Кіріспе
Саяси партиялардағы рөл
Партиялық ұйымдастырушы – бұл саяси партияның заң шығарушы органда партиялық тәртіпті сақтауға жауапты шенеунігі. Бұл партия мүшелерінің өз жеке идеологияларына, демеушілерінің немесе сайлаушылардың ықпалына емес, партиялық платформаға сәйкес дауыс беруін қамтамасыз етуді білдіреді. Партиялық ұйымдастырушылар – партияның "тәртіп сақтаушылары". Олар өз партияларының заң шығарушы мүшелерінің дауыс беру сессияларына қатысуын және партияның ресми саясатына сәйкес дауыс беруін қамтамасыз ету үшін жұмыс істейді. Партиялық саясатқа қарсы дауыс берген мүшелер партиядан "шеттетілуі" мүмкін, бұл партиядан де-факто шығарылуды білдіреді. Бұл термин аң ауру кезінде аңшылық топтан қашып кетпеу үшін итті бағындыруға тырысатын "айдаушыдан" алынған. Сонымен қатар, "партиялық ұйымдастырушы" термині заң шығарушыларға берілген дауыс беру нұсқауларын немесе заң шығарушының партиялық фракциядағы статусын білдіруі мүмкін.
Этимология
Парламент контекстіндегі "whip" сөзі аңшылық терминологиясынан туындаған. Оксфорд ағылшын сөздігі "whipper-in" терминін "иттерді қамшымен кері қайтарып, топтан адасып кетпеуін қадағалайтын аңшының көмекшісі" деп түсіндіреді. Сол сөздікке сәйкес, "whipper-in" термині парламенттік мағынада алғаш рет 1772 жылы қолданылған. Дегенмен, П.Д.Г. Томас "18 ғасырдағы Өкілдер палатасы" еңбегінде 1772 жылға дейінгі осы терминнің қолданылуына екі мысал келтіреді.
Австралия
Австралия Парламенті, сондай-ақ алты штат және екі өзін-өзі басқаратын аумақтардың парламенттеріндегі ірі саяси партиялар партиялық тәртіпті қамтамасыз ету және партия жетекшілігінің тапсырмаларын орындау үшін "қамшыларды" пайдаланады. Қамшының ең маңызды функциясы – барлық депутаттар мен сенаторлардың палатада дауыс беруге қатысуын қамтамасыз ету (кворумды сақтау және сенімсіздік туралы ұсыныстарды болдырмау). Ұлыбританиядан өзгеше, австралиялық қамшылар ресми лауазымды атқара алмайды, бірақ олар парламенттік мақсаттар үшін мойындалады. Іс жүзінде австралиялық қамшылардың рөлі Ұлыбританиядағы әріптестеріне қарағанда төмен, себебі Австралияда партиялық тәртіп күштірек. Олардың палатадағы міндеттеріне дауыс беруді ұйымдастыру және "жұптар кітабын" жүргізу кіреді, ол депутаттар мен сенаторлардың отырыстар кезінде парламент ғимаратын қалдыру мүмкіндігін, сондай-ақ дауыс беру кезінде қатыспау құқығын реттейді. Либералдық партияның қамшыларын партия жетекшісі тағайындайды, ал Австралияның Еңбек партиясының қамшыларын фракция сайлайды. Еңбек партиясы мен либералдар үшін бас қамшыға екі орынбасар қамшы көмектеседі.
Канада
Канадада партиялық қамшы – Канада Төменгі палатасының, Канада Сенатының немесе провинциялық заң шығарушы жиналыстың саяси партия мүшесі болып табылады, оның міндеті – партиялық тәртіпті сақтау және партия мүшелерінің біртұтастығын қамтамасыз ету. Төменгі палатада қамшы кеңсесі әрбір заң жобасы немесе ұсыныс бойынша партияның позициясын көрсететін дауыс беру бюллетендерін дайындап, таратумен айналысады. Сондай-ақ, қамшы палатадағы түрлі заң жобалары, ұсыныстар және басқа да мәселелер бойынша кеңселерді бөлуге және өз партиясынан спикерлерді тағайындауды ұйымдастыруға жауапты.
Үндістан
Үндістанда қамшы институты британдық колониялық үкіметтен мұраға қалған. Кез келген ірі саяси партия өз партиясының тәртібін және палатадағы мінез-құлқы үшін жауапты қамшы тағайындайды. Әдетте, олар партия мүшелеріне белгілі бір мәселелерде партиялық ұстанымды сақтауды және партияның жоғары лауазымды өкілдерінің нұсқауы бойынша дауыс беруді ұсынады. Дегенмен, Үндістан президенттік сайлауы сияқты кейбір жағдайларда, қамшы Парламент депутатына (депутат) немесе Заң шығарушы жиналыстың депутатына кімге дауыс беру керектігін көрсетуге құқығы жоқ. Егер бір партия мүшесі қамшының бұйрығын бұзса, онда қамшы тәртіпсіздікке байланысты сол мүшені палатадан дереу шығаруды ұсына алады, ал тиісті палатаның спикері бұл мәселені шеше алады (мерзімі шектеусіз). Егер қамшы өзінің партияласы бұйрықты бұзғанын қандай да бір себеппен қадағаламаса, онда палатаның кез келген мүшесі спикерге шағымдануға құқылы.
Ирландия
Dáil Éireann және Seanad Éireann парламенттік партияларының барлығында қамшылар бар. Үкімет басшы қамшысы әдетте Таоиш кабинетінің мемлекеттік министрі болып табылады және кабинет отырыстарына қатысады. Әрбір палатаның қамшылары келесі аптаның жұмыс жоспарын белгілеу үшін апта сайын жиналады. Қамшылар сондай-ақ жұптасуды үйлестіреді. 1998 жылдан бастап қамшылар мен көмекші қамшылар депутаттың негізгі жалақысына қосымша жәрдемақы алуға құқылы. 2011 жылы бұл жәрдемақылар партия тобының мөлшеріне пропорционалды түрде өзгерді, сонда Fianna Fáil партиясының Dáil қамшысының жәрдемақысы ең жоғарысы – 19 000 евроны құрады.
Малайзия
Малайзиядағы партиялық қамшылар Вестминстер жүйесіне негізделген басқа парламенттік демократиялардағы сияқты қызмет етеді. Дегенмен, Малайзияда партиялық тәртіп әдетте қатаңырақ болады, сондықтан қамшының ролі көбінесе азырақ маңызды, бірақ төменгі палатада үкіметтік көпшілік азайған кезде оның маңызы арта түседі.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда "қамшы" ұғымы британдық билеуден мұраға алынған. Парламентте төрт немесе одан көп мүшесі бар барлық саяси партияларда кем дегенде бір партиялық қамшы болады, бірақ Жасыл партияның қамшылары жинаушылар деп аталады. 25-44 мүшесі бар партияларға екі қамшы (бір аға және бір кіші) рұхсат етіледі, ал 45 немесе одан көп мүшесі бар партиялар үш қамшыға (бір аға және екі кіші) құқылы. Қамшылар әкімшілік рөл атқарады, өз партиясының мүшелері қажет болған кезде отырыстар залында болуын қамтамасыз етеді және пікірсайыс кезінде өз партиясының мүшелерін сөйлеуге ұйымдастырады. 1996 жылы пропорционалды өкілдік жүйесі енгізілгеннен кейін, палатадағы барлық мүшелердің қатысуымен дауыс беруді талап ететін (жеке дауыс деп аталады) дауыс берулер, сана қанағаттандыратын дауыстардан басқа, сирек қолданылады. Оның орнына, партияның бірі партияның барлық мүшелері атынан дауыс береді, қанша мүше қолдайды және/немесе қанша мүше қарсы екенін жариялайды. Олар сондай-ақ дауыс беру кезінде палатада болмаған бір мүшелі партиялар үшін сенім білдіріп дауыс береді, сондай-ақ жеке дауыс беру кезінде өз партияларының қатысуы жоқ мүшелері және серіктес бір мүшелі партиялардың қатысуы жоқ мүшелері үшін сенім білдіріп дауыс береді.
Адамдар
Британ саясатында, Өкілдер палатасындағы билік партиясының бас қамшысы әдетте Қазынашылықтың Парламенттік хатшысы болып тағайындалады, осылайша қамшылардың өкілі кабинетте орын алып, дауыс беру құқығына ие болады. Қазынашылықтың Парламенттік хатшысы лауазымын атқаруы арқасында, үкімет басшысы Даунинг-стрит 12 мекенжайындағы ресми резиденцияға ие болады, алайда бас қамшы кеңсесі қазіргі уақытта Даунинг-стрит 9 мекенжайында орналасқан. Үкімет қамшылары премьер-министрге партия ішіндегі депутаттардың пікірі мен кез келген наразылықтар туралы, сондай-ақ қолдау көрсету шаралары туралы есеп береді, ол адалдықты ынталандыру және марапаттау үшін пайдаланылады.
Нұсқаулық
"Дауыс беру нұсқаулары" мағынасында, британдық саясатта белгілі бір мәселе бойынша шығарылатын қамшының үш түрі бар. Дауыс беруге қатысты тікелей нұсқау парламенттік ережелерді бұзуға алып келуі мүмкін, сондықтан партияның пікірі нақты бірақ жанама түрде білдіріледі. Бұл қамшылар депутаттарға парламенттік кестесі жазылған хат түрінде жіберіледі, әрбір талқылауда дауыс беруге қатысу қажеттігі көрсетіледі және қамшының күшіне қарай "Сіздің қатысуыңыз міндетті" деген сөз бір, екі немесе үш рет сызылып беріледі: Бір сызылған қамшы партия саясатының бағытын көрсетеді және дауыс берудің күтілетін уақытын хабарлайды; бұл қатысуға немесе дауыс беруге міндетті емес. Екі сызылған немесе қос сызылған қамшы қатысуға және дауыс беруге нұсқау береді; партияның ұстанымына сәйкес дауыс беруге ішінара міндетті, ал рұқсат алмай қатыспауға болмайды. Үш сызылған қамшы партияның ұстанымына сәйкес қатысуға және дауыс беруге қатаң нұсқау болып табылады, оны бұзу ауыр салдарға әкелуі мүмкін. Қатыспауға рұқсат қамшыдан алынуы мүмкін, бірақ маңызды себеп болуы керек. Үш сызылған қамшыны бұзу ерекше жағдайларда парламенттік фракциядан немесе тіпті партиядан шығаруға алып келуі мүмкін. Сондықтан үш сызылған қамшы көбінесе маңызды мәселелерде ғана қолданылады, мысалы, сенімсіздік дауысы мен қаржыландыру мәселелерінде. Үш сызылған қамшының мәні және наразылыққа жазалау шаралары партиялар мен парламенттер арасында өзгеше болуы мүмкін. Қамшылардың негізгі міндеті – депутаттардың партия жетекшілігінің талабына сәйкес дауыс беруін қамтамасыз ету, яғни үкіметтің жұмысын қамтамасыз ету және премьер-министрді қорғау. Қамшылар талаптарды орындау үшін қорқыту мен уәде берудің комбинациясын қолданады. Бұрынғы бас қамшы заңды және заңсыз көндірудің арасындағы шекара бар екенін айтты: "Мемлекеттік лауазымдар мен наградалар үшін үміт беруге "иә". Депутаттың сайлау округіндегі жобаларға немесе жеке өміріне қаржыны тоқтату сияқты мемлекеттік қаражатты теріс пайдалануға "жоқ". Бұрынғы бас қамшылар депутаттардың жасаған қателіктерін тіркеп отыратын дәптерлері бар екенін және олар депутаттарға кез келген қиындыққа көмектесетінін айтты ("қарыз болуы мүмкін, немесе кішкентай балаларға қатысты дау болуы мүмкін") олар "жақсы қарым-қатынас орнату үшін" көмектеседі, бұл өте жаман себеп сияқты көрінеді, бірақ себептердің бірі – егер біз біреуді қиындықтан құтқара алсақ, ол біз сұрағандай мәңгілік болады".
A single line whip is a guide to what the party's policy would indicate, and notification of when the vote is expected to take place; this is non binding for attendance or voting. A two line or double line whip is an instruction to attend and vote; partially binding for voting according to the party's position, attendance required unless prior permission given by the whip. A three line whip is a strict instruction to attend and vote according to the party's position, breach of which would normally have serious consequences. Permission not to attend may be given by the whip, but a serious reason is needed. Breach of a three line whip can lead to expulsion from the parliamentary political group in extreme circumstances, and even to expulsion from the party. Consequently, three line whips are generally only issued on key issues, such as votes of confidence and supply. The nature of three line whips and the potential punishments for revolt vary among parties and legislatures. The role of whips is largely to ensure that MPs vote as required by the party leadership, i. e. to secure the government's business, and to protect the prime minister. Whips use a combination of threats and promises to secure compliance. A former chief whip said that there was a dividing line between legitimate and illegitimate persuasion: "Yes to threats on preferment (for government positions) and honours. No to abusing public money, such as threatening to withhold money from projects in the MP's constituency, and private lives." Former chief whips disclosed that whips have a notebook documenting MPs' indiscretions, and that they help MPs in any sort of trouble ("it might be debt, it might be a scandal involving small boys ") in any way they can to "store up brownie points that sounds a pretty, pretty nasty reason, but it's one of the reasons because if we could get a chap out of trouble then he will do as we ask forever more."
Бишікті алып тастау
Көптеген адамдар үшін саяси партияның депутаттарына қолдана алатын ең қатаң жазаның бірі – қамшыдан айыру болып саналады. Бұл әрекет, негізінен, мүшені партиясынан шығарады, яғни олар жасыл орындықтарда қала алады, бірақ тәуелсіз депутат ретінде отыруға мәжбүр болады. Бұл – өте қатаң жазалау. Ең ауыр жаза – "қамшы тартылуы", ол парламенттегі партиядан шығарылуды білдіреді. Үш жолды қамшыға бағынбау өте ауыр жағдай, және кейде депутаттың немесе лордтың қамшысы алынып тасталады. Бұл депутаттың, тиімді түрде, партиясынан қуылғанын (бірақ мандатын сақтап қалатынын) және қамшы қайта орнатылғанша тәуелсіз депутат ретінде отыруы керек екенін білдіреді.
Италия
Депутаттар палатасының және Республика Сенатының көптеген парламенттік топтары Секретарио (Секретарь) немесе Секретарио д'Аула (Парламенттік хатшы) тағайындайды, олар ағылшын тілді елдердегі қамшы сияқты партиялық тәртіпті сақтауды қамтамасыз етеді. Парламенттік қатынастар министрі де жиі қамшы рөлін атқарады, бірақ ол жеке партия немесе парламенттік топ үшін емес, биліктегі коалицияның мүддесі үшін жұмыс істейді.
Испания
Испанияның заң шығарушы органы – Кортес Генеральс палатасының екі палатасында да саяси партиялар portavoz adjunto (орынбасар баяндаушы) лауазымына мүше тағайындайды, ол парламенттік фракцияның жетекшісі мен баяндаушысынан кейінгі үшінші лауазымды тұлға болып табылады. Орынбасар баяндаушы әрбір дауыс беруде партиялық тәртіпті қамтамасыз етеді, осылайша ол ағылшын тілді елдердегі партиялық қамшыға балама болып табылады.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африка пропорционалдық сайлау жүйесін қолданғанымен, британдық отаршылдық биліктен мұра етілген саяси партияның қамшысы деген ұғым сақталып қалды. 2017 жылы Африка Ұлттық Конгресінің бас хатшысы Гведе Манташе: "Адамның санасы бойынша дауыс беру саяси партия жүйесінде тиімсіз. Біздің бәріміз тізімге еніп, Африка Ұлттық Конгресінің парламентарийлері ретінде Парламентке барамыз. Африка Ұлттық Конгресіне қарсы дауыс беру болмайды." деді.
Тайвань
Партиялық қамшылар Заң шығарушы Юаньның көптеген ірі партияларында болады. Мысалы, Демократиялық прогрессивті партияда партиялық қамшы – фракция жетекшісі. Гоминьдан партиясында партиялық қамшы – Саясат комитетінің атқарушы директоры немесе фракция жетекшісі болып табылады. Маңызды заң жобаларына дауыс беру кезінде қамшылар мүшелерді жиналысқа қатысуға шақыратын ең жоғары деңгейдегі ұйымдастыру бұйрығын шығаруы мүмкін. Бұл бұйрыққа бағынбаған партия мүшелері партиядан шеттетіледі немесе олардың мүшелігі тоқтатылады.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та жергілікті (қалалық кеңестер, қалалық әкімшіліктер, округтік кеңестер және т.б.) деңгейде, штат және федералды деңгейде заң шығарушы органдар бар. Федералды заң шығарушы орган (Конгресс), Небраска штатынан басқа барлық штаттардағы заң шығарушы органдар, сондай-ақ көптеген округтік және қалалық заң шығарушы органдар партиялық бағыттар бойынша бөлінеді және қамшылармен, сондай-ақ көпшілік және азшылық көшбасшыларымен жабдықталған. Қамшы сонымен қатар көпшілік немесе азшылық көшбасшысының көмекшісі болып табылады. Конгрестің екі палатасы – Өкілдер палатасы мен Сенатта көпшілік және азшылық қамшылары бар. Олар өз кезегінде «аймақтық» қамшыларға ие. Конгресс мүшелері көбінесе партиялық бағыт бойынша дауыс бергенімен, қамшының ықпалы Ұлыбритания жүйесіндегіден әлсіз; американдық саясаткерлер партиялық ұстанымнан ауытқуға және өз саналарына немесе сайлаушыларының пікіріне сәйкес дауыс беруге мүмкіндік алады. Бұл себебі жеке кандидаттар айтарлықтай қаржы жинайды. Сонымен қатар, ешкім, тіпті Конгресс мүшелері де, ашық тіркеу арқылы құрылған саяси партиядан шығарыла алмайды. Кандидаттарды алдын ала іріктеу көбінесе сайлаушылардың көпшілігіне ашық алғашқы сайлау арқылы жүзеге асырылатындықтан, өз партиялық көшбасшыларының емес, сайлаушыларының ұстанымдарын қолдайтын кандидаттарды партиясы демократиялық мандатқа сүйене отырып оңай қабылдамайды. Парламент мүшелерінен айырмашылығы, Конгресс мүшелері атқарушы билік органдарында бір уақытта қызмет ете алмайды, сондықтан АҚШ-тағы қамшы биліктегі әкімшілікте мансапты жоғарылату немесе төмендету арқылы дауыс беру үшін келісімге келе алмайды. Дегенмен, Конгрестің екі палатасында да өте құрылымдалған комитет жүйесі бар, және қамшы осы жүйеде мансапты жоғарылатуды ұсынуға немесе төмендетумен қорқытуға қабілетті. Өкілдер палатасында жеке мүшелердің ықпалы салыстырмалы түрде аз, сондықтан өкілдің өкілдік ету мерзіміне (яғни, көп жағдайда, олардың кеңседе өткізген уақытына) байланысты. Сенатта көпшілік қамшысы көпшілік партияның (көптеген орындарға ие партияның) үшінші жоғары дәрежелі лауазым иесі болып табылады (көпшілік көшбасшысынан және ресми емес түрде Сенат төрағасынан төмен). Сенат төрағасының лауазымы көбінесе құрметті болып табылады және әдетте көпшілік партияның ең ұзақ қызмет еткен сенаторына беріледі, сондықтан көпшілік қамшы шын мәнінде көпшілік конференциясының екінші дәрежелі сенаторы болып табылады. Сол сияқты, Өкілдер палатасында көпшілік қамшысы көпшілік көшбасшысы мен спикерден төмен тұрады. Сенаттың төрағалық етушісінен айырмашылығы, спикер Өкілдер палатасындағы өзінің партиялық фракциясының көшбасшысы болып табылады. Өкілдер палатасында да, Сенатта да азшылық қамшысы азшылық партияның екінші жоғары дәрежелі лауазым иесі болып табылады (заң шығарушы органдағы заң шығарушылардың саны аз партия), тек азшылық көшбасшысынан төмен. Қамшы лауазымы 1897 жылы Өкілдер палатасында республикалық спикер Томас Рид құрған, ол Джеймс А. Тоуниді бірінші қамшы етіп тағайындаған. Алғашқы демократиялық қамшы Оскар Уайлдер Андервуд шамамен 1900 жылы тағайындалды. Сенатта бұл лауазым 1913 жылы демократиялық фракция төрағасы Джон У. Керн Ж. Гамильтон Льюисті бірінші қамшы етіп тағайындаған кезде құрылды, ал кейіннен республикашылар 1915 жылы Джеймс Уодсвортты партияның бірінші қамшысы ретінде таңдады.
Танымал мәдениетте
Майкл Доббс, бұрынғы британдық консервативті премьер-министр Маргарет Тэтчердің штаб бастығы, Франсис Уркхарт есімді ойдан шығарылған партиялық қамшыны ортаға салып, кітаптар трилогиясын жазды, ол 1990 және 1995 жылдар аралығында BBC арнасында қойылып, көрсетілді. Трилогияның "Карточкалар үйі" атты алғашқы кітабы сол аттас телесериалға бейімделді, ал бұл атау басқа елдердің саяси жүйелеріне негізделген келесі сериалдарда да қолданылды. "Карточкалар үйі" кітабында Фрэнсис Уркхарт Ұлыбританияның консервативтік партиясының бас қамшысы болып табылады және трилогия оның партияның қатарында өркендеп, премьер-министр болғанға дейінгі жолын көрсетеді. "Карточкалар үйі" американдық қайта түсірілімінде Фрэнк Андервуд АҚШ Демократиялық партиясының палатадағы көпшілік қамшысы болып табылады. Сериал Андервудтың партия қатарында өркендеп, президенттікке дейін жеткен жолын баяндайды. Фрэнк Андервуд есімі трилогияның түпкілікті кейіпкері Фрэнсис Уркхартпен бірдей әріптерге ие болуы және АҚШ Демократиялық партиясының алғашқы партиялық қамшысы Оскар Андервудқа сілтеме жасау үшін таңдалды. The Police тобының "Demolition Man" әнінде "Мен үш жолды қамшымын, мен тыйым салынған нәрселердің бірімін" деген сөздер арқылы партиялық қамшылар туралы айтылады. "The Scofflaw" атты Сейнфелд эпизодында Крамер "қамшы" терминінің пайда болуы партия мүшелерін дауыс беруге мәжбүрлеу үшін физикалық қамшылау салдарынан туындағанын түсіндіреді.