Кіріспе

Маркетингтік миопия – бұл бизнестің өнім тұжырымына байланысты нарығын тым тар шектеуінен туындайтын, өсу мүмкіндіктерін жіберіп алу бейімі. Бизнес ұзақ мерзімді перспективада өнімнің немесе тауардың пайдалылығын арттыруға баса назар салса, жай ғана өнімді сатуға тырысудан гөрі жақсы нәтижелерге жетеді.

Шығу тегі

Теодор Левитт миопиялық мәдениет бизнесті көре алмаушылық пен фирманың «өсу индустриясы» деп аталатын иллюзияға байланысты құлдырауға алып келеді деп болжады. Мұндай сенімдер қанағаттанбауға және тұтынушылардың не қалайтынын ұмытуға себеп болады. Белгілі болғандай, миопиялық менеджерлер бастапқы өнімге көп көңіл бөліп, тұтынушының қажеттіліктері мен тілектеріне бейімделуден бас тартады. Компаниялар өсуді жалғастыру үшін өз өнімдерінің ұзақ өмір сүруіне сүйенбей, тұтынушылардың қажеттіліктері мен тілектерін түсініп, соған сәйкес әрекет етуі керек. Көп жағдайда өсім нарықтың тоюынан емес, басқарудың кемшіліктерінен қауіпке ұшырайды, баяулайды немесе тоқтатылады. Левиттің зерттемесі зор әсер етті. Кейбір сарапшылар Левиттің кітабының жарық көргені қазіргі заманғы маркетинг қозғалысының басталуын белгіледі. Оның негізгі ойы – көптеген ұйымдардың көзқарасы олар қандай бизнесте екенін түсіну арқылы тым шектеулі. Кітап бас директорларды корпоративтік көзқарастарын қайта қарап, нарықтарын кеңірек перспективадан қайта анықтауға шақырды. Ол Левиттің барлық еңбектері сияқты, практикалық және нәтижеге бағытталған болғандықтан сәтті болды. Ұйымдар бұрын байқамаған мүмкіндіктерді анықтады, олар кең көзқараспен қарағанда айқын болды. Мысалы, бірнеше мұнай компаниялары (оның маңызды мысалдарының бірі) өздерінің бизнесін мұнай емес, энергия ретінде қайта анықтады. Ал Royal Dutch Shell компаниясы ядролық энергетикаға инвестициялық бағдарламаны бастағанда, өз саласына жеткілікті сақтықпен қараған жоқ. Көре алмаушылықтың көптеген себептерінің бірі – адамдар болашақты дәл болжауға қабілетсіз деп ойлайды. Бұл заңды алаңдау болғанымен, өнімге немесе қызметке назар аудармай, тұтынушының қажеттіліктеріне басымдық беру маңызды. Тұтынушының қажеттіліктері уақыт өте келе тұрақтырақ болады. Мұнай компаниясының клиенттеріне әрқашан энергия қажет болады, бірақ олардың бұл қажеттілікті қанағаттандыру үшін әрқашан мұнайға мұқтаж болуы міндетті емес. Левитке göre, «өсу индустриясы» деген ұғым жоқ. Барлық компаниялар өсу мүмкіндіктерін жасау және пайдалану үшін ұйымдастырылған және жұмыс істейді. Корпоративтік өзін-өзі алдау төрт жағдайдың айналасында қалыптасады:
Халықтың өсіп, байып келе жатқанына байланысты өсудің қамтамасыз етілетініне сенім. Индустрияның негізгі өніміне бәсекелес алмастырушылар жоқ деген сенім. Жаппай өндіріске және өнім көлемі артаған сайын бірлік құнының төмендеуіне тым көп сенім. Нақты бақыланатын ғылыми тәжірибелерге, жақсартуларға және өндіріс шығындарын төмендетуге ыңғайлы өнімге қызығушылық.

Практикалық жаттығу

Өнеркәсіптер өзгерген кезде компаниялар кең ауқымды мүмкіндіктерді пайдалана алады. Левиттің еңбегі менеджерлерді қазіргі бизнес-қызметтерінен асып, «шешімнің шегінен шығуға» шақырады. Джордж Штайнер (1979) – Левиттің көлік саласындағы танымал мысалын жиі келтіретін көптеген жақтастардың бірі. Егер 1910 жылы аттың жетектегішін шығаратын компания өзінің бизнесін «көлік құралын іске қосу бизнесі» деп анықтағанда, технологиялық өзгерістер қажеттілігі туғанда автомобиль бизнесіне өтуге қажетті шығармашылыққа қол жеткізе алатын еді. Маркетингтік стратегияға, түрлі болжамдау әдістеріне және клиенттің өмірлік құнына назар аударатындар, белгілі бір деңгейде көзқарастың тарлығынан арыла алады. Бұл ұзақ мерзімді пайда мақсаттарын қоюды білдіреді (кейде қысқа мерзімді мақсаттарды құрбан ету қаупімен).

Жаңа маркетингтік миопия

"Жаңа маркетингтік миопия" маркетингшілер бизнес шешімдерін қабылдаудағы кеңінен қоғамдық контексті көре алмағанда туындайды, бұл кейде ұйымдары мен қоғам үшін апатты салдарға әкеледі. Оның себебі үш байланысты құбылыс: (1) клиентке ғана бірбеткей назар аудару, басқа мүдделі тараптарды ескермеу; (2) клиенттің және оның қажеттіліктерін тым шектеулі түсіну; (3) бизнестің өзгеретін қоғамдық ортасын танудағы кемшілік, ол көптеген мүдделі тараптарға қатысуды талап етеді. "Жаңа маркетингтік миопия" кезінде клиенттер дәстүрлі "маркетингтік миопиядағы" сияқты маңызды рөлде қалады. Дегенмен, "жаңа маркетингтік миопия" тұжырымын қалыптастырған ғалымдар, басқа мүдделі тараптарға да маркетингтік көңіл бөлудің қажеттігін мойындау өте маңызды екенін айтады. Бизнес-тұтынушы компаниялары үшін басқа мүдделі тараптар (мысалы, қызметкерлер) кейде (бірақ әрқашан емес) клиенттер де болуы мүмкін.

Мысалдар

Сауда-саттық көрегейлігіне байланысты аз немесе ауыр құлдырауға ұшыраған көптеген салалардың мысалдары бар. Маркетингтік көрегейліктен зардап шеккен саланың мысалы – видеожалдау саласы, 2000-шы жылдардың басында оған американдық Blockbuster LLC компаниясы басымдық танытқан. Blockbuster Netflix сияқты онлайн-стриминг қызметтерінің пайда болуы мен танымалдығына бейімделе алмады және 2009 жылы банкротқа өтініш берді.

Ұқсас терминдер

Котлер мен Сингх (1981) маркетингтік гиперопия терминін енгізді, олар осымен алысқа қарайтын көзқарас жақынға қарағанда жақсырақ дейді. Баугман (1974) маркетингтік макропия терминін қолданады, бұл өнім саласына тым кең көзқарас тастауды білдіреді.