Кіріспе

3000 жылға дейін сонатын қоныстардың табылуын археологиялық жаңалыстар дәлелдейді. Ахисар ежелгі және орта ғасырлардағы маңызды жолдар тоғысқан жердегі стратегиялық орналасуы арқасында көрікті сауда орталығы болған. Ахисар Азияның жеті шіркеуінің бірі – Киелі кітапта есімдері тілген Тиатираға да мекен болған. Ахисар Османдық кезеңде де өңірлік сауда орталығы ретіндегі маңыздылығын сақтап келді. Бүгінгі Ахисар өңіріндегі сауда мен бизнес орталығы болып табылады. Ахисар есімі әлемдік деңгейде темекімен байланысты. Құнарлы Ахисар жазығы Түркияның жалпы темекі өндірісінің шамамен 10 пайызын құрайды. Ахисардың жоғары сапалы зәйтүн мен зәйтүн майы да бүкіл әлемге танымал. Зәйтүн, жаңғақ және бадам өсіру Ахисардың маңызды шаруашылық салаларының бірі болып есептеледі.

Ежелгі тарих

Қала ежелгі Солтүстік Лидияның ең маңызды орталығы болған. Табылған деректер Хетттер тұсында бұрыннан басымдыққа ие болған кезеңнің болуы мүмкін екенін көрсетеді. Шамамен б.з.д. 500 жылы бұл аймақты парсылар басып алды. Кейінірек Тиатираны Ұлы Александр жаулап алды. Соңғы жылдары Тиатираны Селевкидтер империясы, Пергамондық Атталидтер әулеті және Понттың Митридат VI биледі, Рим дәуірі 80 ж.б.з.де басталды. 214 жылы Рим императоры Каракалла қаланы сот билігімен (конвентус) жабдықталған аймақтық және әкімшілік орталыққа дейін көтерді. Римдіктер тұсында қала едәуір өркендеп, 3 гимназиясы бар ірі мегаполиске айналды. Біздің заманымыздың 2-ші ғасырында христиан діні Батыс Анатолияда Жохан Евангелист және Пауыл сияқты апостолдардың әрекеттері арқылы тарады. Тиатира Жаңа өсиетте екі рет еске алынады. Елшілердің істері кітабында Лидия есімді Тиатиралық әйел туралы айтылады (Елшілердің істері 16:14), бірақ апостол Пауыл оны Тиатирада емес, Македонияның Филипп қаласында Христиандыққа өткізді. Екінші рет Азияның жеті шіркеуінің бірі ретінде айтылады, ондағы шіркеуде пайғамбар әйел ретінде танылған және кейбір христиандарды жалған құдайларға табынуға және әдепсіздікке итермелегені үшін "Изебель" деп аталды (Аян 2:18-29). 395 жылы Рим империясының бөлінуінен және 7-ші ғасырдың басында Исламның пайда болуынан кейін арабтардың шабуылдары Византия үшін үлкен аумақтық шығындарға әкелді, ал Тиатира аймағы Византия және араб күштері арасындағы көптеген шайқастарға куә болды. Тиатира арабтар мен кейін түріктердің бірнеше шабуылына ұшырады, бірақ қираған жерлердің үстінен қайта салынды. 12-ші ғасырда түрік тайпаларының кең ауқымды қоныс аударуы басталды. Тиатира екі ғасыр бойы Византия және түрік билеушілері арасында ауысып-түйіліп тұрды. 14-ші ғасырда Анатолиялық Сарухан бейлігімен түріктер Батыс Анатолияның барлық жерін басып алды, ал 1307 жылы Тиатира түрік билігіне көшті. Сол ғасырдың соңында Ахисар кеңейіп келе жатқан Осман империясының құрамына енді. Османдық әкімшілік кезеңінде Тиатира бастапқыда Сарухан (қазіргі Маниса провинциясына сәйкес) санджағының (облыстың) кіші ауданы (каза) болды, ол Күтахия вилаятының (провинциясының) құрамына кірді.

Қазіргі заман

Ақхисар 17 ғасырда дамуын жалғастырды. Дегенмен, 16 ғасырдың екінші жартысынан бастап, аймақтағы Селали көтерілістері қалаға ықпал етті. Осы себепті, 17 ғасырдың басында қала қабырғалары жөнделді. Селали көтерілістеріне байланысты, айналасындағы адамдардың бір бөлігі осы жерге қоныстанды және қала халқы көбейді. Шындығында, Евлия Челеби 1671 жылы қалада жиырма төрт аудан және 2600 үй болғанын, олардың көпшілігі плиткамен жабылғанын жазады. Ол сондай-ақ, қырық жеті мешіт, үш хамам, 1000-ға жуық дүкен, бір бедестен, он қонақүй, жеті медресе және жиырма үш бастауыш мектеп болғанын, қаланың жүзімдіктермен, бау-бақшалармен және жеміс-жидек бақшаларымен қоршалғандығын айтады. Ол сондай-ақ, қаланың ортасындағы төбеде ескі қамалдың қираған орындары бар екенін және қала Караиазичи атындағы Селалиден қорқып, қабырғалармен қоршалғандығын мәлімдейді. 1895 жылдың қазан айында Болгариядан жаңадан көшіп келген мұсылмандар жергілікті армян қауымының мүшелеріне шабуыл жасап, оларды қырғынға ұшыратты. Сарухан әйялеті кейіннен 1922 жылы Осман империясының соңына дейін Айдын вилаетіне қосылды. Грек-түрік соғысы (1919-1922) кезінде грек әскері 1919 жылдың 5 маусымында қалаға басып кірді. Түрік халқының наразылығына байланысты науқанның дамуы нәтижесінде грек күштері 1919 жылдың 10 маусымында шегінді. Біраз уақыттан кейін грек әскері 1920 жылдың 22 маусымында грек жазғы шабуылы кезінде Ақхисарды қайта басып алды. Қалғандары Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасуға қатысты. Бұдан өзге, жергілікті мұсылмандар қалаға түрік әскері келген кезде қалған армян қауымын қорғаймыз деп Құранға ант бергенімен, олар олармен бірге армяндарды тонауға және өлтіруге көмектесті.

Қаланың тарихи демографиясы

1917 жылғы демографиялық мәліметтерге сәйкес, Ахисар ауданының Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жалпы халқы 39 157 адамды құрады, оның ішінде 32 280 мұсылман, 5877 грек, 515 армян және 485 еврей болды. 1917 жылдың соңында немесе 1918 жылдың басында ауданның жалпы халқы 38 706 адамға азайды; оның ішінде 31 936 мұсылман, 5782 грек, 506 армян және 485 еврей тұрды. 1921 жылы Грекияның оккупация кезіндегі статистикасына сәйкес, Ахисар ауданында 56 986 адам болды, оның ішінде 48 356 түрік, 7638 грек, 489 армян және 503 еврей тіркелді.

Климат

Ахисардың жаз айларында ыстық, Жерорта теңізі климаты (Köppen: Csa) басым, жаздары өте ыстық және құрғақ, ал қыстарында салқыннан жұмсаққа дейін, орташа ылғалды болады.

Ерекшеліктері

Тятира ежелгі заманда маңызды қызмет орталығы болған. Бұл қала ежелгі Византиядан Пергамға, Сардиске және Ефеске апаратын жолдардың бойында орналасқан. Тиатера көптеген шағын қалалар мен ауылдардың орталығы болды, олар әкімшілік және саяси жағынан оған тәуелді болды. Қаладағы басты кәсіп – мата және қыш ыдыстар сату еді. Жүн, зығыр, мыс бұйымдар жасау және былғары өңдеу басқа да сауда түрлеріне жатты. Қала ғасырлар бойы сауда орталығы болып қала берді. Ахисардың маталары мен арқандары Стамбул базарларында жақсы танымал болды. Басқа да ауыл шаруашылығы өнімдеріне зәйтүн, зәйтүн майы, қарбыз, жүзім және кішміш кірді. Осы жоғары экономикалық белсенділік Ахисарды Сарухан санжағындағы ең маңызды ауданға айналдырды. Ахисар туралы алғашқы Осман жазбалары 16 ғасырға дейін сақталып қалған. Бұл жазбалар Ахисардың қазіргі Манисадан 40% артық табыс салығы төлеген аудан орталығы болғанын көрсетеді. 19 ғасырдың соңында қала халқы 30 мың адамға жетті. Республика дәуірінде Ахисар дамуын жалғастырды. Көптеген заманауи даңғылдар мен көшелер салынды. Соңғы жылдары жаңа стадион мен футбол алаңы, сондай-ақ көптеген саябақтар мен демалыс аймақтары құрылды. Көптеген банктер, дүкендер және туристік қонақ үйлер қазір теміржол стансасын қала орталығымен байланыстыратын тарихи көше (Тахир Ұн даңғылы) бойында орналасқан. Автомобильдерді жөндеу және шағын бөлшектер өндірісіне маманданған индустриалды аймақ, сондай-ақ зәйтүн майы, кірпіш және темекі (сигарет) өндірісі сияқты бірнеше зауыттар салынды. Үлкен Ахисар индустриалды аймағы қазіргі уақытта даму үстінде. Қала Түркияның ең маңызды екі порты – Ызмір мен Стамбул арасындағы 565 мемлекеттік тас жолында орналасқандықтан, Ахисар индустриалды аймағы отандық және шетелдік инвесторлар үшін тартымды инвестициялық мүмкіндіктер ұсынады. Бүгінде шахмат Ахисарда өте танымал. Жыл сайын Каглак фестивалі кезінде жүздеген бала шахмат турнирлеріне қатысады. 2009 жылы 24 қыркүйектен 3 қазанға дейін Ахисар қаласында 16 жасқа дейінгі жастар арасындағы шахмат Олимпиадасы өтті.