Қан жасушаларының жалпы анализі

Кіріспе

Қан жасушаларының стандартты зертханалық тексеруі

Толық қан есебі (ТҚЕ), сондай-ақ толық қан анализі (ТҚА) деп те аталады, адамның қанындағы жасушалар туралы ақпарат беретін медициналық зертханалық тесттер жиынтығы. ТҚЕ ақ қан жасушаларының, қызыл қан жасушаларының және тромбоциттердің санын, гемоглобиннің концентрациясын және гематокритті (қызыл қан жасушаларының көлемдік үлесі) көрсетеді. Қызыл қан жасушаларының орташа мөлшері мен гемоглобин мөлшерін көрсететін қызыл қан жасушаларының көрсеткіштері де есептеледі, сондай-ақ ақ қан жасушаларының түрлерін есептейтін ақ қан жасушаларының дифференциалдық есебі де қосылуы мүмкін. ТҚЕ көбінесе медициналық бағалаудың бөлігі ретінде жүргізіледі және денсаулықты бақылауға немесе ауруларды диагностикалауға пайдаланылуы мүмкін. Нәтижелер жыныс және жасқа байланысты өзгеретін анықтамалық диапазонмен салыстырылады. Анемия және тромбоцитопения сияқты жағдайлар толық қан есебінің қалыптан тыс нәтижелерімен анықталады. Қызыл қан жасушаларының көрсеткіштері адамның анемиясының себебі туралы, мысалы, темір тапшылығы және В12 витаминінің жетіспеушілігі туралы ақпарат бере алады, ал ақ қан жасушаларының дифференциалдық есебінің нәтижелері вирустық, бактериялық және паразиттік инфекцияларды, сондай-ақ лейкемия сияқты қан ауруларын диагностикалауға көмектеседі. Анықтамалық диапазоннан тыс нәтижелердің барлығы медициналық араласуды қажет етпейді. ТҚЕ әдетте автоматты гематологиялық анализатормен жүргізіледі, ол жасушаларды санайды және олардың мөлшері мен құрылымы туралы ақпарат жинайды. Гемоглобиннің концентрациясы өлшенеді және қызыл қан жасушалары мен гемоглобиннің өлшемдері бойынша қызыл қан жасушаларының көрсеткіштері есептеледі. Қалыптан тыс нәтижелерді тәуелсіз растау үшін қолмен жүргізілетін тесттерді пайдалануға болады. Шамамен 10–25% сынамаларға қолмен қан жағын қарау қажет. Толық қан есебі қанның үш жасушалық компонентін бағалайды. Анемия немесе тромбоцитопения сияқты кейбір медициналық жағдайлар қан жасушаларының санының айқын артуымен немесе азаюымен анықталады. ТҚЕ ауруларды анықтау үшін медициналық бағалаудың бөлігі ретінде жиі қолданылады. Сондай-ақ, қан жасушаларына әсер ететін ауруға шалдыққан адамды (мысалы, инфекция, қан кету бұзылысы немесе кейбір қатерлі ісіктер) күдіктенген кезде де қажет. Қан ауруларын тудыруы мүмкін ауруларға диагнозы қойылған немесе қан жасушаларының санына әсер ететін ем қабылдап жүрген адамдарда олардың денсаулығын бақылау үшін жүйелі түрде ТҚЕ жасалуы мүмкін. Нәтижелер қан немесе тромбоцит құю қажеттігін көрсетуі мүмкін. Толық қан есебінің көптеген медициналық салаларда ерекше қолданылуы бар. Бұл процедура көбінесе операция алдында анемияны анықтау, тромбоциттердің жеткілікті деңгейде екенін тексеру және инфекцияны анықтау үшін, сондай-ақ операциядан кейін қан жоғалуын бақылау үшін жүргізіледі. Жедел медициналық көмек көрсету кезінде ТҚЕ көптеген симптомдарды, мысалы, қызба, ішкі ауыру және тыныс алудың қиындауы сияқты симптомдарды зерттеу үшін, сондай-ақ қан кету мен жарақатты бағалау үшін қолданылады. Химиялық терапия немесе сәулелік терапия алатын науқастардың қан есебі мұқият бақыланады, өйткені бұл емдер сүйек миындағы қан жасушаларының өндірісін басады және ақ қан жасушаларының, тромбоциттердің және гемоглобиннің деңгейін өте төмендетеді. Клозапин және карбамазепин сияқты кейбір психиатриялық препараттарды қабылдап жүрген адамдарға ақ қан жасушаларының санының қауіпті деңгейде төмендеуіне (агранулоцитоз) әкелуі мүмкін болғандықтан, жүйелі қан есебі жасалуы қажет. Жүктілікте анемия ана мен бала үшін нашар нәтижелерге әкелуі мүмкін болғандықтан, толық қан есебі жүктілікке дейінгі күтімнің тұрақты бөлігі болып табылады; ал жаңа туған нәрестелерде сары ауруды тексеру үшін немесе ақ қан жасушаларының дифференциалдық есебіндегі жетілмеген жасушалардың санын есептеу үшін ТҚЕ қажет болуы мүмкін, бұл сепсис көрсеткіші болуы мүмкін. Толық қан есебі гематологияның маңызды құралы болып табылады, гематология – қанмен байланысты аурулардың себебін, бағалауын, емдеуін және алдын алуын зерттейтін ғылым. ТҚЕ және қан жағының нәтижелері гемопоэтикалық жүйенің – қан жасушаларының өндірілуіне және дамуына қатысатын органдар мен тіндердің (әсіресе сүйек миының) жұмысын көрсетеді. Мысалы, үш жасуша түрінің санының төмендеуі (панситопения) қан жасушаларының өндірісіне сүйек миының бұзылуының әсер ететінін көрсетеді, ал сүйек миын тексеру себептерін анықтауға көмектеседі. Қан жағындағы қалыптан тыс жасушалар жедел лейкемия немесе лимфоманы көрсетуі мүмкін.

A complete blood count (CBC), also known as a full blood count (FBC), is a set of medical laboratory tests that provide information about the cells in a person's blood. The CBC indicates the counts of white blood cells, red blood cells and platelets, the concentration of hemoglobin, and the hematocrit (the volume percentage of red blood cells). The red blood cell indices, which indicate the average size and hemoglobin content of red blood cells, are also reported, and a white blood cell differential, which counts the different types of white blood cells, may be included. The CBC is often carried out as part of a medical assessment and can be used to monitor health or diagnose diseases. The results are interpreted by comparing them to reference ranges, which vary with sex and age. Conditions like anemia and thrombocytopenia are defined by abnormal complete blood count results. The red blood cell indices can provide information about the cause of a person's anemia such as iron deficiency and vitamin B12 deficiency, and the results of the white blood cell differential can help to diagnose viral, bacterial and parasitic infections and blood disorders like leukemia. Not all results falling outside of the reference range require medical intervention. The CBC is usually performed by an automated hematology analyzer, which counts cells and collects information on their size and structure. The concentration of hemoglobin is measured, and the red blood cell indices are calculated from measurements of red blood cells and hemoglobin. Manual tests can be used to independently confirm abnormal results. Approximately 10–25% of samples require a manual blood smear review, The complete blood count evaluates the three cellular components of blood. Some medical conditions, such as anemia or thrombocytopenia, are defined by marked increases or decreases in blood cell counts. The CBC is often used to screen for diseases as part of a medical assessment. It is also called for when a healthcare provider suspects a person has a disease that affects blood cells, such as an infection, a bleeding disorder, or some cancers. People who have been diagnosed with disorders that may cause abnormal CBC results or who are receiving treatments that can affect blood cell counts may have a regular CBC performed to monitor their health, The results may indicate a need for a blood or platelet transfusion. The complete blood count has specific applications in many medical specialties. It is often performed before a person undergoes surgery to detect anemia, ensure that platelet levels are sufficient, and screen for infection, as well as after surgery, so that blood loss can be monitored. In emergency medicine, the CBC is used to investigate numerous symptoms, such as fever, abdominal pain, and shortness of breath, and to assess bleeding and trauma. Blood counts are closely monitored in people undergoing chemotherapy or radiation therapy for cancer, because these treatments suppress the production of blood cells in the bone marrow and can produce severely low levels of white blood cells, platelets and hemoglobin. Regular CBCs are necessary for people taking some psychiatric drugs, such as clozapine and carbamazepine, which in rare cases can cause a life threatening drop in the number of white blood cells (agranulocytosis). Because anemia during pregnancy can result in poorer outcomes for the mother and her baby, the complete blood count is a routine part of prenatal care; and in newborn babies, a CBC may be needed to investigate jaundice or to count the number of immature cells in the white blood cell differential, which can be an indicator of sepsis. The complete blood count is an essential tool of hematology, which is the study of the cause, prognosis, treatment, and prevention of diseases related to blood. The results of the CBC and smear examination reflect the functioning of the hematopoietic system—the organs and tissues involved in the production and development of blood cells, particularly the bone marrow. For example, a low count of all three cell types (pancytopenia) can indicate that blood cell production is being affected by a marrow disorder, and a bone marrow examination can further investigate the cause. Abnormal cells on the blood smear might indicate acute leukemia or lymphoma,

Толық қан есебінің анықтамалық диапазонды 95% денсаулы адамдарда табылған нәтижелерді көрсетеді. Бұл әсіресе нәтижелер анықтамалық диапазоннан сәл ғана шыққанда, бұрынғы нәтижелермен сәйкес келгенде немесе ТҚЕ көрсеткен басқа да қалыптан тыс белгілер болмағанда орынды. Денсаулы халық арасында жүргізілгенде, клиникалық маңызы жоқ қалыптан тыс нәтижелердің саны ауруды көрсететін нәтижелер санынан асып түсуі мүмкін. Осы себепті, АҚШ, Ұлыбритания және Канададағы кәсіби ұйымдар төмен тәуекелді хирургиялық операцияларға жататын және денсаулыққа қатысты мәселелері жоқ адамдарға операция алдында ТҚЕ жасаудан бас тартуды ұсынады. Ауруханада жатқан науқастарда гематологиялық тестілеу үшін бірнеше рет қан алу ауруханада туындаған анемияға әкелуі мүмкін және қажетсіз құюларға әкелуі мүмкін. Қан әдетте тамырдан алынады, бірақ бұл қиын болған жағдайда, қан капиллярлардан саусақтан немесе нәрестелерде тізеден алынуы мүмкін. Тестілеу әдетте автоматты анализаторда жүргізіледі, бірақ қалыптан тыс нәтижелерді зерттеу үшін қолмен жүргізілетін әдістер, мысалы, қан жағын қарау немесе қолмен гематокритті анықтау пайдаланылуы мүмкін. Автоматты құралдарға қол жеткізбейтін зертханаларда жасушаларды сану және гемоглобиннің деңгейін өлшеу қолмен жүргізіледі.

Автоматтандырылған

Анализатордың ішінде үлгі жасушаларды тегіс тарату үшін араластырылады, содан кейін сұйылтылып, кем дегенде екі арнаға бөлінеді. Бір арнасы қызыл қан жасушалары мен тромбоциттерді санауға, екіншісі ақ қан жасушаларын санауға және гемоглобин концентрациясын анықтауға қолданылады. Кейбір құрылғылар гемоглобинді жеке арнада өлшейді, ал қосымша арналар ақ қан жасушаларының дифференциалдық санауы, ретикулоциттерді санау және тромбоциттердің арнайы өлшемдері үшін пайдаланылуы мүмкін. Жасушалар сұйық ағынындағы қозғалыс кезінде олардың қасиеттері ағын цитометриясы деп аталатын әдіс арқылы сенсорлармен өлшенеді. Жеке жасушаларды оқшаулау үшін гидродинамикалық фокустау қолданылуы мүмкін, бұл дәл нәтижелер алуға мүмкіндік береді: сұйылтылған үлгі төмен қысымды сұйық ағынына енгізіледі, бұл үлгідегі жасушалардың ламинарлық ағын арқылы бір қатарға орналасуына себеп болады. Гемоглобин концентрациясын өлшеу үшін, қызыл қан жасушаларын жою (лизиялау) үшін үлгіге реагенттік химиялық зат қосылады, бұл арна қызыл қан жасушаларын санауға қолданылатын арнадан бөлек. Гемоглобин өлшеумен бірдей арнада ақ қан жасушаларын санайтын анализаторларда, бұл ақ қан жасушаларын оңай санауға мүмкіндік береді. Гематологиялық анализаторлар гемоглобинді спектрофотометрия арқылы өлшейді және жарық сіңіру мен гемоглобин мөлшері арасындағы сызықтық байланысқа негізделген. Химиялық заттар гемоглобиннің әртүрлі формаларын, мысалы оксигемоглобин мен карбоксигемоглобин, тұрақты бір формаға, әдетте цианметгемоглобинге түрлендіру үшін және тұрақты түс өзгерісін жасау үшін қолданылады. Нәтижесінде алынған түстің сіңіру қабілеті, белгілі бір толқын ұзындығында (әдетте 540 нанометр) өлшенгенде, гемоглобин концентрациясына сәйкес келеді. Сенсорлар екі негізгі принципті қолдана отырып, үлгідегі жасушаларды санайды және анықтайды: электрлік кедеріс және жарық шашырауы. Электрлік кедеріске негізделген жасушаларды санау Культер принципі бойынша жұмыс істейді: жасушалар электр тогын тасымалдайтын сұйықтықтағы қозғалысқа ілінеді және олар кішкентай апертурадан өткенде, жасушалардың нашар электр өткізгіштігіне байланысты ток төмендейді. Жасушаның апертурадан өтуі кезінде пайда болатын кернеу импульсінің амплитудасы жасушамен ығыстырылған сұйықтың мөлшерімен, демек жасушаның көлемімен байланысты, ал импульстердің жалпы саны үлгідегі жасушалар санымен байланысты. Жасуша көлемдерінің таралуы гистограммада көрсетіледі және әрбір жасуша түрінің әдеттегі өлшемдеріне негізделген көлем шегін белгілеу арқылы әртүрлі жасуша популяцияларын анықтап, санауға болады. Жарық шашырату әдістерінде лазерден немесе вольфрам галогендік шамнан шыққан жарық жасушалар ағынына бағытталып, олардың мөлшері және құрылымы туралы ақпарат жиналады. Жасушалар сәуледен өткенде әртүрлі бұрыштарда жарықты шашыратады, бұл фотометрлермен анықталады. Радиожиілікке негізделген әдістер кедеріспен бірге қолданылуы мүмкін. Бұл әдістер жасушалар апертурадан өткен кездегі ток үзілісін өлшеудің бірдей принципі бойынша жұмыс істейді, бірақ жоғары жиілікті радиожиілік тогы жасушаларға енгендіктен, алынған импульстің амплитудасы ядроның салыстырмалы мөлшері, ядроның құрылымы және цитоплазмадағы гранулалардың мөлшері сияқты факторлармен байланысты. Тромбоциттерге ұқсас мөлшердегі ұсақ қызыл жасушалар мен жасушалық қалдықтар тромбоциттерді санауға кедергі келтіруі мүмкін, ал үлкен тромбоциттер дәл есептелмеуі мүмкін, сондықтан кейбір анализаторлар тромбоциттерді өлшеу үшін қосымша әдістерді қолданады, мысалы флуоресцентті бояу, көп бұрышты жарық шашырауы және моноклоналды антиденелерді таңбалау. Тағы бір есептеу, қызыл қан жасушаларының таралу ені (ҚҚТЭ) орташа жасуша көлемінің стандартты ауытқуынан алынады және жасуша көлемінің өзгеруін көрсетеді. Реагенттермен өңделгеннен кейін, ақ қан жасушалары гистограммада олардың көлемін сызғанда үш анық шыңды құрайды. Бұл шыңдар гранулоциттер, лимфоциттер және басқа да мононуклеарлы жасушалардың популяцияларына шамамен сәйкес келеді, бұл жасуша көлеміне ғана негізделген үш бөлікті дифференциалды жүргізуге мүмкіндік береді. Күрделі анализаторлар қосымша әдістерді қолданады, мысалы жарық шашырауы немесе радиожиілік талдауы немесе миелопероксидаза, миелоидты текті жасушаларда кездесетін фермент, бес-жеті бөлікті дифференциалды алу үшін. Базофильдер басқа ақ қан жасушаларын жоятын реагенттер бар арнада санауға болады, ал базофильдер өзгеріссіз қалады. Осы өлшемдерден алынған деректер талданады және жасушаның әр түрімен сәйкес келетін кластерлерді құрайтын шашырау диаграммасында көрсетіледі. Бұл жасанды интеллектті қан жабындының фотомикроскопиялық суреттерінен ақ қан жасушаларын жіктеу үшін пайдаланады. Жасушаның суреттері операторға көрсетіледі, ол қажет болған жағдайда жасушаларды қайта жіктеуге болады. Көптеген анализаторлар толық қан саналындағы барлық тесттерді жүргізуге бір минуттан кем уақыт жұмсайды. Дегенмен, кейбір бұрмаланған жасушалар дұрыс анықталмауы мүмкін, бұл құрылғының нәтижелерін қолмен қарап шығуды және құрылғы жіктемеген бұрмаланған жасушаларды басқа тәсілдермен анықтауды талап етеді.

On board the analyzer, the sample is agitated to evenly distribute the cells, then diluted and partitioned into at least two channels, one of which is used to count red blood cells and platelets, the other to count white blood cells and determine the hemoglobin concentration. Some instruments measure hemoglobin in a separate channel, and additional channels may be used for differential white blood cell counts, reticulocyte counts and specialized measurements of platelets. The cells are suspended in a fluid stream and their properties are measured as they flow past sensors in a technique known as flow cytometry. Hydrodynamic focusing may be used to isolate individual cells so that more accurate results can be obtained: the diluted sample is injected into a stream of low pressure fluid, which causes the cells in the sample to line up in single file through laminar flow. To measure the hemoglobin concentration, a reagent chemical is added to the sample to destroy (lyse) the red cells in a channel separate from that used for red blood cell counts. On analyzers that perform white blood cell counts in the same channel as hemoglobin measurement, this permits white blood cells to be counted more easily. Hematology analyzers measure hemoglobin using spectrophotometry and are based on the linear relationship between the absorbance of light and the amount of hemoglobin present. Chemicals are used to convert different forms of hemoglobin, such as oxyhemoglobin and carboxyhemoglobin, to one stable form, usually cyanmethemoglobin, and to create a permanent colour change. The absorbance of the resulting colour, when measured at a specific wavelength—usually 540 nanometres—corresponds with the concentration of hemoglobin. Sensors count and identify the cells in the sample using two main principles: electrical impedance and light scattering. Impedance based cell counting operates on the Coulter principle: cells are suspended in a fluid carrying an electric current, and as they pass through a small opening (an aperture), they cause decreases in current because of their poor electrical conductivity. The amplitude of the voltage pulse generated as a cell crosses the aperture correlates with the amount of fluid displaced by the cell, and thus the cell's volume, while the total number of pulses correlates with the number of cells in the sample. The distribution of cell volumes is plotted on a histogram, and by setting volume thresholds based on the typical sizes of each type of cell, the different cell populations can be identified and counted. In light scattering techniques, light from a laser or a tungsten halogen lamp is directed at the stream of cells to collect information about their size and structure. Cells scatter light at different angles as they pass through the beam, which is detected using photometers. Radiofrequency based methods can be used in combination with impedance. These techniques work on the same principle of measuring the interruption in current as cells pass through an aperture, but since the high frequency RF current penetrates into the cells, the amplitude of the resulting pulse relates to factors like the relative size of the nucleus, the nucleus's structure, and the amount of granules in the cytoplasm. Small red cells and cellular debris, which are similar in size to platelets, may interfere with the platelet count, and large platelets may not be counted accurately, so some analyzers use additional techniques to measure platelets, such as fluorescent staining, multi angle light scatter and monoclonal antibody tagging. Another calculation, the red blood cell distribution width (RDW), is derived from the standard deviation of the mean cell volume and reflects variation in cellular size. After being treated with reagents, white blood cells form three distinct peaks when their volumes are plotted on a histogram. These peaks correspond roughly to populations of granulocytes, lymphocytes, and other mononuclear cells, allowing a three part differential to be performed based on cell volume alone. More advanced analyzers use additional techniques to provide a five to seven part differential, such as light scattering or radiofrequency analysis, or myeloperoxidase, an enzyme found in cells of the myeloid lineage. Basophils may be counted in a separate channel where a reagent destroys other white cells and leaves basophils intact. The data collected from these measurements is analyzed and plotted on a scattergram, where it forms clusters that correlate with each white blood cell type. which uses artificial intelligence to classify white blood cells from photomicrographs of the blood smear. The cell images are displayed to a human operator, who can manually re classify the cells if necessary. Most analyzers take less than a minute to run all the tests in the complete blood count. However, some abnormal cells may not be identified correctly, requiring manual review of the instrument's results and identification by other means of abnormal cells the instrument could not categorize.

Қамқорлық пунктіндегі сынақтар

Қамқорлықтағы тестілеу – зертханадан тыс жерде, мысалы, науқастың жанында немесе емханада жүргізілетін тестілерді білдіреді. Гемоглобин мен гематокритті қан газын тексеруге арналған құрылғыларда өлшеуге болады, бірақ осы нәтижелер кейде стандартты әдістермен алынған нәтижелермен толық сәйкес келмейді. Емханаларда қолдануға арналған, толық қан анализі мен лейкоцитарлық формуласын анықтай алатын гематологиялық анализаторлардың жеңілдетілген нұсқалары бар.

Қолданбалық

Автоматтандырылған жабдық қол жетімді болмағанда немесе анализатор нәтижелері қосымша зерттеу қажеттігін көрсеткенде, тесттер қолмен орындалуы мүмкін. немесе белгіленген шектен тыс сандық нәтижелер болғанда. Қызыл және ақ қан жасушалары мен тромбоциттердің көрінісі бағаланады және егер болса, сапалық аномалиялар туралы хабарлама беріледі. Қызыл қан жасушаларының көрінісіндегі өзгерістер маңызды диагностикалық мәнге ие болуы мүмкін – мысалы, серпалы жасушалардың болуы серпалы жасуша ауруын көрсетеді, ал фрагменттелген қызыл қан жасушаларының (шистоциттердің) жоғары саны микроангиопатиялық гемолитикалық анемияны ұсынуы мүмкін болғандықтан шұғыл зерттеуді қажет етеді. Кейбір қабыну жағдайларында және көп миелома сияқты парапротеинемиялық бұзылыстарда қандағы жоғары деңгейдегі белоктар қызыл қан жасушаларының мазоктан бір-біріне үйіліп көрінуіне себеп болуы мүмкін, бұл рулео деп аталады. Безгек және бабезиоз сияқты кейбір паразиттік ауруларды қан мазоктан қоздырғыш организмдерді анықтау арқылы анықтауға болады, ал тромбоциттердің саны автоматты есептеу дұрыс болмаған жағдайда қан мазоктан бағалануы мүмкін. Бұл әр түрлі ақ қан жасушаларының пайыздық үлесін көрсетеді, ал осы пайыздық үлестерді ақ қан жасушаларының жалпы санына көбейту арқылы әр түрлі ақ қан жасушаларының абсолютті санына қол жеткізіледі. Қолмен санау автоматты талдаумен салыстырғанда санауға алынатын жасушалардың аз санына байланысты үлгі алу қатесіне ұшырайды. Гематокритті капиллярлық түтікке қан толтырып, центрифугалау және қанның қызыл қан жасушаларынан тұратын пайызын өлшеу арқылы қолмен анықтауға болады. немесе ауыр лейкоцитоз (ақ қан жасушаларының санының күрт жоғарылауы, қызыл қан жасушаларының өлшеуіне кедеріл келтіреді, себебі ақ қан жасушалары қызыл қан жасушалары ретінде саналып қалады). Жасушаларды қолмен санау автоматтандырылған әдістерге қарағанда еңбекті көп қажет етеді және дәлдігі төмен, сондықтан олар автоматтандырылған анализаторларға қол жеткізе алмайтын зертханаларда ғана қолданылады. Кейде ақ қан жасушаларының ядроларын анықтауды жеңілдету үшін сұйытқышқа бояу қосылады. Тромбоциттерді қолмен санау да ұқсас әдіспен жүргізіледі, бірақ кейбір әдістерде қызыл қан жасушалары бұзылмайды. Жарық микроскопының орнына фазалық контраст микроскопын пайдалану тромбоциттерді анықтауды жеңілдетеді. Қызыл қан жасушаларын қолмен санау сирек орындалады, себебі ол дәл емес және қызыл қан жасушаларын бағалау үшін гемоглобинометрия және қолмен гематокрит сияқты басқа әдістер бар; бірақ қажет болған жағдайда, қызыл қан жасушаларын тұзды ерітіндімен сұйытылған қанда санауға болады. Гемоглобин спектрофотометр немесе колориметр арқылы қолмен өлшенуі мүмкін. Гемоглобиннің деңгейін қолмен өлшеу үшін үлгіге гемоглобиннің босатылуын қамтамасыз ету үшін қызыл қан жасушаларын жоятын реагенттер қосылып, сұйытылады. Гемоглобиннің әртүрлі түрлерін бір түріне айналдыру үшін басқа да химиялық заттар қолданылады. Содан кейін ерітінді өлшеуіш кюветаға салынып, сіңіру қабілеті белгілі бір толқын ұзындығында өлшенеді, ол қолданылған реагенттің түріне байланысты. Гемоглобиннің белгілі мөлшерін қамтитын эталондық стандарт сіңіру және гемоглобин концентрациясы арасындағы байланысты анықтау үшін қолданылады, бұл үлгідегі гемоглобин деңгейін өлшеуге мүмкіндік береді. Ауылдық және экономикалық қиын жағдайдағы аймақтарда тестілеуге қолжетімділік жабдықтар мен мамандардың болуымен шектеледі. Осы аймақтардағы алғашқы медициналық көмек көрсету орындарында тестілеу қызыл қан жасушаларының морфологиясын тексерумен және гемоглобиннің қолмен өлшенуімен шектелуі мүмкін, ал жасушаларды қолмен санау және дифференциалдық есептеу сияқты күрделі әдістер, кейде автоматты жасуша санауы аудандық зертханаларда орындалады. Аймақтық және облыстық ауруханалар мен академиялық орталықтарда әдетте автоматтандырылған анализаторларға қол жеткізіледі. Зертханалық жабдықтар болмаған жағдайда гемоглобин концентрациясын бағалау үшін қан тамшысы стандартталған сорғыш қағазға тамшылатылып, түс шкаласымен салыстырылады.

The tests can be performed manually when automated equipment is not available or when the analyzer results indicate that further investigation is needed. or numerical results that fall outside set thresholds. The appearance of the red and white blood cells and platelets is assessed, and qualitative abnormalities are reported if present. Changes in the appearance of red blood cells can have considerable diagnostic significance—for example, the presence of sickle cells is indicative of sickle cell disease, and a high number of fragmented red blood cells (schistocytes) requires urgent investigation as it can suggest a microangiopathic hemolytic anemia. In some inflammatory conditions and in paraprotein disorders like multiple myeloma, high levels of protein in the blood may cause red blood cells to appear stacked together on the smear, which is termed rouleaux. Some parasitic diseases, such as malaria and babesiosis, can be detected by finding the causative organisms on the blood smear, and the platelet count can be estimated from the blood smear, which is useful if the automated platelet count is inaccurate. This gives the percentage of each type of white blood cell, and by multiplying these percentages by the total number of white blood cells, the absolute number of each type of white cell can be obtained. Manual counting is subject to sampling error because so few cells are counted compared with automated analysis,

The hematocrit can performed manually by filling a capillary tube with blood, centrifuging it, and measuring the percentage of the blood that consists of red blood cells. or severe leukocytosis (a highly elevated white blood cell count, which interferes with red blood cell measurements by causing white blood cells to be counted as red cells). Manual cell counts are labour intensive and inaccurate compared to automated methods, so they are rarely used except in laboratories that do not have access to automated analyzers. Sometimes a stain is added to the diluent that highlights the nuclei of white blood cells, making them easier to identify. Manual platelet counts are performed in a similar manner, although some methods leave the red blood cells intact. Using a phase contrast microscope, rather than a light microscope, can make platelets easier to identify. The manual red blood cell count is rarely performed, as it is inaccurate and other methods such as hemoglobinometry and the manual hematocrit are available for assessing red blood cells; but if it is necessary to do so, red blood cells can be counted in blood that has been diluted with saline. Hemoglobin can be measured manually using a spectrophotometer or colorimeter. To measure hemoglobin manually, the sample is diluted using reagents that destroy red blood cells to release the hemoglobin. Other chemicals are used to convert different types of hemoglobin to one form, allowing it to be easily measured. The solution is then placed in a measuring cuvette and the absorbance is measured at a specific wavelength, which depends on the type of reagent used. A reference standard containing a known amount of hemoglobin is used to determine the relationship between the absorbance and the hemoglobin concentration, allowing the hemoglobin level of the sample to be measured. In rural and economically disadvantaged areas, available testing is limited by access to equipment and personnel. At primary care facilities in these regions, testing may be limited to examination of red cell morphology and manual measurement of hemoglobin, while more complex techniques like manual cell counts and differentials, and sometimes automated cell counts, are performed at district laboratories. Regional and provincial hospitals and academic centres typically have access to automated analyzers. Where laboratory facilities are not available, an estimate of hemoglobin concentration can be obtained by placing a drop of blood on a standardized type of absorbent paper and comparing it to a colour scale.

Сапаны бақылау

Автоматтандырылған анализаторларды үнемі калибрлеу қажет. Көптеген өндірушілер белгілі параметрлері бар сақталған қанды ұсынады және нәтижелер белгіленген шектен тыс болса, анализаторлар реттеледі. Нәтижелердің дәлдігін қамтамасыз ету үшін, әдетте құрал өндірушісі ұсынатын сапаны бақылау үлгілері күніне кемінде бір рет тексеріледі. Үлгілер нақты нәтижелер беру үшін жасалған, ал зертханалар өз нәтижелерін белгілі мәндермен салыстырып, құралдың дұрыс жұмыс істейтінін тексереді. Коммерциялық сапаны бақылау материалдарына қол жеткізбейтін зертханалар үшін Үндістанның реттеуші ұйымы пациент үлгілерін дубликатта жасап, нәтижелерін салыстыруды ұсынады. Қосымша сапаны бақылау әдісі ретінде пациент үлгілерінің орташа нәтижелерін белгілі интервалдарда өлшейтін жылжымалы орташа өлшемін қолдануға болады. Пациенттер тобының ерекшеліктері уақыт өте келе шамамен бірдей болып қала берсе, орташа көрсеткіш тұрақты болуы керек; орташа мәннің үлкен өзгерістері құралдағы мәселелерді көрсетуі мүмкін. Белгілі нәтижелері бар ішкі сапаны бақылау үлгілерін талдаудан басқа, зертханалар реттеуші ұйымдардан сыртқы сапаны бағалау үлгілерін алуы мүмкін. Ішкі сапаны бақылаудың мақсаты – анализатор нәтижелерінің белгілі бір зертханада қайталанатынына көз жеткізу, ал сыртқы сапаны бағалау әртүрлі зертханалардың нәтижелерінің бір-бірімен және мақсатты мәндермен сәйкес келетінін растайды. Сыртқы сапаны бағалау үлгілерінің күтілетін нәтижелері зертханаға хабарланбайды. Сыртқы сапаны бағалау бағдарламалары Солтүстік Америка және Батыс Еуропада кеңінен қабылданып жүр. Логистикалық қиындықтар жетіспейтін ресурстарға ие аймақтардағы зертханалар үшін сыртқы сапаны бағалау схемаларын енгізуді қиындатуы мүмкін.

Қосылған сынақтар

КГК гемоглобин мен гематокрит көрсеткіштерімен қатар тромбоциттердің, қызыл және ақ қан жасушаларының санын өлшейді. Қызыл қан жасушаларының мөлшері мен гемоглобин мазмұнын сипаттайтын қызыл қан жасушаларының индекстері (MCV, MCH және MCHC) қызыл қан жасушаларының таралу енімен (RDW) бірге есепке алынады, ол қызыл қан жасушаларының мөлшеріндегі айырмашылықты өлшейді. Ақ қан жасушаларының түрлерін анықтайтын ақ қан жасушаларының дифференциалдық санауы жүргізілуі мүмкін, сондай-ақ кейде жас қызыл қан жасушаларының (ретикулоциттер) саны да қосылады.

Қызыл қан жасушалары, гемоглобин және гематокрит

+ Микроциттік анемиядағы КҚЖ үлгісі Анализ нәтижесі Нормативтік диапазон Қызыл эритроциттер саны 5.5 x 1012/л 4.5–5.7 Ақ эритроциттер саны 9.8 x 109/л 4.0–10.0 Гемоглобин 123 г/л 133–167 Гематокрит 0.42 0.35–0.53 MCV 76 фл 77–98 MCH 22.4 пг 26–33 MCHC 293 г/л 330–370 RDW 14.5% 10.3–15.3 Бұл КҚЖ нәтижелерінің мысалы, төмен гемоглобин, MCV, MCH және MCHC көрсетіледі. Пациент анемиямен ауырады. Себебі темір тапшылығы немесе гемоглобинопатия болуы мүмкін. Қызыл қан жасушалары өкпеден тіндерге оттегі жеткізеді және кері қайту кезінде көмірқышқыл газын өкпеге қайтарады, онда ол шығарылады. Бұл функциялар жасушалардың гемоглобинімен орындалады. Анализаторы қызыл қан жасушаларын санайды, нәтижесін 106 жасуша/микролитр қан (× 106/мкл) немесе 1012 жасуша/литр (× 1012/л) бірліктерінде көрсетеді, сондай-ақ олардың орташа көлемін өлшейді, ол орташа жасуша көлемі (MCV) деп аталады және фемтолитрлермен немесе текше микрометрлермен беріледі. Қызыл қан жасушалары лизистенгеннен кейін өлшенетін гемоглобин әдетте грамм/литр (г/л) немесе грамм/децилитр (г/дл) бірліктерінде көрсетіледі. Егер қызыл қан жасушалары қалыпты болса, гемоглобин мен гематокрит арасында тұрақты байланыс бар: гематокрит пайызы гемоглобиннің г/дл-дегі мәнінен шамамен үш есе көп, плюс немесе минус үш. Бұл байланыс "үштік ереже" деп аталады және КҚЖ нәтижелерінің дұрыстығын растау үшін қолданылуы мүмкін. Қызыл қан жасушаларының саны, гемоглобин концентрациясы және гематокриттен екі басқа өлшем есептеледі: орташа корпускулярлық гемоглобин (MCH) және орташа корпускулярлық гемоглобин концентрациясы (MCHC). Бұл параметрлер әрбір қызыл қан жасушасының гемоглобин мазмұнын сипаттайды. MCH және MCHC шатастыруға болады; мәнісінде MCH - бір қызыл қан жасушасына гемоглобиннің орташа мөлшерінің өлшемі. MCHC жасушаның гемоглобин құрайтын орташа үлесін көрсетеді. MCH қызыл қан жасушаларының мөлшерін ескермейді, ал MCHC ескереді. MCV, MCH және MCHC бірлесіп қызыл қан жасушаларының көрсеткіштері деп аталады. Бастапқы қызыл қан жасушаларының өлшеуінен басқа параметр есептеледі: қызыл қан жасушаларының таралу ені (RDW), бұл жасушалардың мөлшеріндегі өзгеру дәрежесін көрсетеді. Гемоглобин, гематокрит немесе қызыл қан жасушаларының санының қалыптан тыс төмендеуі анемияны көрсетеді. Анемияның өзі диагноз емес, бірақ ол адамның қызыл қан жасушаларына әсер ететін жағдайды көрсетеді. Анемия қанның оттегі тасымалдау қабілетін төмендетеді, шаршау және тыныс алудың қиындауы сияқты симптомдарға әкеледі. Егер гемоглобин деңгейі пациенттің клиникалық жағдайына байланысты белгілі бір шектен төмен болса, қан құю қажет болуы мүмкін. Қызыл қан жасушаларының санының артуы гемоглобин мен гематокриттің артуына әкеледі, бұл полицитемия деп аталады. Сусыздану немесе диуретиктерді қолдану плазма мөлшерін қызыл жасушаларға қарағанда азайту арқылы " салыстырмалы " полицитемияға әкелуі мүмкін. Қызыл қан жасушаларының санының нақты артуы, абсолютті полицитемия деп аталады, бұл өкпе немесе жүрек аурулары сияқты жағдайларда созылмалы түрде төмен оттегі деңгейін өтеу үшін дене қызыл қан жасушаларын көбейтуі немесе адамның эритропоэтин деңгейінің жоғарылауы, қызыл қан жасушаларының өндірісін ынталандыратын гормон, кезде болуы мүмкін. Полицитемия верада сүйек миы қызыл қан жасушаларын және басқа қан жасушаларын өте жоғары жылдамдықпен өндіреді. Анемияның себебін анықтау үшін қызыл қан жасушаларының көрсеткіштерін бағалау пайдалы. Егер MCV төмен болса, анемия микроциттік деп аталады, ал MCV жоғары анемия макроциттік анемия деп аталады. MCHC төмен анемия гипохромды анемия деп аталады. Егер анемия болса, бірақ қызыл қан жасушаларының көрсеткіштері қалыпты болса, анемия нормахромиялық және нормациттік деп саналады. MCHC жоғарылауы қызыл қан жасушаларының агглютинациясынан (қызыл қан жасушаларының санының жалған төмендеуіне, MCHC жоғарылауына) немесе қандағы липидтердің жоғарылауынан (гемоглобиннің жалған жоғарылауына) болуы мүмкін. Микроциттік анемия әдетте темір тапшылығымен, талассемиямен және созылмалы аурулардың анемиясымен байланысты, ал макроциттік анемия алкоголизммен, фолит және В12 тапшылығымен, кейбір дәрі-дәрмектерді қолданумен және кейбір сүйек миы ауруларымен байланысты. Қанның жедел жоғалуы, гемолитикалық анемия, сүйек миының бұзылуы және әртүрлі созылмалы аурулар нормациттік қан суретімен анемияға әкелуі мүмкін. MCV зертханалық сапаны бақылауда қосымша мақсатқа қызмет етеді. Ол басқа КҚЖ параметрлерімен салыстырғанда уақыт өте келе салыстырмалы түрде тұрақты, сондықтан MCV-дегі үлкен өзгеріс үлгінің басқа пациенттен алынғанын көрсетеді. Төмен RDW клиникалық мағынаға ие емес, бірақ жоғары RDW қызыл қан жасушаларының мөлшеріндегі жоғары өзгеруді көрсетеді, бұл анизоцитоз деп аталады.

+ Sample CBC in microcytic anemia Analyte Result Normal range Red cell count 5.5 x 1012/L 4.5–5.7 White cell count 9.8 x 109/L 4.0–10.0 Hemoglobin 123 g/L 133–167 Hematocrit 0.42 0.35–0.53 MCV 76 fL 77–98 MCH 22.4 pg 26–33 MCHC 293 g/L 330–370 RDW 14.5% 10.3–15.3
An example of CBC results showing a low hemoglobin, MCV, MCH and MCHC. The person was anemic. The cause could be iron deficiency or a hemoglobinopathy. Red blood cells deliver oxygen from the lungs to the tissues and on their return carry carbon dioxide back to the lungs where it is exhaled. These functions are mediated by the cells' hemoglobin. The analyzer counts red blood cells, reporting the result in units of 106 cells per microlitre of blood (× 106/μL) or 1012 cells per litre (× 1012/L), and measures their average size, which is called the mean cell volume and expressed in femtolitres or cubic micrometres. Hemoglobin, measured after the red blood cells are lysed, is usually reported in units of grams per litre (g/L) or grams per decilitre (g/dL). Assuming that the red blood cells are normal, there is a constant relationship between hemoglobin and hematocrit: the hematocrit percentage is approximately three times greater than the hemoglobin value in g/dL, plus or minus three. This relationship, called the rule of three, can be used to confirm that CBC results are correct. Two other measurements are calculated from the red blood cell count, the hemoglobin concentration, and the hematocrit: the mean corpuscular hemoglobin and the mean corpuscular hemoglobin concentration. These parameters describe the hemoglobin content of each red blood cell. The MCH and MCHC can be confusing; in essence the MCH is a measure of the average amount of hemoglobin per red blood cell. The MCHC gives the average proportion of the cell that is hemoglobin. The MCH does not take into account the size of the red blood cells whereas the MCHC does. Collectively, the MCV, MCH, and MCHC are referred to as the red blood cell indices. Another parameter is calculated from the initial measurements of red blood cells: the red blood cell distribution width or RDW, which reflects the degree of variation in the cells' size. An abnormally low hemoglobin, hematocrit, or red blood cell count indicates anemia. Anemia is not a diagnosis on its own, but it points to an underlying condition affecting the person's red blood cells. Anemia reduces the blood's ability to carry oxygen, causing symptoms like tiredness and shortness of breath. If the hemoglobin level falls below thresholds based on the person's clinical condition, a blood transfusion may be necessary. An increased number of red blood cells, leading to an increase in the hemoglobin and hematocrit, is called polycythemia. Dehydration or use of diuretics can cause a "relative" polycythemia by decreasing the amount of plasma compared to red cells. A true increase in the number of red blood cells, called absolute polycythemia, can occur when the body produces more red blood cells to compensate for chronically low oxygen levels in conditions like lung or heart disease, or when a person has abnormally high levels of erythropoietin, a hormone that stimulates production of red blood cells. In polycythemia vera, the bone marrow produces red cells and other blood cells at an excessively high rate. Evaluation of red blood cell indices is helpful in determining the cause of anemia. If the MCV is low, the anemia is termed microcytic, while anemia with a high MCV is called macrocytic anemia. Anemia with a low MCHC is called hypochromic anemia. If anemia is present but the red blood cell indices are normal, the anemia is considered normochromic and normocytic. An elevated MCHC can also be a false result from conditions like red blood cell agglutination (which causes a false decrease in the red blood cell count, elevating the MCHC) or highly elevated amounts of lipids in the blood (which causes a false increase in the hemoglobin result). Microcytic anemia is typically associated with iron deficiency, thalassemia, and anemia of chronic disease, while macrocytic anemia is associated with alcoholism, folate and B12 deficiency, use of some drugs, and some bone marrow diseases. Acute blood loss, hemolytic anemia, bone marrow disorders, and various chronic diseases can result in anemia with a normocytic blood picture. The MCV serves an additional purpose in laboratory quality control. It is relatively stable over time compared to other CBC parameters, so a large change in MCV may indicate that the sample was drawn from the wrong patient. A low RDW has no clinical significance, but an elevated RDW represents increased variation in red blood cell size, a condition known as anisocytosis.

Ақ қан жасушалары

+ Ұзақ мерзімді миелоидты лейкемияда КҚЖ үлгісі Анализ нәтижесі Ақ қан жасушаларының саны 98.8 x 109/L Гемоглобин 116 г/L Гематокрит 0.349 L/L MCV 89.0 fL Тромбоциттердің саны 1070 x 109/L Анализ нәтижесі Нейтрофилдер 48% Лимфоциттер 3% Моноциттер 4% Эозинофилдер 3% Базофилдер 21% Белдеулі нейтрофилдер 8% Метамиелоциттер 3% Миелоциттер 8% Бласттар 2% Ақ қан жасушалары мен тромбоциттердің саны айтарлықтай жоғарылап, анемия байқалады. Дифференциалдық санау базасофилияны, белдеулі нейтрофильдердің, жетілмеген гранулоциттердің және бласт жасушаларының болуын көрсетеді. Ақ қан жасушалары инфекциялардан қорғайды және қабыну реакциясына қатысады. Ақ қан жасушаларының санының жоғарылауы, лейкоцитоз деп аталады, көбінесе инфекция, қабыну және физиологиялық стресс кезінде болады. Сондай-ақ, миелопролиферативтік және лимфопролиферативтік аурулар сияқты қан жасушаларының қалыпты емес өндірісімен байланысты аурулар да оны тудыруы мүмкін. Ақ қан жасушаларының санының төмендеуі, лейкопения деп аталады, инфекцияға шалдығу қаупін арттырады және химиотерапия мен сәулелік терапия сияқты емдеулерде, сондай-ақ қан жасушаларының өндірісін тежейтін көптеген жағдайларда кездеседі. Сепсис лейкоцитозбен де, лейкопениямен де байланысты. Ақ қан жасушаларының жалпы саны әдетте қанның микролитріне (/мкл) немесе литріне 109 жасуша (× 109/л) ретінде көрсетіледі. Кейбір құралдар нейтрофильдердің прекурсорларынан тұратын, яғни жетілмеген гранулоциттердің санын – промиелоциттер, миелоциттер және метамиелоциттерді көрсетеді. Егер қолмен дифференциалда анықталса, басқа жасуша түрлері де көрсетіледі. Дифференциалдық нәтижелер көптеген медициналық жағдайларды диагностикалау және бақылауда пайдалы. Мысалы, нейтрофилдердің жоғары саны (нейтрофилия) бактериялық инфекциямен, қабынумен және миелопролиферативтік бұзылыстармен байланысты. Нейтропения кейбір туа біткен аурулардың салдары болуы мүмкін және балалардағы вирустық немесе бактериялық инфекциялардан кейін уақытша пайда болуы мүмкін. Ауыр нейтропения және инфекцияның клиникалық белгілері бар пациенттерге өмірге қауіп төндіретін аурудың алдын алу үшін антибиотиктер тағайындалады. Белдеулі нейтрофильдердің санының артуы – сегменттелмеген ядросы бар жас нейтрофильдер немесе жетілмеген гранулоциттердің «солға қарай ығысуы» деп аталады және сепсис пен кейбір қан ауруларында кездеседі, бірақ жүктілік кезінде қалыпты жағдай. Лимфоциттердің жоғары саны (лимфоцитоз) вирустық инфекциямен және созылмалы лимфоциттік лейкемия сияқты лимфопролиферативтік аурулармен байланысты; моноциттердің жоғары саны (моноцитоз) созылмалы қабыну жағдайларымен байланысты; ал эозинофилдердің саны көбінесе паразиттік инфекциялар мен аллергиялық жағдайларда (эозинофилия) жоғарылайды. Базофильдердің көбеюі, базофилия деп аталады, созылмалы миелоидты лейкемия және полицитемия вера сияқты миелопролиферативтік ауруларда кездесуі мүмкін. Бласт жасушалары немесе неопластикалық белгілері бар лимфоциттер сияқты аномальді жасушалардың болуы гематологиялық қатерлі ісікке ұқсас.

+ Sample CBC in chronic myeloid leukemia Analyte Result White cell count 98.8 x 109/L Hemoglobin 116 g/L Hematocrit 0.349 L/L MCV 89.0 fL Platelet count 1070 x 109/L Analyte Result Neutrophils 48% Lymphocytes 3% Monocytes 4% Eosinophils 3% Basophils 21% Band neutrophils 8% Metamyelocytes 3% Myelocytes 8% Blast cells 2%
The white blood cell and platelet counts are markedly increased, and anemia is present. The differential count shows basophilia and the presence of band neutrophils, immature granulocytes and blast cells. White blood cells defend against infections and are involved in the inflammatory response. A high white blood cell count, which is called leukocytosis, often occurs in infections, inflammation, and states of physiologic stress. It can also be caused by diseases that involve abnormal production of blood cells, such as myeloproliferative and lymphoproliferative disorders. A decreased white blood cell count, termed leukopenia, can lead to an increased risk of acquiring infections, and occurs in treatments like chemotherapy and radiation therapy and many conditions that inhibit the production of blood cells. Sepsis is associated with both leukocytosis and leukopenia. The total white blood cell count is usually reported in cells per microlitre of blood (/μL) or 109 cells per litre (× 109/L). Some instruments report the number of immature granulocytes, which is a classification consisting of precursors of neutrophils; specifically, promyelocytes, myelocytes and metamyelocytes. Other cell types are reported if they are identified in the manual differential. Differential results are useful in diagnosing and monitoring many medical conditions. For example, an elevated neutrophil count (neutrophilia) is associated with bacterial infection, inflammation, and myeloproliferative disorders, Neutropenia can also be caused by some congenital disorders and may occur transiently after viral or bacterial infections in children. People with severe neutropenia and clinical signs of infection are treated with antibiotics to prevent potentially life threatening disease. An increased number of band neutrophils—young neutrophils that lack segmented nuclei—or immature granulocytes is termed left shift and occurs in sepsis and some blood disorders, but is normal in pregnancy. An elevated lymphocyte count (lymphocytosis) is associated with viral infection and lymphoproliferative disorders like chronic lymphocytic leukemia; elevated monocyte counts (monocytosis) are associated with chronic inflammatory states; and the eosinophil count is often increased (eosinophilia) in parasitic infections and allergic conditions. An increased number of basophils, termed basophilia, can occur in myeloproliferative disorders like chronic myeloid leukemia and polycythemia vera. The presence of some types of abnormal cells, such as blast cells or lymphocytes with neoplastic features, is suggestive of a hematologic malignancy.

Тромбоциттер

Тромбоциттер қан ұюында маңызды рөл атқарады. Қан тамырының қабырғасы зақымданғанда, тромбоциттер зақымдалған жердегі ашық бетке жабысып, ол жердегі жарықты жабады. Коагуляция каскадының бір мезгілде белсендірілуі фибриннің түзілуіне әкеледі, ол тұрақты қан ұюын құру үшін тромбоциттердің тығынын нығайтады. Тромбоциттер санының төмендеуі, тромбоцитопения деп аталады, егер ауыр болса, қан кетуге себеп болуы мүмкін. Бұл, сүйек кемігін басатын химиотерапия немесе сәулелік терапия сияқты емдер кезінде, немесе иммундық жүйені тромбоциттерді жоюға итермелейтін гепарин сияқты белгілі бір дәрілерді қабылдағанда болуы мүмкін. Тромбоцитопения – жіті лейкемия және апластикалық анемия сияқты көптеген қан ауруларының, сондай-ақ кейбір аутоиммундық аурулардың белгісі. Егер тромбоциттер саны өте төмен болса, тромбоциттерді құю тағайындалуы мүмкін. Тромбоцитоз, яғни тромбоциттер санының артуы, қабыну немесе жарақат кезінде, сондай-ақ темір тапшылығында пайда болуы мүмкін, ал тромбоциттер саны эссенциалдық тромбоцитемиясы бар, сирек кездесетін қан ауруымен ауыратын адамдарда ерекше жоғары деңгейге жете алады. 103 клетка микролитрге (× 103/мкл) немесе 109 клетка литрге (× 109/л). Кейбір анализаторлар ересек тромбоциттер фракциясын (IPF) немесе ретикуляцияланған тромбоциттер санын анықтайды, бұл қандағы ересек емеген тромбоциттердің санын өлшеу арқылы тромбоциттердің өндірілу қарқыны туралы ақпарат береді.

Ретикулоциттердің саны

Ретикулоциттер – жетілмеген қызыл қан жасушалары, олар жетілген жасушалардан айырмашылығы РНҚ қамтиды. Ретикулоциттер санын тексеру кейде толық қан есебінің бір бөлігі ретінде, әдетте адамның анемия себебін анықтау немесе емге жауабын бағалау үшін жүргізіледі. Анемия кезінде ретикулоциттер санының жоғары болуы сүйек кемігінің қан жоғалту немесе гемолизді өтеу үшін қызыл қан жасушаларын жоғары деңгейде өндіріп жатқанын көрсетеді. Гематологиялық анализаторлар ретикулоциттер санын РНҚ-ға байланысатын бояумен қызыл қан жасушаларын бояу арқылы және ретикулоциттер санын жарық шашырауы немесе флуоресценциялық талдау арқылы өлшейді. Тестті қолмен жасауға болады, қанды жаңа метилен көкпен бояп, микроскоп астында РНҚ қамтитын қызыл қан жасушаларының пайызын есептеу арқылы. Ретикулоциттер саны абсолютті сан түрінде көрсетіледі. Кейбір құралдар әр ретикулоциттегі гемоглобиннің орташа мөлшерін өлшейді; бұл параметр стандартты тесттерге кедергі келтіретін жағдайлары бар адамдардағы темір тапшылығының индикаторы ретінде зерттелген. Жетілмеген ретикулоциттер фракциясы (ЖРФ) – кейбір анализаторлар беретін тағы бір өлшем, ол ретикулоциттердің жетілу деңгейін анықтайды: одан аз жетілген жасушаларда РНҚ көбірек болады, сондықтан олар күшті флуоресценттік сигнал береді. Бұл ақпарат анемияны диагностикалауда және анемияны емдеуден кейін немесе сүйек миын трансплантациялаудан кейін қызыл қан жасушаларының өндірісін бағалауда пайдалы болуы мүмкін.

Ядролы қызыл қан жасушалары

Қызыл қан жасушалары сүйек кемігінде қалыптасқанда, ал ұрықтарда бауыр мен көкбауырда пайда болғанда, олардың құрамында жасуша ядросы болады, бірақ қан ағынында айналымдағы жетілген жасушаларда ол әдетте жоқ. Ядролы қызыл қан жасушалары жаңа туған сәбилерде қалыпты құбылыс, бірақ балалар мен ересектерде табылған жағдайда, қызыл қан жасушаларына деген қажеттіліктің артуын көрсетеді, бұл қан кету, кейбір қатерлі ісіктер және анемия салдарынан болуы мүмкін.

Шектеулер

Кейбір медициналық жағдайлар немесе қан үлгісімен байланысты проблемалар дұрыс емес нәтижелерге әкелуі мүмкін. Егер үлгіде көзге көрінетіндей қан ұйысса, бұл нашар флеботомия техникасынан болуы мүмкін, онда үлгі зерттеуге жарамсыз, себебі тромбоциттер саны бұрмаланған төмен көрсеткіштерді береді және басқа нәтижелер де қалыптан ауытқуы мүмкін. Бөлме температурасында бірнеше сағат сақталған үлгілер MCV (орташа корпускулярлық көлем) көрсеткіштерін қате жоғары көрсетеді, себебі қызыл қан жасушалары плазмадан су сіңіріп, ісіп кетеді; ал ескірген үлгілерде тромбоциттер мен ақ қан жасушаларының санын анықтауда қателіктер болуы мүмкін, өйткені жасушалар уақыт өте келе ыдырайды. Плазмасында билирубин немесе липидтердің деңгейі өте жоғары (сәйкесінше, сарысулы немесе липемиялық үлгі деп аталады) адамдардан алынған үлгілер гемоглобиннің көрсеткіштерін қате жоғары көрсетеді, себебі бұл заттар үлгінің түсі мен мөлдірлігін өзгертіп, гемоглобиннің өлшенуіне кедергі келтіреді. Бұл әсерді плазманы физиологиялық тұз ерітіндісімен алмастыру арқылы азайтуға болады. Толық қан анализі нәтижелеріне әсер ететін тағы бір антиденеге байланысты жағдай – қызыл қан жасушаларының агглютинациясы. Бұл құбылыс қызыл қан жасушаларының жасуша бетіндегі антиденелердің әсерінен бірігіп, тізіліп қалуына себеп болады. Анализатор қызыл қан жасушаларының жиынтығын жеке жасуша ретінде есептейді, нәтижесінде қызыл қан жасушаларының саны мен гематокрит айқын төмендейді, ал MCV мен MCHC (орташа корпускулярлық гемоглобин концентрациясы) айқын жоғарылайды.

Тарих

Автоматты жасуша санағыштары енгізілгенге дейін толық қан анализі қолмен жасалатын: ақ және қызыл қан жасушалары мен тромбоциттер микроскоп арқылы саналып есептелген. Қан жасушаларының микроскопиялық байқауларын алғаш рет жариялаған Антони ван Левенгук болды, ол 1674 жылы Лондон Корольдік қоғамының баяндамаларына қызыл жасушалардың көрінісі туралы хат жолдаған. Ян Свамердам бірнеше жыл бұрын қызыл қан жасушаларын сипаттаған, бірақ сол кезде өз зерттеулерін жарияламаған. 18 және 19 ғасырларда микроскоптардың технологиялық жетістіктері, мысалы, ахроматтық линзалар, боялмаған үлгілерде ақ қан жасушалары мен тромбоциттерді санауға мүмкіндік берді. Физиолог Карл Виерордт алғашқы қан анализін жасаған деп есептеледі. 1874 жылы Луи Шарль Малассез ұсынған гемоцитометр қан жасушаларын микроскоппен санауды жеңілдетті. Малассездің гемоцитометрі микроскоптық слайдтан тұратын, оның ішінде жалпақ капиллярлық түтікшесі бар. Сұйылтылған қан капиллярлық камераға резеңке түтік арқылы енгізілді, ал микроскопқа масштабталған торлы көзқарасы бекітілді, бұл микроскопшыға қанның бір көлеміндегі жасушалар санын санауға мүмкіндік берді. 1877 жылы Уильям Гоуэрс әр микроскоп үшін арнайы калибрленген көзқарастар жасау қажеттілігін жою үшін кіріктірілген санау торы бар гемоцитометрді ойлап тапты. 1870 жылдары Пол Эрлих қышқыл және сілтілік бояулардың комбинациясын қолдана отырып, ақ қан жасушаларының түрлерін ажыратуға және қызыл қан жасушаларының морфологиясын зерттеуге мүмкіндік беретін бояу әдісін жасады. Гемоглобиннің мөлшерін өлшеудің алғашқы әдістері 19 ғасырдың соңында пайда болды және олар белгілі стандартқа сәйкес сұйылтылған қанның түсін салыстыруды қамтыды. Спектрофотометрия және колориметрияны қолдана отырып, бұл процесті автоматтандыруға жасалған тырысулар гемоглобиннің қанда көптеген түрде болуымен шектелді, сондықтан оны бір толқын ұзындығында өлшеу мүмкін емес еді. 1920 жылы гемоглобиннің әртүрлі түрлерін бір тұрақты түрге (цианометемоглобин немесе гемиглобинцианид) түрлендіру әдісі енгізілді, бұл гемоглобин деңгейін автоматты түрде өлшеуге мүмкіндік берді. Цианометемоглобин әдісі гемоглобиннің мөлшерін өлшеу үшін эталондық әдіс болып табылады және көптеген автоматтандырылған гематологиялық анализаторларда әлі де қолданылады. Максвелл Уинтроб гематокрит тестін ойлап тапқан. 1929 жылы ол Тулан университетінде қызыл қан жасушаларының параметрлерін анықтау үшін докторлық диссертациялық жобасын бастады және Винтроб гематокриті деп аталатын әдісті ойлап тапты. Гематокритті өлшеу әдебиеттерде бұрын сипатталған, бірақ Винтробтың әдісі дәл сипаттамаларға сәйкес, үлкен және көптеп өндірілетін түтіктерді пайдалануымен ерекшеленді, олар кіріктірілген шкаламен жабдықталған. Гематокритті анықтау үшін центрифугадан кейін түтікшедегі қызыл қан жасушаларының үлесі өлшенді. Гематокритті анықтаудың қайталанатын әдісін ойлап табу Винтробқа қызыл қан жасушаларының индексін анықтауға мүмкіндік берді. Уоллес патенттік өтінімі 1953 жылы мақұлданды, ал апертураны жақсартудан және сынап манометрін енгізу арқылы үлгі мөлшерін дәл бақылаудан кейін, ағайындар 1958 жылы Coulter Electronics Inc. компаниясын құрды, олар өз құралдарын сату үшін құрылған. Коултер санағышы бастапқыда қызыл қан жасушаларын санауға арналған, бірақ кейіннен түзетулер енгізілгеннен кейін ақ қан жасушаларын санауға да тиімді болып шықты. Негізгі жасуша санау автоматтандырылғаннан кейін де, ақ қан жасушаларының дифференциалдық санауы қиындық тудырды. 1970 жылдары зерттеушілер дифференциалдық санауды автоматтандырудың екі әдісін зерттеді: сандық бейне өңдеу және ағын цитометриясы. 1950 және 60 жылдары Пап-маздың оқуын автоматтандыру үшін жасалған технологияны қолдана отырып, бірнеше сандық бейне өңдеу анализаторлары жасалды. Бұл құралдар жасуша ядроларын табу үшін боялған қан жағындысын сканерлеп, содан кейін жасушаның жоғары ажыратылуы бар суретін түсіріп, оны денситометрия арқылы талдады. Олар қымбат, баяу болды және зертханадағы жұмыс жүктемесін азайтуға көмектеспеді, өйткені олар әлі де қан жағындысын дайындауды және бояуды қажет етті, сондықтан ағын цитометрияға негізделген жүйелер кеңінен танымал болды, ал 1990 жылға қарай АҚШ-та немесе Батыс Еуропада сандық бейне анализаторлары коммерциялық түрде қол жетімді болған жоқ. Бұл әдістер 2000 жылдары жасанды нейрондық желілерді пайдалана отырып, суреттерді талдаудың озық платформаларын енгізу арқылы қайта жанданды. Алғашқы ағын цитометриялық құрылғылар белгілі бір толқын ұзындығындағы жасушаларға жарық сәулесін бағыттап, нәтижесінде пайда болатын сіңіруді, флуоресценцияны немесе жарық шашырауын өлшеді, жасушалардың ерекшеліктері туралы ақпаратты жинады және ДНК сияқты жасушалық құрамдастарды анықтауға мүмкіндік берді. Мұндай құралдардың бірі — Луи Каменский 1965 жылы жатыр мойнының цитологиясын автоматтандыру үшін жасаған Rapid Cell Spectrophotometer, гемохимиялық бояу әдістерін қолдана отырып, қан жасушаларының шашырау диаграммаларын жасауға қабілетті болды. Rapid Cell Spectrophotometer-де бояу жүйесін жасауға көмектескен Леонард Орнштейн және оның әріптестері кейіннен алғашқы коммерциялық ағын цитометриялық ақ қан жасушаларының дифференциалдық анализаторын — Hemalog D құрыстырды. 1974 жылы ұсынылған бұл анализатор жарық шашырауын, сіңіруді және жасуша бояуын пайдаланып, бес қалыпты ақ қан жасушасының түрін, сондай-ақ "белгісіз үлкен жасушаларды" анықтады, бұл классификация әдетте аттипикалық лимфоциттерден немесе бласт жасушаларынан тұратын. Hemalog D бір реттік жүрісте 10 000 жасушаны санауға қабілетті болды, бұл қолмен санаумен салыстырғанда айқын жақсарту болды. 1981 жылы Technicon Hemalog D-ді Hemalog 8 анализаторымен біріктіріп, Technicon H6000-ды жасады, бұл толық қан анализі мен дифференциалдық анализді біріктірген алғашқы құрал. Бұл анализатор гематологиялық зертханаларда танымал болған жоқ, өйткені оны пайдалану үшін көп еңбек қажет болды, бірақ 1980 жылдардың соңынан 1990 жылдардың басына дейін Sysmex, Abbott, Roche және Beckman Coulter сияқты басқа өндірушілер де ұқсас жүйелерді кеңінен өндірді.

Before automated cell counters were introduced, complete blood count tests were performed manually: white and red blood cells and platelets were counted using microscopes. The first person to publish microscopic observations of blood cells was Antonie van Leeuwenhoek, who reported on the appearance of red cells in a 1674 letter to the Proceedings of the Royal Society of London. Jan Swammerdam had described red blood cells some years earlier, but did not publish his findings at the time. Throughout the 18th and 19th centuries, improvements in microscope technology such as achromatic lenses allowed white blood cells and platelets to be counted in unstained samples. The physiologist Karl Vierordt is credited with performing the first blood count. The hemocytometer, introduced in 1874 by Louis Charles Malassez, simplified the microscopic counting of blood cells. Malassez's hemocytometer consisted of a microscope slide containing a flattened capillary tube. Diluted blood was introduced to the capillary chamber by means of a rubber tube attached to one end, and an eyepiece with a scaled grid was attached to the microscope, permitting the microscopist to count the number of cells per volume of blood. In 1877, William Gowers invented a hemocytometer with a built in counting grid, eliminating the need to produce specially calibrated eyepieces for each microscope. In the 1870s, Paul Ehrlich developed a staining technique using a combination of an acidic and basic dye that could distinguish different types of white blood cells and allow red blood cell morphology to be examined. The first techniques for measuring hemoglobin were devised in the late 19th century, and involved visual comparisons of the colour of diluted blood against a known standard. Attempts to automate this process using spectrophotometry and colorimetry were limited by the fact that hemoglobin is present in the blood in many different forms, meaning that it could not be measured at a single wavelength. In 1920, a method to convert the different forms of hemoglobin to one stable form (cyanmethemoglobin or hemiglobincyanide) was introduced, allowing hemoglobin levels to be measured automatically. The cyanmethemoglobin method remains the reference method for hemoglobin measurement and is still used in many automated hematology analyzers. Maxwell Wintrobe is credited with the invention of the hematocrit test. In 1929, he undertook a PhD project at the University of Tulane to determine normal ranges for red blood cell parameters, and invented a method known as the Wintrobe hematocrit. Hematocrit measurements had previously been described in the literature, but Wintrobe's method differed in that it used a large tube that could be mass produced to precise specifications, with a built in scale. The fraction of red blood cells in the tube was measured after centrifugation to determine the hematocrit. The invention of a reproducible method for determining hematocrit values allowed Wintrobe to define the red blood cell indices. Wallace's patent application was granted in 1953, and after improvements to the aperture and the introduction of a mercury manometer to provide precise control over sample size, the brothers founded Coulter Electronics Inc. in 1958 to market their instruments. The Coulter counter was initially designed for counting red blood cells, but with later modifications it proved effective for counting white blood cells. After basic cell counting had been automated, the white blood cell differential remained a challenge. Throughout the 1970s, researchers explored two methods for automating the differential count: digital image processing and flow cytometry. Using technology developed in the 1950s and 60s to automate the reading of Pap smears, several models of image processing analyzers were produced. These instruments would scan a stained blood smear to find cell nuclei, then take a higher resolution snapshot of the cell to analyze it through densitometry. They were expensive, slow, and did little to reduce workload in the laboratory because they still required blood smears to be prepared and stained, so flow cytometry based systems became more popular, and by 1990, no digital image analyzers were commercially available in the United States or western Europe. These techniques enjoyed a resurgence in the 2000s with the introduction of more advanced image analysis platforms using artificial neural networks. Early flow cytometry devices shot beams of light at cells in specific wavelengths and measured the resulting absorbance, fluorescence or light scatter, collecting information about the cells' features and allowing cellular contents such as DNA to be quantified. One such instrument—the Rapid Cell Spectrophotometer, developed by Louis Kamentsky in 1965 to automate cervical cytology—could generate blood cell scattergrams using cytochemical staining techniques. Leonard Ornstein, who had helped to develop the staining system on the Rapid Cell Spectrophotometer, and his colleagues later created the first commercial flow cytometric white blood cell differential analyzer, the Hemalog D. Introduced in 1974, this analyzer used light scattering, absorbance and cell staining to identify the five normal white blood cell types in addition to "large unidentified cells", a classification that usually consisted of atypical lymphocytes or blast cells. The Hemalog D could count 10,000 cells in one run, a marked improvement over the manual differential. In 1981, Technicon combined the Hemalog D with the Hemalog 8 analyzer to produce the Technicon H6000, the first combined complete blood count and differential analyzer. This analyzer was unpopular with hematology laboratories because it was labour intensive to operate, but in the late 1980s to early 1990s similar systems were widely produced by other manufacturers such as Sysmex, Abbott, Roche and Beckman Coulter.