Ахисар: Мыңжылдықтар бойғы тарих және өркендеу ошағы
Akhisar
Ахисар – 3000 жылдық тарихы бар ежелгі сауда орталығы. Библиядағы Тиатира шіркеуі, түйіндес жолдар, түтүн өндірісімен әйгілі. Сауда және бизнес орталығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
3000 жылға дейін сонатын қоныстардың табылуын археологиялық жаңалыстар дәлелдейді. Ахисар ежелгі және орта ғасырлардағы маңызды жолдар тоғысқан жердегі стратегиялық орналасуы арқасында көрікті сауда орталығы болған. Ахисар Азияның жеті шіркеуінің бірі – Киелі кітапта есімдері тілген Тиатираға да мекен болған. Ахисар Османдық кезеңде де өңірлік сауда орталығы ретіндегі маңыздылығын сақтап келді. Бүгінгі Ахисар өңіріндегі сауда мен бизнес орталығы болып табылады. Ахисар есімі әлемдік деңгейде темекімен байланысты. Құнарлы Ахисар жазығы Түркияның жалпы темекі өндірісінің шамамен 10 пайызын құрайды. Ахисардың жоғары сапалы зәйтүн мен зәйтүн майы да бүкіл әлемге танымал. Зәйтүн, жаңғақ және бадам өсіру Ахисардың маңызды шаруашылық салаларының бірі болып есептеледі.
With archaeological findings that are proving settlements going back to 3000 BC, Akhisar has been a busy trade center with its strategic location at the intersection of important roads during ancient and medieval ages. Akhisar also hosted one of the Seven churches of Asia: Thyatira, which is mentioned in the Bible. Akhisar maintained its importance as a regional trade center during the Ottoman period. Today's Akhisar is still the trade and business center in its region. Akhisar's name is internationally associated with tobacco. The fertile Akhisar Plain produces about 10% of total Turkish tobacco production. Akhisar's high quality olives and olive oil are also globally known. Olive, walnut and almond cultivation is among the important agricultural activities of Akhisar.
Ежелгі тарих
Қала ежелгі Солтүстік Лидияның ең маңызды орталығы болған. Табылған деректер Хетттер тұсында бұрыннан басымдыққа ие болған кезеңнің болуы мүмкін екенін көрсетеді. Шамамен б.з.д. 500 жылы бұл аймақты парсылар басып алды. Кейінірек Тиатираны Ұлы Александр жаулап алды. Соңғы жылдары Тиатираны Селевкидтер империясы, Пергамондық Атталидтер әулеті және Понттың Митридат VI биледі, Рим дәуірі 80 ж.б.з.де басталды. 214 жылы Рим императоры Каракалла қаланы сот билігімен (конвентус) жабдықталған аймақтық және әкімшілік орталыққа дейін көтерді. Римдіктер тұсында қала едәуір өркендеп, 3 гимназиясы бар ірі мегаполиске айналды. Біздің заманымыздың 2-ші ғасырында христиан діні Батыс Анатолияда Жохан Евангелист және Пауыл сияқты апостолдардың әрекеттері арқылы тарады. Тиатира Жаңа өсиетте екі рет еске алынады. Елшілердің істері кітабында Лидия есімді Тиатиралық әйел туралы айтылады (Елшілердің істері 16:14), бірақ апостол Пауыл оны Тиатирада емес, Македонияның Филипп қаласында Христиандыққа өткізді. Екінші рет Азияның жеті шіркеуінің бірі ретінде айтылады, ондағы шіркеуде пайғамбар әйел ретінде танылған және кейбір христиандарды жалған құдайларға табынуға және әдепсіздікке итермелегені үшін "Изебель" деп аталды (Аян 2:18-29). 395 жылы Рим империясының бөлінуінен және 7-ші ғасырдың басында Исламның пайда болуынан кейін арабтардың шабуылдары Византия үшін үлкен аумақтық шығындарға әкелді, ал Тиатира аймағы Византия және араб күштері арасындағы көптеген шайқастарға куә болды. Тиатира арабтар мен кейін түріктердің бірнеше шабуылына ұшырады, бірақ қираған жерлердің үстінен қайта салынды. 12-ші ғасырда түрік тайпаларының кең ауқымды қоныс аударуы басталды. Тиатира екі ғасыр бойы Византия және түрік билеушілері арасында ауысып-түйіліп тұрды. 14-ші ғасырда Анатолиялық Сарухан бейлігімен түріктер Батыс Анатолияның барлық жерін басып алды, ал 1307 жылы Тиатира түрік билігіне көшті. Сол ғасырдың соңында Ахисар кеңейіп келе жатқан Осман империясының құрамына енді. Османдық әкімшілік кезеңінде Тиатира бастапқыда Сарухан (қазіргі Маниса провинциясына сәйкес) санджағының (облыстың) кіші ауданы (каза) болды, ол Күтахия вилаятының (провинциясының) құрамына кірді.
The town was the most important center in ancient North Lydia. Findings suggest a possible earlier period of pre eminence under the Hittites. Persian occupation of the region took place around 500 BC. Thyateira was later conquered by Alexander the Great. In later years, Thyateira was captured successively by the Seleucid Empire, the Attalid dynasty of Pergamon, and by Mithridates VI of Pontus, until the Roman Era that started in 80 BC. In 214 AD, the Roman Emperor Caracalla promoted the town to the status of a regional and administrative center with powers of adjudication (conventus). The city flourished considerably under the Romans and became a large metropolis with 3 gymnasiums. As of the 2nd century AD, Christianity spread in western Anatolia by the actions of apostles like John the Evangelist and Paul. Thyatira is mentioned twice in the New Testament. The Book of Acts refers to a woman of Thyatira named Lydia (Acts 16:14), though the Apostle Paul converted her to Christ in Philippi of Macedonia, not Thyatira. The other occurrence is as one of the Seven Churches of Asia, in the church of which was a woman identified as a prophetess and called "Jezebel" for deceiving some of the Christians there into compromising with idolatry and committing sexual immorality (Revelation 2:18 29). After the partition of the Roman Empire in 395 and the upcoming of Islam at the beginning of the 7th century, raids by Arabs resulted in great loss of land for Byzantium and the region of Thyatira witnessed many battles between Byzantine and Arab forces. Thyatira was repeatedly attacked by the Arabs and later by the Turks, however it was rebuilt over the ruins. In the 12th century, a large scale inflow of Turkish tribes started. Thyatira swayed back and forth between Byzantine and Turkish rulers during for two centuries. In the 14th century, Turks under the Anatolian Beylik of Saruhan conquered all Western Anatolian lands and Thyatira went under Turkish rule in 1307. Towards the end of the same century, Akhisar became part of the extending Ottoman Empire. Under Ottoman administration, Thyatira was at first a subdistrict (kaza) in the sanjak (district) of Saruhan (corresponding to present day Manisa Province) within the larger vilayet (province) of Kütahya.
Қазіргі заман
Ақхисар 17 ғасырда дамуын жалғастырды. Дегенмен, 16 ғасырдың екінші жартысынан бастап, аймақтағы Селали көтерілістері қалаға ықпал етті. Осы себепті, 17 ғасырдың басында қала қабырғалары жөнделді. Селали көтерілістеріне байланысты, айналасындағы адамдардың бір бөлігі осы жерге қоныстанды және қала халқы көбейді. Шындығында, Евлия Челеби 1671 жылы қалада жиырма төрт аудан және 2600 үй болғанын, олардың көпшілігі плиткамен жабылғанын жазады. Ол сондай-ақ, қырық жеті мешіт, үш хамам, 1000-ға жуық дүкен, бір бедестен, он қонақүй, жеті медресе және жиырма үш бастауыш мектеп болғанын, қаланың жүзімдіктермен, бау-бақшалармен және жеміс-жидек бақшаларымен қоршалғандығын айтады. Ол сондай-ақ, қаланың ортасындағы төбеде ескі қамалдың қираған орындары бар екенін және қала Караиазичи атындағы Селалиден қорқып, қабырғалармен қоршалғандығын мәлімдейді. 1895 жылдың қазан айында Болгариядан жаңадан көшіп келген мұсылмандар жергілікті армян қауымының мүшелеріне шабуыл жасап, оларды қырғынға ұшыратты. Сарухан әйялеті кейіннен 1922 жылы Осман империясының соңына дейін Айдын вилаетіне қосылды. Грек-түрік соғысы (1919-1922) кезінде грек әскері 1919 жылдың 5 маусымында қалаға басып кірді. Түрік халқының наразылығына байланысты науқанның дамуы нәтижесінде грек күштері 1919 жылдың 10 маусымында шегінді. Біраз уақыттан кейін грек әскері 1920 жылдың 22 маусымында грек жазғы шабуылы кезінде Ақхисарды қайта басып алды. Қалғандары Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасуға қатысты. Бұдан өзге, жергілікті мұсылмандар қалаға түрік әскері келген кезде қалған армян қауымын қорғаймыз деп Құранға ант бергенімен, олар олармен бірге армяндарды тонауға және өлтіруге көмектесті.
Akhisar continued its development in the 17th century. However, since the second half of the 16th century, the Celâlî rebellions in the region took the city under its influence. For this reason, the city walls were repaired at the beginning of the 17th century. Due to the Celali rebellions, some of the people in the vicinity settled here and the population of the city increased. As a matter of fact, Evliya Çelebi writes that in 1671 the city had twenty four neighbourhoods and 2600 houses, most of which were covered with tiles. He also records that there were forty seven mosques, three hamams, about 1000 shops, one bedesten, ten inns, seven madrasas and twenty three primary schools, and that it is surrounded by vineyards, gardens and orchards. He also states that there is an old castle ruin on the hill in the middle of the city and that the city was surrounded by walls for fear of the Celâlî named Karayazıcı. In October 1895 newly resettled Muslims from Bulgaria attacked and massacred members of the local Armenian community. The Saruhan Eyalet was later incorporated into the vilayet of Aydın until the end of the Ottoman Empire in 1922. During the course of the Greco Turkish War (1919 22) the Greek Army invaded the town on June 5, 1919. Due to the developments of the campaign, which included unrest from the Turkish populace, the Greek forces withdrew on June 10, 1919. Soon after, Greek forces re invaded Akhisar during the Greek Summer Offensive on June 22, 1920. The remaining were party to the Population exchange between Greece and Turkey. Furthermore, although the local Muslims had sworn on the Quran that they would protect the remaining Armenian community upon the arrival of the Turkish army in town, they instead cooperated with them in plundering and massacring the Armenians.
Қаланың тарихи демографиясы
1917 жылғы демографиялық мәліметтерге сәйкес, Ахисар ауданының Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жалпы халқы 39 157 адамды құрады, оның ішінде 32 280 мұсылман, 5877 грек, 515 армян және 485 еврей болды. 1917 жылдың соңында немесе 1918 жылдың басында ауданның жалпы халқы 38 706 адамға азайды; оның ішінде 31 936 мұсылман, 5782 грек, 506 армян және 485 еврей тұрды. 1921 жылы Грекияның оккупация кезіндегі статистикасына сәйкес, Ахисар ауданында 56 986 адам болды, оның ішінде 48 356 түрік, 7638 грек, 489 армян және 503 еврей тіркелді.
According to demographic statistics of 1917, the district of Akhisar had a total population of 39,157 prior to World War I, with 32,280 being Muslims, 5,877 Greeks, 515 Armenians, and 485 Jews. At the end of 1917, or at the beginning of 1918, the total population of the district was 38,706; of this population, 31,936 were Muslims, 5,782 were Greeks, 506 were Armenians, and 485 were Jews. According to Greek statistics in 1921 during the occupation, the district of Akhisar had a total population of 56,986, with 48,356 being Turks, 7,638 Greeks, 489 Armenians, and 503 Jews.
Климат
Ахисардың жаз айларында ыстық, Жерорта теңізі климаты (Köppen: Csa) басым, жаздары өте ыстық және құрғақ, ал қыстарында салқыннан жұмсаққа дейін, орташа ылғалды болады.
Akhisar has a hot summer Mediterranean climate (Köppen: Csa), with very hot, dry summers, and cool to mild, moderately wet winters.
Ерекшеліктері
Тятира ежелгі заманда маңызды қызмет орталығы болған. Бұл қала ежелгі Византиядан Пергамға, Сардиске және Ефеске апаратын жолдардың бойында орналасқан. Тиатера көптеген шағын қалалар мен ауылдардың орталығы болды, олар әкімшілік және саяси жағынан оған тәуелді болды. Қаладағы басты кәсіп – мата және қыш ыдыстар сату еді. Жүн, зығыр, мыс бұйымдар жасау және былғары өңдеу басқа да сауда түрлеріне жатты. Қала ғасырлар бойы сауда орталығы болып қала берді. Ахисардың маталары мен арқандары Стамбул базарларында жақсы танымал болды. Басқа да ауыл шаруашылығы өнімдеріне зәйтүн, зәйтүн майы, қарбыз, жүзім және кішміш кірді. Осы жоғары экономикалық белсенділік Ахисарды Сарухан санжағындағы ең маңызды ауданға айналдырды. Ахисар туралы алғашқы Осман жазбалары 16 ғасырға дейін сақталып қалған. Бұл жазбалар Ахисардың қазіргі Манисадан 40% артық табыс салығы төлеген аудан орталығы болғанын көрсетеді. 19 ғасырдың соңында қала халқы 30 мың адамға жетті. Республика дәуірінде Ахисар дамуын жалғастырды. Көптеген заманауи даңғылдар мен көшелер салынды. Соңғы жылдары жаңа стадион мен футбол алаңы, сондай-ақ көптеген саябақтар мен демалыс аймақтары құрылды. Көптеген банктер, дүкендер және туристік қонақ үйлер қазір теміржол стансасын қала орталығымен байланыстыратын тарихи көше (Тахир Ұн даңғылы) бойында орналасқан. Автомобильдерді жөндеу және шағын бөлшектер өндірісіне маманданған индустриалды аймақ, сондай-ақ зәйтүн майы, кірпіш және темекі (сигарет) өндірісі сияқты бірнеше зауыттар салынды. Үлкен Ахисар индустриалды аймағы қазіргі уақытта даму үстінде. Қала Түркияның ең маңызды екі порты – Ызмір мен Стамбул арасындағы 565 мемлекеттік тас жолында орналасқандықтан, Ахисар индустриалды аймағы отандық және шетелдік инвесторлар үшін тартымды инвестициялық мүмкіндіктер ұсынады. Бүгінде шахмат Ахисарда өте танымал. Жыл сайын Каглак фестивалі кезінде жүздеген бала шахмат турнирлеріне қатысады. 2009 жылы 24 қыркүйектен 3 қазанға дейін Ахисар қаласында 16 жасқа дейінгі жастар арасындағы шахмат Олимпиадасы өтті.
In ancient times, Thyateira was an important center of activity. It was on the ancient roads from Byzantium to Pergamum, Sardis, and Ephesus. Thyateira was at the center of many small towns and villages which were administratively and politically bound to it. Cloth and pottery trade was the main activity in town. Production of wool, linen, brass goods, and tanning were other commercial activities. The city remained as a center of trade activity for centuries. Akhisar's cloth and cords were reputable in Istanbul markets. Among the other agricultural merchandise were olives, olive oil, water melons, grapes, and raisins. This high level of economical activity made Akhisar the most important subdistrict within the sanjak of Saruhan. The first Ottoman records about Akhisar date back to the 16th century. These records indicate that Akhisar was a district center which paid 40% more income tax than the seat of the Saruhan Sanjak, present day Manisa. At the end of the 19th century, urban population had reached 30,000. In the Republican era, Akhisar pursued its development. Many modern avenues and streets were built. In recent years , a new stadium and grass soccer field were built, along with many parks and recreational areas. Many banks, shops and tourist hotels are now lined up along the busy main street (Tahir Un Avenue) which connects the train station to the city center. An industrial zone specializing in automotive repair and small parts production, along with a number of factories such as olive oil production plants, brick factories, tobacco (cigarette) factories were constructed. The Greater Akhisar Industrial Zone is currently under development. Since the city is located on the State Highway 565 between İzmir and Istanbul—Turkey's two most important ports—Akhisar Industrial Zone offers attractive investment opportunities for both domestic and foreign investors. Today chess is very popular in Akhisar. Every year during the Caglak Festival hundreds of children participate in chess events. In 2009 the World Youth Under 16 Chess Olympiad was held in Akhisar from September 24 through October 3.