеңді. Синвит шайқасында Батыс саксондар, белгілі бір Одда елдорманның қол астында болды деп айтылады, викингтер әскерін жеңіп, олардың көшбасшысын өлтірді, ол Уббаға ұқсас болуы мүмкін. Викингтер Батыс Сассекстегі Сент-Кутберт күштерін жеңді. 879 жылы Тирупурамбиям шайқасында Паллавалар мен Чолалар Оңтүстік Үндістандағы Пандия патшалығын жеңді. Чолалар осыдан кейін көп ұзамай ең көрнекті өңірлік билікке айналды. 880 жылы Аттиньи шайқасында Франк әскері Прованс королі Босоның көтерілісші әскерін жеңді. Люнебург шөпшесіндегі шайқаста викингтер Франктарды жеңді. 880 жылы Тимеон шайқасында Франктар Людовик Кішінің басшылығымен викингтерді жеңді. 880 жылы Кефалония шайқасында Византия адмиралы Насар батыс Грециядан алыс жерде Аглабид флотын жеңді. 880 жылы Стелэй шайқасында Византия адмиралы Насар Оңтүстік Италиядан алыс жерде Аглабид флотын жеңді. Византиялықтар Лео Апостиппес басшылығымен мұсылмандардан Тарантоны басып алды. 881 жылы Виенна қоршауында Франк әскері Карл Ирпақ, Людовик III және Карломан II король Босоның астанасын алуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқтады. 881 жылы Конви шайқасында Анарвад ап Родри Мерсиялықтарды Этельредтің басшылығымен жеңді. Уэльстің айтуынша, Диало Родри: Родридің кек алуы. Аглабидтер әл-Хасан ибн әл-Аббас басшылығымен Барсакиосқа қарсы Таормина жанында Византиялықтарды жеңді. 881 жылы Сокур-ан-Вимеу шайқасында Франктар Людовик III және Карломан II Даниялық викингтерді жеңді. 881/2 жылы Кальтавутуро шайқасында Византиялықтар Мосиликес басшылығымен Абу Тауыр басқарған Аглабидтерді жеңді. 882 жылы Ремих шайқасында Даниялық викингтер Годфрид және Сигфрид басшылығымен Трир архиепископы Бертульф және Метц графы Адальхард басқарған Франктарды жеңді. Ассельт қоршауында Франктар викингтер лагерін жеңіп, олардың көшбасшысы Годфридті Франк вассалы болуға және христиан дініне өтуге мәжбүр етті. Бірінші Селлориго шайқасында Испандықтар Кордобаны жеңді. 883 жылы Мекке шайқасы (883) Аббасилер Тулунид армиясының қаланың бақылауын алуға тырысуын жеңді. 884 жылы Нордити шайқасында Фризия архиепископы Римберт басқарған Фризиялықтар Даниялық викингтердің Шығыс Фризиядан шегінуіне себеп болды. 885 жылы Тавахин шайқасында Тулунидтер Сирия мен Египетті қайтаруға тырысқан Аббасилерді жеңді. 885-886 жылдары Париж қоршауында Франктар Викингтердің қоршауын шешуге сәттілік танытты, викингтерге Сенадан өтуге және 700 фунт күміс пен алтын алуға рұхсат берді. 885 жылғы Бордо қоршауында Викингтер Бордоны тонады. 886 жылғы Бриссарт шайқасында Бретань герцогы Соломон және Хастейн басқарған бретондықтар мен викингтер франктарды жеңді. Роберт Күшті және Аквитанияның I Ранульф шайқаста қаза табады. 887 жылы Йорк шайқасы (867) Ұлы Бутпарастар армиясы Нортумбрияны жеңіп, басып алды, Нортумбрия королі Аелланы өлтірді және Данелауды құрды. 889 жылы Баржалар шайқасында Занж көтерілісшілері өздерінің көтерілісін басуға тырысқан отаршыларды жеңді. 890 жылы Мелит қоршауында Сауда ибн Мухаммад басқарған Аглабидтер Византияның Мелит қаласын басып алды. 891 жылы Лёвен шайқасында Франктар викингтер әскерін жеңді, олардың басып кіруіне нүкте қойды. 893 жылы Баттингтон шайқасында Мерсиялықтар, Уэссекстіктер және Уэльстіктер Этельредтің басшылығымен викингтер әскерін жеңді. 896 жылы Оңтүстік Буг шайқасында Болгарлар Мадьярларды жеңіп, олар аймақты тастап, батысқа көшті. Болгар князі Симеон I басқарған болгарлар Византия әскерін жеңіліске ұшыратты.

10 ғасыр

Жыл Шабуыл сипаттамасы902 Таорминаны қоршаулау Бұрынғы Аглабид әмірі Ибрахим II Византия империясынан Таормина бекінісін басып алады.903 Хама шайқасы 29 қараша – Мұхаммед ибн Сүлеймен әл-Катиб басқарған Аббасид әскері Сахиб әл-Шаманың басшылығымен карматтарға күшті соққы берді.904 Салониканы талқандау Триполидің Леосы басқарған сарацендер Византия империясының екінші ірі қаласын талқандады.907 Поцсони шайқасы Мажарлар біріккен еуропалық күштерді толық жеңіп, әскери бақылауын Энс өзеніне дейін кеңейтті.908 Эйзенах шайқасы Мажарлар Франкония, Саксония және Тюрингиядан келген франк-неміс әскерін шешуші жеңіске жеткізді.909 Джису шайқасы Лиу Шоугуан өзінің бауыры Лиу Шоувенді жеңді.910 Теттенхолл шайқасы Эдвард Ескі және Йоркширлік даниялықтар арасындағы шайқас. Даниялықтар жеңілді. Лехфельд шайқасы 12 маусым – Мажарлар Людовик Баланың біріккен франк императорлық армиясын жеңіп, Шығыс Франк мемлекетін қиратты. Редниц шайқасы 22 маусым – Мажарлар Шығыс Франк мемлекетіне және Редниц өзені маңындағы неміс патшалықтарына тағы бір күйретуші соққы берді.911 Шартрды қоршау (911) Ролло басқарған викингтер франктардан жеңілді, кейін франктар Роллоға вассалдыққа және дін өзгерткені үшін Нормандия герцогтігін беруге келісті.913 Инн шайқасы Бавария және Швабия герцогтықтары мажар шабуылшыларын жеңді.915 Гарильяно шайқасы Христиандық лигасы Оңтүстік Лациодағы сарацен топтарын жеңді.916 Каннаужді талқандау Раштракуталар Гурджара-Пратихара әулетінің астанасы Каннаужды талқандады.917 Дерби шайқасы Англосаксондықтар Дания викингтерін жеңді. Ахелоус шайқасы 20 тамыз – Болгарияға қарсы Византияның кең ауқымды шабуылы Болгария патшасы Симеон I тарапынан шешуші жеңіліске ұшырады. Конфи шайқасы Викингтер Ленстерді жеңіп, олардың патшасын өлтірді. Маг Фемен шайқасы 22 тамыз – Ui Niell ирландтарына қарсы викингтердің стратегиялық жеңісі. Катасиртей шайқасы Болгарлар Константинопольге жақын жердегі ауылда Византия империясын жеңді. Сан-Эстебан де Гормас шайқасы (917) Леон Кордобаны жеңді.918 Корбридж шайқасы Норс және Шотландия Корольдігі арасындағы тепе-теңдік.919 Лангшань Цзян шайқасы Уэй мемлекеті У (Он патшалық) билігін шешуші жеңіске жеткізді. Жалын тастағыш алғаш рет қолданылды. Айлендбридж шайқасы Дублин викингтері ирланд патшалықтарын құрлықтан қууға тырысып, алты ирланд патшасын өлтірді. Пюхен шайқасы Мажарлар жаңа неміс патшасы Генрих I-ді жеңді.920 Вальдехункера шайқасы Кордоба Леон және Наварраны жеңді.921 Севан шайқасы Армения Корольдігі ирандық Саджид әулетін жеңді. Пега шайқасы Болгарлар Константинополь маңында Византиялықтарды жеңді.923 Суассон шайқасы 15 маусым – Нормандияның Роллосы Карл III-тен өлтірілді, бірақ Карл жеңілді және Роберттің орнын басқан Бургундия герцогы Рудольф тұтқындалды.925 Драва өзені шайқасы Хорватия Мажарларды жеңді.926 Босния таулы жері шайқасы Болгарияның Симеон I-і Алогботур басқаруымен Византияның одақтасы Хорватияға қарсы әскер жіберді, бірақ бұл әскер Хорватия патшасы Томислав тарапынан жеңілді. Болгарлардың жазасынан қорқып, Томислав Византиямен одақтан бас тартып, папаның легаты Мадальберт келіскен статус-кво негізінде бейбітшілік орнатуға келісті.929 Гананы қоршау Генрих I патша басқарған неміс әскері Гананың Гломатиандық бекінісін басып алды. Фиренцуола шайқасы Бургундияның Рудольф II және Ивреяның Адалберт I Италияның Беренгар I-ін жеңді, ол тақтан түсірілді және Рудольфке Италия королі атағы берілді. Лензен шайқасы Саксония герцогтығы славяндық велеттер мен оботриттерді жеңді.933 Риад шайқасы Генрих I, Киелі Рим императоры мажарларды жеңді.934 В. л. н. д. р. Транс-ла-Форетт шайқасы бритондықтар викингтерді Бретаньнен қуып шығады және дереу Бретань герцогтігін құрды. Андернах шайқасы Неміс патшалық әскері Франкония герцогтары Эберхард пен Лотарингияның Гилберті бүлікшілерді жеңді.940 Ысқағбад шайқасы Саманидтер империясы Зияридтер және Фирузандықтарды жеңді.942 Аль-Мадаин шайқасы Хамданидтер династиясы Бағдадты басқару үшін Бариділерді жеңді. Фраксинет шайқасы Мажарлық шабуылдаушы әскер Фраксинет мұсылман шекаралық мемлекетін жеңіп, Испанияға қарай жолды жалғастырды. Олардың жеңісі Жерорта теңізіндегі мұсылмандарға қарсы сәтті итальяндық-византиялық науқанның негізін қалады.943 Велс шайқасы Бавария мен Карантания Венгрия княздығын жеңді.946 Бағдад шайқасы Бюид әулеті Хамданид әулетімен шайқасты.949 Такколам шайқасы Раштракута әулеті Чола империясын шешуші жеңіске жеткізді.953 Мараш шайқасы Алеппоның Хамданид әмірі Сейф ад-Даула Византиялықтарға қарсы жеңіске жетті.955 Лехфельд шайқасы 10 тамыз – Генрих I, Киелі Рим императоры мажарларды жеңіп, олардың Батысқа басып кіруін тоқтатты. Ракса шайқасы 16 қазан – Генрих I, Киелі Рим императоры оботриттерді, велеттерді және одақтас славяндарды жеңді.956 Қыркүйек/қазан – Базил Гексамилит басқарған Византия флоты Тарсус флотына күшті соққы берді.955 957 Шучжоуды қоршаулау Кейінгі Чжоу мемлекеті Оңтүстік Танды шешуші жеңіске жеткізді.958 Рабан шайқасы Византиялықтар Джон Цимиск басшылығымен Алеппоның Хамданид әмірі Сейф ад-Дауладан жеңіске жетті.960 Андрассос шайқасы Византиялықтар Джон Цимиск басшылығымен Алеппоның Хамданид әмірі Сейф ад-Дауладан күшті жеңіске жетті. Дрина шайқасы Сербиялықтардың жеңісі, венгр басшысы Киса Сербия князі Чаславтан жеңілді. Сирмия шайқасы Венгрлердің жеңісі, венгр әскері Кисаның әйелінің құрметі үшін Сербия князі Чаславты жеңді.961 Хандакс қоршауы Византиялықтар кириттік сарацендерден Критіні қайта басып алды.962 Баудс шайқасы Шотландияның Индульф даниялық қарақшылармен шайқаста қаза тапты. Таорминаны қоршаулау Калбидтер Фатима халифатының атынан Византия империясынан Таормина бекінісін басып алды.965 Straits шайқасы Фатима флоты Византия флотына күшті соққы берді.968 Силистра шайқасы Святослав I Киев болгарларды жеңді. Киевті қоршаулау Печенегтердің Киев Русін қоршауы генерал Претич тарапынан сәтті тоқтатылды.969 Преславты басып алу Святослав I Киев болгар астанасы Преславты басып алды. Атилді талқандау Святослав I Киев хазарлардың астанасын талқандап, Киев Русі үшін хазар мемлекетін басып алды.970 Аркадиополис шайқасы Бардас Склерос рустар, болгарлар, мажарлар және печенегтерден құралған әскерді жеңді.971 Доростолон шайқасы Византия императоры Джон Цимиск рустарды жеңді. Александретта шайқасы Византиялықтар Фатима әскерін Александретта маңында жеңіп, оларды Антиохияны қоршаудан бас тартуға мәжбүр етті.972 Цединия шайқасы Мешко I Польша Германиядан келген Ходонды жеңді.978 немесе 979 Панкалея шайқасы Византиялық генерал Бардас Склерос лоялдық қолбасшы Бардас Фокадан жеңіске жетті.980 Тара шайқасы (Ирландия) Мит Корольдігінің ирландтықтары викингтерді жеңді.981 Бах Данг шайқасы Бұрынғы Ле Сун әулетін жеңді. Руэда шайқасы Кордоба Леон, Кастилия және Наварраны жеңді.982 Кротоне шайқасы 13 шілде немесе 14 – Генрих II, Киелі Рим императоры Калбид әскерінен жеңілді.986 Траян қақпалары шайқасы 17 тамыз – Болгарлар Самуил басшылығымен Византиялықтарды жеңді.988 Кандалур Салай шайқасы Чолалар Оңтүстік Үндістандағы Кандалур Салай мүшелерін жеңді.991 Малдон шайқасы 10 тамыз – Олаф Трюгвассон викингтері Эссекстен келген Элдрман Бритнотты жеңді.994 Оронт шайқасы 15 қыркүйек – Фатима жеңісі Византиядан...

ХІ ғасыр

1001 Пешавар шайқасы (1001) Ғазнавидтер индустар шахиларын жеңіп, олардың билеушісі Жаяпаланы тұтқынға алады, ол ұяттан өз-өзіне қол жұмсайды. 1002 Калатаназор шайқасы Испанияның христиан патшалары Алманзор басқарған сарацендерді жеңіп, ол шайқаста алған жарақатынан қайтыс болды. 1003 Винланд шайқасы (1003) Торвальд Эриксон Скрейлингтермен алғашқы викинг байланысын жасады. Викингтер жеңіске жетті, бірақ Торвальд Эриксон қаза тапқандықтан, олар кері шегінді. 1004 Скопье шайқасы Василий II басқарған Византиялықтар Самуил басқарған болгарларды жеңді. 1007 Донур шайқасы Чола империясы батыс Чалукияларды жеңді. 1008 Чач шайқасы Ғазнавидтер индустар шахиларын қайтадан жеңді. Хердалер шайқасында финндер Норвегия королі Олаф II-ді жеңіп, жақын арада өлтіре жаздады. 1010 Ақбат әл-Бакр шайқасы 2 маусым Көтерілісшілер Кордова халифатының күштерін жеңді. Винланд шайқасы (1010) Викингтер Винландтағы жергілікті тұрғындарды жеңіп, кейін Гренландияға оралды. 1014 Клонтарф шайқасы 23 сәуір Ирландия королі Брайан Бору Ирландиядағы норвегиялық билікті аяқтады, бірақ шайқаста қаза тапты. Клейдион шайқасы Византия императоры Василий II болгарларды жеңіп, болгар тәуелсіздігіне 171 жыл соңғы нүкте қойды. 1015 Датосани жері шайқасы Германия-Польша соғысы кезінде 1 қыркүйекте болған шайқас. 1016 Несжар шайқасы Болашақ норвегиялық патша Олаф Харальдссон осы жеңіс арқасында билігінің негізін қалады. Асандун шайқасы 18 қазан Ұлы Кнут басқарған даниялықтар король Эдмунд II ("Жезтайық") басқарған ағылшын әскерін жеңді. 1018 Канна шайқасы (1018) Византия күштері ломбардтар көтерілісін жеңді. Кархам шайқасы Шотландия королі Маэль Колюйм II Нортумбриялықтарды жеңді. Бөг өзенінің шайқасында Польша Киев Русін жеңді. Влаарденген шайқасы Батыс Фризияның графы Дирк III Генрих II, Киелі Рим императоры жіберген әскерді жеңді. Хунхваджин шайқасы Кореялықтар хитандықтарды жеңді. 1019 Кужу шайқасы Үшінші Горео-хитан соғысы кезіндегі ірі шайқас, Горео үшін шешуші жеңіске қол жеткізді. 1021 Ширимни шайқасы 11 қыркүйек Василий II басқарған Византия күштері Георгий I басқарған грузин күштерін жеңді. 1022 Свиндакс шайқасы Византия императоры Василий II Грузияның Георгий I-ін жеңіп, оны келісімге келуге мәжбүр етті. 1024 Лемнос шайқасы Византия күштері Рустың шабуылын тоқтатты. Листвен шайқасы Черниговтың Мстислав дана Ярославты жеңді, Киевтің жалғыз билігі туралы күмәнді жағдай сақталды. 1025 Палембанг шабуылы Чола империясының Раджендра Чола Шривиджая астанасын жеңіп, тонады. Кедах шайқасы Раджендра Чола Шривиджаяны жеңді. 1030 Стиклестад шайқасы Норвегия королі Олаф Харальдссон шайқаста қаза тапты, бірақ Норвегияның христиандануы қамтамасыз етілді. Азаз шайқасы Мирдасидтер император Романос III басқарған ірі Византия әскерін жеңді. 1032 Дабусия шайқасы Ғазнавидтер империясы мен Кара хандығы арасындағы тепе-теңдік. Ғазнавидтердің қолбасшысы Алтын Таш қаза тапты. 1035 Тафалла шайқасы Памплонаның Гарсия Санчес III ағасы Рамиро I Арагонды жеңді. 1037 Тамарон шайқасы 4 қыркүйек Кастилия графы Фердинанд Леонның королі Вермудо III-ті жеңіп, өлтірді. Бар-ле-Дюк шайқасы 15 қараша Лотарингия герцогы Готело I басқарған Киелі Рим империясының әскері Арль корольдігіне үміткер Блоа графы Одо II-ді жеңді. Одо II қаза болды. 1040 Дандандақан шайқасы 23 мамыр Селжұқ түркілері Ғазнави империясын жеңіп, Хорасанды басып ала бастады. Бродке шайқасы 22/23 тамыз Бөгемия герцогы Бретислав I Германия королі Генрих III-ті жеңді. 1041 Оливенто шайқасы Норманндар мен Ломбардтар Византияны жеңді. Монтемадьере шайқасы 4 мамыр Ломбардтар мен норманндар Италиядағы Византияны жеңді, олардың қалған күштері Бариге кері шегінді. 1042 Сасирети шайқасы Византия империясы Грузиядағы азаматтық соғысқа бүлікшілердің пайдасына араласты. Грузияның патша әскері талқандалды. 1042 Бар шайқасы 7 қазан Дукля Византияны жеңіп, Византияның билігінен құтылды. 7 қазан Черногория әскери күні ретінде атап өтіледі. 1044 Менфе шайқасы Германиялықтар мен Венгрияның құлатылған патшасы Петр Орсеолоның қолдаушылары патша Самуэль Аба басқарған мажарларды жеңді, ол тұтқындалып, өлтірілді. 1047 Валь-эс-Дюна шайқасы Нормандия герцогы Вильгельм мен Франция королі Генрих I бірнеше бүлікші Норман барондарының күштеріне қарсы болды. 1048 Капетрон шайқасы Византиялықтар Сельджук түрік әскерін жеңді, бірақ түрік орталық флангі Кльдекаридің Липарит IV-ін тұтқынға алды және одан кейін Сельджук аумағына қашып, үлкен құн төлеп босады. 1051 Вертес шайқасы Император Генрих III Венгрияны басып алуға тырысқан кезде болды, бірақ Венгрия королі Андраш I және герцог Бела жеңіске жетті. 1053 Сивитате шайқасы Роберт Гвискар басқарған Нормандықтар Папа Лев IX әскерін талқандады. 1053–54 Медина қоршауы Византияның Мальтадағы Мединаны қайта басып алуға жасаған сәтісіз әрекеті. 1054 Дансинан шайқасы Малькольм Макбетті жеңді. Коппам шайқасы Чола империясы батыс Чалукияларды жеңді, бірақ олардың королі Раджадиража Чола шайқаста қаза тапты. 1056 Табфарилла шайқасы Бербер Годала тайпасы қазіргі Мавританиядағы Такрур мемлекетімен одақтас Бербер Ламтуна тайпасын жеңді. 1057 Лумпханан шайқасы Малькольмнің күштері Макбетті жеңіп, өлтірді. 1060 Тебен өтегі шайқасы Венгрия азаматтық соғысы кезінде. Бела I Венгриямен және поляк әскерімен король Андраш I Венгриямен және неміс әскерімен жеңіске жетті. Андраш шайқаста алған жарақатынан қайтыс болды және Бела король болды. 1062 Кудал Сангамам шайқасы Чола батыс Чалукияларды жеңді. Куриягава қоршауы Минамото но Ёсие күштері Абе но Садато күштерін жеңді. 1063 Серами шайқасы Сицилиялық Роджер I басқарған Нормандықтар Сицилиялық және Зирид әулеті әскерлерінен құралған мұсылман одағын жеңді. Граус шайқасы Кастилия мен Сарагоса Арагонды жеңіп, Рамиро I-ді өлтірді. 1065 Патерна шайқасы Леон Корольдігі Валенсия Тайфасын жеңді. 1066 Фулфорд шайқасы 20 қыркүйек Норвегиялық викингтер Харальд III Норвегия басқарған ағылшын графтары Эдвин мен Моркарды жеңді. Стэмфорд-Бридж шайқасы 25 қыркүйек Англияның Харольд Годвинсон Харольд III Норвегия мен өзінің бауыры Тостиг Годвинсонды жеңді, екеуі де қаза тапты. Гастингс шайқасы 14 қазан Нормандықтар Вильгельм Басқыншы басқарған ағылшын әскерін Харольд Годвинсон басқарған ағылшын әскерін жеңді, ол қаза тапты. 1067 Немига өзеніндегі шайқас Киев, Чернигов және Переяславл князьдықтары Полоцк князьдығын жеңді. 1068 Ллантада шайқасы Санчо II Кастилия Эль Сидтің көмегімен өзінің бауыры Альфонсо VI Леонды жеңді. Виджаявада шайқасы Чола империясы батыс Чалукияларды жеңіп, Венгині қайтарып алды. Альта өзеніндегі шайқас Кумандар Киев Русін жеңді. Мисильмери шайқасы Сицилияны басып алу кезінде Роджер I басқарған Нормандықтар бербер және араб әскерлерін жеңді. Керлес / Цсерхалом шайқасы Мажарлар Трансильваниядағы печенег шабуылын жеңді. 1068–71 Бари қоршауы Византиялықтар Бариді, Италиядағы соңғы иелігін Нормандық Роберт Гвискарға жойды. 1069 Нортхэм шайқасы Нормандықтар қаза тапқан Харольд Годвинсон ұлдары басқарған саксондықтарды Англияны қайта басып алуға тырысқанда жеңді. 1071 Кассел шайқасы 22 ақпан Роберт Фризиялық Арнульф III, Фландрия графынан жеңіліп, Фландрия графы атағын иеленді. Манцикерт шайқасы Византия императоры Романос IV Диоген Селжұқ түркілерінен жеңіліп, тұтқынға алынды. 1073 жылдан 1077 жылға дейін Парцхиси шайқасы Грузия Корольдігі Селжұқ империясын шешуші түрде жеңді. 1074 Модьород шайқасы Претендент Геза I Венгрия корольдігіндегі король Соломонды жеңіп, Венгрияның жаңа королі болды. 1075 Лангенсальца шайқасы Германия королі Генрих IV көтерілісші саксондықтарды шешуші түрде жеңді. Юнчжоу қоршауы Đại Việt Сон қаласын қиратты. 1076 Иссельмонде қамалы Батыс Фризия графы Дирк V Утрехт епископы Конрад жіберген әскерді жеңіп, өз графтығын қайта басып алды. 1077 Нху Нгует өзеніндегі шайқас Đại Việt Сон әскеріне қарсы шабуыл жасады, оларды кері шегінуге мәжбүр етті.

12 ғасыр

Жыл Ұрыстың сипаттамасы1101 Рамла шайқасы Иерусалимнің Бальдуин I басшылығындағы әскерлер Фатимидтер әскерін жеңді. Мерсиван шайқасы тамыз – Селжұқ түркілері крестшілерді жеңді. Гераклея шайқасы қыркүйек – Селжұқтар крестшілерден жеңілді.1102 Рамла шайқасы Фатимидтер әскері 500 крестшіні жеңді.1104 Харран шайқасы Иерусалимнің Балдуин II-сі Селжұқ түркілеріне тұтқынға түсті. Ертсухи шайқасы Грузия патшалығының патшасы Давид IV Селжұқ империясын жеңді. 1105 Арта шайқасы Антиохия крестшілері Алеппоның Селжұқ түркілерін жеңді. Рамла шайқасы Балдуин I басқарған крестшілер Фатимидтерді жеңді.1106 Тинчебрай шайқасы 28 қыркүйек – Англияның Генрих I өзінің ағасы Нормандия герцогы Робертті жеңді. 1107 Шахдиз қоршауы Сұлтан Мұхаммед I Тапардың басшылығымен Селжұқтар Низари бекінісін қоршап алып, басып алды және қалған қорғаушылардың көпшілігін өлтірді.1108 Уклес шайқасы 29 мамыр – Алморавидтер Кастилия мен Леонды жеңді; Леон мен Кастилияның Альфонсо VI-ның ұлы және мұрагері Санчо қаза тапты.1109 Накло шайқасы Польшаның Болеслав III Паниморлықтарды жеңді. Хундсфельд шайқасы Польшаның Болеслав III Киелі Рим империясының королі Генрих V-ті жеңді. Глогов шайқасы 14 тамыз – Болеслав III Глогов қаласын Генрих V пен Богемияның Сватоплюкке қарсы сәтті қорғады.1111 Шаizar шайқасы Иерусалимнің Балдуин I мен Мавдуд ибн Альтунташ шайқасы, нәтижесінде тактикалық теңдікке ұшырап, крестшілер кері шегінді.1113 Аль-Саннабра шайқасы Иерусалимнің Балдуин I Мосулдың Мавдуд ибн Альтунташтан жеңілді.1115 Сармин шайқасы Антиохиядан келген крестшілер Роджер Салерноның басшылығымен Селжұқ түркілерін жеңді. Велфсхольц шайқасы Лотар I Суплинбург басқарған сакстар Киелі Рим армиясын жеңді.1116 Филомелион шайқасы Византиялықтар Селжұқ түркілерін жеңді.1117 Газни шайқасы (1117) Селжұқтар Газнавидтерді жеңді.1119 Агер Сангуинис шайқасы 28 маусым – Илғазидің басшылығындағы түріктер Антиохия әскерлерін жеңіп, Роджер Салерноны өлтірді. Бремюль шайқасы 20 тамыз – Англия Нормандиядағы Францияны жеңіп, француз шапқыншылығын теріске шығарды.1120 Ботора шайқасы 14 ақпан – Давид IV басқарған грузин күштері Боторада Селжұқ түркілерін шабуылдап жеңді.1121 Дидгори шайқасы 12 тамыз – Давид IV басқарған грузин күштері Ильгази басқарған мұсылман коалициясын жеңді.1121–1122 Тбилиси қоршауы (1122) Давид IV басқарған грузиндер астананы қайтарып алып, Селжұқ түркілерінен тәуелсіздік алды.1122 Бероя шайқасы Иоанн II Комнен басқарған Византиялықтар печенегтерді жеңді.1125 Азаз шайқасы 11 маусым – Иерусалимнің Бальдуин II басқарған крестшілер Селжұқтарды, Мосул мен Алеппо күштерін жеңді.1125–1127 Жин хан оқиғасы 1125 қыркүйек – 1127 наурыз – Цзинь әулеті Биансингті, Сун әулетінің астанасын қоршап алып, император Цзиньцонгты және Сун патшалық отбасының көптеген мүшелерін тұтқынға алды.1126 Марж аль-Саффар шайқасы 26 қаңтар – Иерусалимнің Бальдуин II басқарған крестшілер Дамасктың Буридтерін жеңді. Хлюмец шайқасы 18 ақпан – Герцог Собеслав I-нің Бөгемия әскері король Лотар III-нің неміс әскерін жеңді. Лотар III Отон II Қараны Богемия тағына отырғызуға тырысты, ол шайқаста қаза тапты.1128 Ба Дау шайқасы қаңтар немесе ақпан – Вьет кхмерді жеңді. Аксполе шайқасы 21 маусым – Вильгельм Клито Эльзастағы Тьерриді Фландрия графтығын басқару үшін соғыста жеңді. Сан-Мамеде шайқасы 24 маусым – Афонсу Генрикес анасы Леондық Терезаны жеңіп, Португалия графтығын қолға алды. Харам шайқасы Византиялықтар Венгрияны жеңді.1130 Хуантианданг шайқасы Цзинь әскерлері 48 күн тұтқында қалды, бірақ ақыр соңында Сун әулетін жеңді. Аль-Бухайра шайқасы Альморавидтер Альмохадтарды жеңді.1132 Ноцера шайқасы Сицилияның Роджер II-і өзінің алғашқы ірі жекпе-жегінде Алиф графы Ранулф II-ге жеңілді. Диан қоршауы Сун әулетінің Цзинь қолдайтын бүлікшілерге қарсы жеңісі, оттық найзаның алғашқы тарихи қолданылуы, атыс қаруының алғашқы ата-бабасы.1134 Фрага шайқасы Альморавидтер Арагонды жеңді. Фотевик шайқасы Данияның Эрик II Данияның королі Нильс пен оның ұлы Швецияның Магнус I-нің күшін жеңді, соңғысы шайқаста қаза тапты.1136 Крук Мавр шайқасы Уэльс Оуэйн Гвинед басшылығында Оңтүстік Уэльс нормандарынан жеңіске жетті.1137 Ригнано шайқасы Сицилияның Роджер II-і Апулия герцогы Ранулфтан үлкен жекпе-жегіде қайтадан жеңілді.1138 Клитеро шайқасы Шотландиялықтар ағылшындарды жеңді. Стандарт шайқасы 22 тамыз – Уильям Аумэль басқарған ағылшын әскерлері Шотландияның Давид I әскерін жеңді.1139 Орике шайқасы 25 шілде – Афонсу Генрике Альморавидтерді жеңіп, Португалияны өзінің тәуелсіз мемлекеті деп жариялады.1140 Вейнсберг қоршауы Конрад III Германия Вelf қаласы Вейнсбергті сәтті қоршауға алмады. Яньчэн шайқасы Сун әулеті Цзинь әулетін шешуші түрде жеңді.1141 Қатван шайқасы Қара Китаялықтар Селжұқ империясын және оның қарауындағы Қара Ханиттерді шешуші түрде жеңді.1142 Высока шайқасы Көтерілісшіл ақсүйектер Богемияның герцогы Владислав II-ні жеңді.1143 Вилтон шайқасы Роберт, 1-ші Глостер графы Стивен Блуа күштерін жеңді.1144 Эдесса қоршауы 28 қараша – 24 желтоқсан – Зенги крестшілерден Эдессаны басып алды.1145 Пилица шайқасы Болеславтың әскері және Мешко Польшаның жоғары герцогы Владислав II-нің әскерін жеңді, Польша азаматтық соғысында.1147 Сантарем шайқасы 15 наурыз – Португалия Альморавидтерден Сантарем қаласын басып алды. Любек қоршауы 24-26 маусым – Венд крест жорығы кезінде Любек Полаби славяндарымен қоршауға алынды. Константинополь шайқасы қыркүйек – Византиялықтар неміс крестшілерін жеңіп, оларды Кіші Азияға өтуге мәжбүр етті. Дорилей шайқасы 25 қазан – Селжұқ түркілері Конрад III басқарған неміс крестшілерін жеңді. Лиссабон қоршауы 25 қазан – Португалияның Афонсу I басқарған крестшілер Альморавидтерден Лиссабонды басып алды. Эфес шайқасы 24 желтоқсан – Франк крестшілері Селжұқ түркілерін жеңді. Меандр шайқасы желтоқсан – Крестшілер тағы да Селжұқтарды жеңді.1148 Дамаск қоршауы Француз және неміс крестшілері, Иерусалиммен одақтас, Дамасты сарациндерден басып алуға сәтсіздікке ұшырады, Екінші крест жорығы аяқталды. Газни шайқасы (1148) Гурід әулеті Газнавидтерді жеңді. Тортоса қоршауы (1148) шілде-желтоқсан – Барселона және Генуя басшылығындағы коалиция Альморавидтерден Тортосаны басып алды.1149 Инаб шайқасы 29 маусым – Раймонд Антиохия және Әссасиндер орденінің басшылығы Нур ад-Дин Занги мен Дамасктың Унурға қарсы шайқаста қаза тапты.1150 Флохберг шайқасы Генрих Беренгар Хоэнштауфен үйі Вельф үйін жеңді. Айнтаб шайқасы Иерусалимнің Балдуин III басқарған Иерусалим патшалығы Зенгид әулетіне қарсы тактикалық жеңіске жетті, бірақ стратегиялық жеңіліске ұшырады.1151 Мойн Мхор шайқасы Лейнстер патшалығы Томонд патшалығын жеңді. Газни шайқасы (1151) Гурід әулеті Газнавидтерді қайта жеңіп, қаланы қиратты.1153 Аскалон шайқасы Иерусалим Фатимид египеттіктерінен Аскалонды басып алды.1154 Вернавола шайқасы Милан Павияны жеңуге сәтсіздікке ұшырады.1155 Тортона қоршауы Германия королі Фридрих I-нің әскері Тортона қаласын жеңді.1156 Бриндзи шайқасы Сицилияның Норман патшалығы Византия империясы күштерін Бриндзи қоршауында жеңді.1157 Коэд Эуло шайқасы Генрих II-нің Уэльске шапқыншылығы Оуэйн Гвинедтен Басингверкке жақын ауданда ауыр соққы алды, бірақ жағдай түзетілді және кейіннен Флинтширдің көп бөлігі Англияға берілген бейбіт келісімге қол қойылды. Гратхе Хит шайқасы Вальдемар I Дания Свейн III-ті жеңіп өлтірді. Багдад қоршауы (1157) Аббасидтер Селжұқтардың Багдадты басып алу әрекетін тойтарды. Хуле көлі шайқасы Зенгидтер крестшілерге шабуыл жасап, жеңіске жетті.1158 Милан қоршауы Милан Фридрих I, Киелі Рим императорына бас иді.1159 Сициано шайқасы Фридрих I, Киелі Рим императорының әскері Миланды жеңді.1159–1160 Крема қоршауы Фридрих I, Киелі Рим императорының әскері Креманы басып алды.1160 Каркано шайқасы Милан Фридрих I, Киелі Рим императорының әскерін жеңді.

13 ғасыр

Жыл Ұрыстың сипаттамасы
1201 Он үш жақтың шайқасы Темужин және оның моңғол тайпаларының одағы Жамуханы, Найман, Татар, Меркит, Тайчуд, Жадаран және оның одағына қосылмаған кіші тайпаларды жеңіске жеткізді.
1202 Миребо шайқасы Англияның Иоанн басқарған жалдама әскері Лузиньян және Артур Британиялық басқарған көтерілісшілер армиясын, сондай-ақ француз әскерін жеңді. Задар қоршауы Крестшілер Венеция Республикасымен келісім бойынша Хорватиядағы Задар қаласын қоршады, басып алып, тонады, Рим папасы Иннокентий III мұндай әрекетті тыйым салған және қауымнан шығарумен қорқытқан хаттарына қарамастан. Басиан шайқасы Давид Сослан басқарған грузиндер Селжук түрктерін жеңді. Кёййтен шайқасы Темужин мен Тоғрул хан Байруқ хан, Жамуха және Ойраттардың күштерін кері шегіндірді, бірақ екі әскер де шашырап кетті.
1203 Халахалжид құмдары шайқасы Жамуха мен Тоғрул хан басқарған күштер Темужинді жеңді. Темужиннің ұлы Оғодай хан жарақат алды. Константинополь қоршауы Түркия Крестшілер Византия тағын басып алып, Алексий IV Ангелосты орнатты.
1204 Шато Гейлард қоршауы Францияның Филипп II басқарған француз әскері ұзақ қоршау кезінде ағылшындар мен норманндарды жеңді. Ағылшын көмекші күші жеңіліске ұшырады. Филипп Нормандияны Англия Корольдігінен басып алды. Шакирмаут шайқасы Темужин Жамуханың күштері қосылған Таяң хан мен оның ұлы Кухлугтың басшылығымен Найманның үлкен күшін жеңді. Таяң шайқаста қаза тапты, Жамуханы Темужин тұтқынға алып, өлім жазасын орындады. Осы шайқастың нәтижесінде Моңғолия Темужин басшылығымен біріктірілді. Төртінші крест жорығы Франктар Константинопольді басып алды. Константинопольді тонау Түркия Крестшілер мен венециялықтар Константинопольді басып алды.
1205 Адрианополь шайқасы Болгар әскері Латын империясын жеңіп, Константинопольдің Бальдуин I-ін тұтқынға алды. Адрамиттион шайқасы Латындықтар Никеяны жеңді. Завихост шайқасы Кіші Польша Галисия-Волыньді жеңді. Кунтурастың Зәйтүн бақшасы шайқасы Франктар жергілікті гректердің франк билігіне қарсы тұруын жеңіп, Пелопоннесте крестшілердің билігін нығайтты.
1206 Русион шайқасы Болгарлар Латын империясына үлкен жеңіске жетті. Родосто шайқасы Болгарлар Латын империясын жеңді.
1207 Мессинополис шайқасы Болгарлар Латын империясын жеңді. Монферраттың Бонифацийі қаза тапты. Анталия қоршауы Наурыз Түріктер Византия қаласын басып алды.
1208 Лена шайқасы Швецияның қарулы шаруалары Дания әскерін жеңді.
1210 Минерва қоршауы 22 маусым – 22 шілде Симон де Монфор басқарған крестшілер Гвильгем де Минерва басқарған катарлардан Минерваны басып алды. Cēsis шайқасы Ливон ордені Ливон крест жорығы кезінде эстондықтарды жеңді. Өмір шайқасы Ливон крест жорығы кезінде Эстония әскерлері Ливон орденін жеңді. Термді қоршауы 1 тамыз – 23 қыркүйек Симон де Монфор басқарған крестшілер Термді Терм Синьориясынан басып алды.
1211 Монгей шайқасы Сәуір Фуа графы Реймонд Роджер крестшілер армиясын жеңді. Лавур қоршауы 3 наурыз – 3 мамыр Симон де Монфор басқарған крестшілер Лавурды Лавур Синьориясынан басып алды. Антиохия шайқасы 17 маусым Никея Рум сұлтандығын жеңді. Вильянди шайқасы Көктем Ливондықтар эстондықтарды жеңді. Тураида шайқасы Жаз Ливон ордені еселиандар мен басқа эстондықтарды жеңді. Риндак шайқасы 15 қазан Латын императоры Фландрия Генригі Никея императоры Теодор I Ласкариді жеңді. Йеулин шайқасы Тамыз – Қазан Шыңғыс хан Цзинь әулетін жеңді. Вале кантоны Ульрихеннің бірінші шайқасында Берн қаласы жеңілді.
1212 Лас-Навас-де-Толоса шайқасы 16 шілде Кастилия, Леон, Португалия, Наварра және Арагон христиан патшалықтарының бірлескен әскері Альмохадтарды Иберияның көп бөлігінен қуып шығарды.
1213 Дамм шайқасы 30 мамыр – 31 мамыр Салсбери графы Уильям Лонгсворд басқарған ағылшындар Франция королі Филипп II флотының көп бөлігін Дамм портында батырды. Мурет шайқасы 12 қыркүйек Симон де Монфор басқарған француз крестшілері Арагон мен Каталония күштерін жеңіп, Арагон патшасы Петр II-ні өлтірді. Арагонның Лангедоктағы араласуының аяқталуы. Степс шайқасы Брабантиялықтардың Лиеж епископтығына және Луон графтығына қарсы жеңілісі. Гянджа қоршауы (1213) Гянджаның елдік билеушісі Георгий IV-ке құрмет көрсетуді тоқтатқаннан кейін, ол қалаға шабуыл жасап, басып алды.
1214 Бувиндер шайқасы 27 шілде Король Филипп Август басқарған Франция Англияны (Джон Жерсіз басқарған) және Германияның Отто IV-ін жеңіп, Фландрияны және Франциядағы Анжу территорияларын бағындырды, сондай-ақ Германиядағы Штауфен-Вельф дауын Фридрих II пайдасына шешті. Синопе қоршауы Селжуктар Византиядан Синопені басып алды.
1215 Чжунду шайқасы Шыңғыс хан мен моңғолдар Цзинь әулетін жеңіп, Чжундуды (қазіргі Бейжің) басып алды. Лехола шайқасы Ливондықтар эстондықтарды жеңді. Рига шайқасы Ливондықтар еселиандар мен басқа эстондықтарды жеңді.
1216 Липица шайқасы 22 сәуір Константин Ростов өзінің кіші әйелдері Юрий мен Ярославты жеңді. Бокер қоршауы 3 маусым – 24 тамыз Симон де Монфор басқарған крестшілер Бокерді басып алуға сәтсіздікке ұшырады. Тулуза графы Реймонд VII Бокерде әскермен бекінген еді.
1217 Отепээ шайқасы Ақпан Эстониялықтар мен орыстар Ливон крест жорығы кезінде Ливон орденін жеңді. Линкольн шайқасы 20 мамыр Ағылшын әскері Уильям, Пембрук графы басқарған, Бірінші барондық соғыс кезінде француздерді жеңді. Сэндвич шайқасы 24 тамыз Ағылшын флоты Губерт пен Бург Доверден француз флоты Эсташ Монахқа қарсы жеңіске жетті. Әйелдер күні шайқасы 21 қыркүйек Ливон ордені мен оның одақтастары Ливон крест жорығы кезінде эстондықтарды жеңді. Кашкар қоршауы Қала халқының аз қарсылығымен моңғолдар Қара Қитайды басып алды. Кучлуг тұтқынға алынып, жақын арада өлім жазасын алды.
1218 Дамиетта қоршауы 29 мамыр 1218 – қарашаның басы 1219 Крестшілер қаланы Аюбидтерден сәтті қоршап алып басып алды. Тулуза қоршауы 22 қыркүйек 1217 – 25 шілде 2018 Симон де Монфор басқарған крестшілер Тулузаны басып алуға сәтсіздікке ұшырады. Баласгун қоршауы Шыңғыс хан басқарған моңғолдар Кучлуг әскерін жеңіп, Қара Қитайдың астанасын басып алды.
1219 Линданисе шайқасы 15 маусым Дания әскері Вальдемар II басқарған, Ливон крест жорығы кезінде эстондықтарды жеңді. Марманд қоршауы Қазан 1218 – маусым 1219 Франция королі Людовик VIII Альбигендік крест жорысы кезінде Тулуза графтығынан Мармандты басып алды. Базиеж шайқасы Көктем Тулуза графы Реймонд VII және Фуа графы Реймонд Роджер Фуко де Берси, Ален де Руси, Ольстердің бірінші графы Хью де Ласи және Сикард VI де Лотрек басқарған крестшілерді жеңді. Тулуза қоршауы 17 маусым – 1 тамыз Франция королі Людовик VIII Тулузаны басып алуға сәтсіздікке ұшырады. Отрар қоршауы Желтоқсан 1219 – ақпан 1220 Моңғол әскері Хорезм империясының шекаралық қаласы Отрарды қоршап алып басып алды.
1220 Лихула шайқасы Ливон крест жорығы кезінде Эстониялықтар басып кірген швед әскерін жеңді. Бухара қоршауы Моңғолдар Хорезм қаласын басып алып, көп бөлігін қиратты. Самарқан қоршауы Моңғолдар Хорезм империясының астанасын басып алды.
1221 Удзи шайқасы Мамыр Камакура сёгунаты Император Го-Тобаның адалдарынан жеңіске жетіп, ол жер аударылды. Гурганж қоршауы Моңғолдар Хорезм империясынан қаланы басып алды. Парван шайқасы Хорезм империясы моңғолдарды жеңді. Бамьян қоршауы Моңғолдар Хорезм империясын жеңді. Мансура шайқасы 26–28 тамыз Аюбид әскері султан әл-Камиль Папалық делегаты Пелагий Гальвани басқарған крестшілер армиясын жеңді. Индус шайқасы 24 қараша Моңғолдар Хорезм империясын жеңіп, аннексиялады. Таллин қоршауы Эстондықтар Дания бекінісіне жасаған қоршаудан шегінді.
1222 Трапезунд қоршауы Ұлы Селжук империясы Трапезундты басып алуға тырысты, император Андроник I Гидос жеңіске жетті. Хунан шайқасы Моңғолдар Суботай басқарған, Грузия Корольдігін жеңді...