Кіріспе

Ирландияның патшалық орны және археологиялық кешені

Тара төбесі (Teamhair немесе Cnoc na Teamhrach) – Ирландияның Мит графтығындағы Скринге жақын орналасқан төбе және ежелгі рәсімдік және жерлеу орны. Дәстүр бойынша, бұл төбе Ирландияның Жоғары Патшаларының тағына отыру және билік ортасы ретінде танымал; ол сонымен қатар ирланд мифологиясында да кездеседі. Тара неолиттен темір дәуіріне дейінгі көптеген ескерткіштер мен топырақ жұмыстарынан тұрады, оның ішінде дәлізбен үйінді ( "Қонақтар үйіндісі"), жерлеу үйінділері, дөңгелек қоршаулар, тік тұрған тас (Лиа Файл немесе "Тағдыр Тасы" деп саналады) және салтанатты авеню бар. Төбеде шіркеу мен зират та орналасқан. Тара үлкен ежелгі ландшафттың бір бөлігі болып табылады және Тараның өзі Ирландия үкіметінің агенттігі – Қоғамдық жұмыстар басқармасының қамқорлығындағы қорғалатын ұлттық ескерткіш болып табылады.

Атауы

Тара атауы ирланд тіліндегі Teamhair немесе Cnoc na Teamhrach ("Тара төбесі") атауының ағылшынша нұсқасы болып табылады. Ол сондай-ақ Teamhair na Rí ("Патшалар Тарасы") және бұрын Liathdruim ("сұр қырқа") деп те аталады. Ежелгі ирланд тіліндегі түрі – Темаир. Бұл протокельт тіліндегі Temris сөзінен туындаған деп саналады және грек тіліндегі temenos (τέμενος) және латын тіліндегі templum сөздерімен туыс, рәсімдер үшін бөлінген "қиямет" немесе "қасиетті кеңістік" деген мағынаны білдіреді. Тағы бір болжам бойынша, бұл "көрінісі бар биік жер" дегенді білдіреді.

Маңыздылығы

Қалдықтар үйіндісінің өтуі күннің шығуымен сәйкес келеді, Самайн (қыстың басталуын белгілейтін Гелл фестивалі) және Имболк (көктемнің басталуын белгілейтін фестиваль) маңында. Бұл өткел Ньюгрейндж сияқты ескерткіштерден қысқа, сондықтан Күнмен сәйкестікті қамтамасыз етуде дәлдігі төмендеу, бірақ Мартин Бреннан "Уақыттың тастары" еңбегінде "13 футтық күн сәулесінің күндізгі өзгерістері нақты күндерді анықтау үшін жеткілікті" деп жазады. Ирландияның ертедегі әдебиеттерінде Самайнда "Тара мейрамы" (feis Temro) деп аталатын патшалық жиын өткізілгені тіркелген. Тарихшы Даихи О Крониннің айтуынша, Тара "басқа патшалық орындарынан жоғары тұрғандай" бір аураға ие болған. Бұл орын Ирландияның Жоғарғы патшасының (Ard Rí) ордасы ретінде жазылған және ол "алғашқы ирланд әдебиетіндегі көптеген маңызды оқиғалардың орталығы" болып табылады. Ирландия аңызына сәйкес, Тарадағы Лиа Файл (Тағдыр тасы) Ирландияға құдайлық Туатха Де Данан әкелген, және ол нағыз патшаның аяғына тигенде дауыс беретін болған. Тараны үшінші ғасырда Лайгиндер басып алғанға дейін Эрайндер басқарған болуы мүмкін.

Кейінгі тарих

1798 жылғы көтеріліс кезінде Біріккен ирландтар төбеде лагерь құрды, бірақ 26 мамырда британдық әскерлер оларға шабуыл жасап, жеңіске жетті. Лия Фейл сол күні төбеде қаза тапқан 400 көтерілісшінің құрметіне көшірілген деген әңгіме бар. 1843 жылы ирланд ұлтшыл көшбасшысы Дэниел О’Коннелл Тарада ирландтың өзін-өзі басқаруын қолдаған бейбіт саяси демонстрация өткізді, ол 750 000-нан астам адамды тартты, бұл Тараның мәңгілік маңыздылығын көрсетті. 19 ғасырда британ премьер-министрі Джон Расселл Тара иелігін мұра етті. 20 ғасырдың басында Тара британдық израильдіктер тарапынан қиратылды, олар британдықтардың Израильдің жоғалған тайпаларының бір бөлігі деп ойлады және төбеде Келісім шарттарының сандығы бар деп сенді. Зейнеткер англо-үнді судьясы Эдвард Уилер Бёрд басқаратын британдық израильдіктер тобы жер иесі Густав Вильерс Брискоға ақша төлеп, қазба жұмыстарын бастады. Дуглас Хайд, Артур Гриффит, Мод Гонне, Джордж Мур және В. Б. Йейтс сияқты ирландиялық мәдени ұлтшылдар ұлттық мұраны жойғаны үшін жаппай наразылық акциясын ұйымдастырды. Хайд қазба жұмыстарын тоқтатуға тырысты, бірақ оған мылтық ұстаған адам бұйрық берді. Мод Гонне Эдуард VII-нің тәж киюіне орай Бриско жаққан ескі отты қайтадан жағып, көрнекті наразылық білдірді. Ол оттың жанында Томас Дэвистің «A Nation Once Again» әнін шырқады, бұл үй иесі мен полицияны қатты таң қалдырды. Ирландия үкіметі 1952 жылы төбенің оңтүстік бөлігін, ал 1972 жылы солтүстік бөлігін сатып алды. Діни ұйым – Әулие Колумбанның миссионерлік қоғамының халықаралық штаб-пәтері Тара төбесінің солтүстігіндегі Далган паркінде орналасқан. Бұл ұйым ежелгі Мит патшалығында туған әулиеге арналған. Далган паркі орналасқан жер бұрын Тара патшаларына тиесілі болған. Семинария сондай-ақ Тарада қиылысатын бес ежелгі жолдың бірі – Слиге Мидлуахра жолында орналасқан.

Автомобиль жолдарын дамыту

M3 тас жолы Тара Скрине аңғары арқылы өтеді, сондай-ақ қолданыстағы N3 жолы да осы аңғардан өтеді. Наразылар 1992 жылы басталған Тара аймағын зерттеу бағдарламасының арқасында Тара төбесі – бұл кеңінен жайылған ландшафттың орталық кешені ғана екені түсінік тапқанын айтады. Тас жол мен төбе арасындағы қашықтық – ол Тара және Скрин төбелері арасындағы Блундлстаун түйіскен жерінде ескі N3 жолын қиып өтеді. Наразылар Тарадан батысқа қарай басқа маршрутты таңдаудың тура, арзан және аз зиянды болатынын мәлімдеді. 2007 жылдың 23 қыркүйегінде Тара төбесінде 1500-ден астам адам жиналып, арфа пішініндегі адамдардан құралған мүсін жасады және «ТАРА АҢҒАРЫН ҚҰТҚАРЫҢДАР» деген сөздерді жазып, M3 тас жолын Тарадан алыс бағытқа бұруға шақырды. Бұл шараға актерлер Стюарт Таунсенд және Джонатан Рис Майерс қатысты. Тара төбесін сақтау мақсатында хат жазу кампаниясы да ұйымдастырылды. Тара төбесі 2008 жылы Дүниежүзілік ескерткіштер қорының әлемдегі 100 ең қауіпті ескерткіштер тізіміне енгізілді. Келесі жылы ол Смитсон институтының 15 ең маңызды және қауіпті мәдени мұралар тізіміне қосылды. Тас жол жобасы жалғасты, және жол 2010 жылдың маусым айында ашылды.