Кіріспе

Луис Артур Джонсон (10 қаңтар 1891 – 24 сәуір 1966) – американдық саясаткер және адвокат, 1949 жылдан 1950 жылға дейін АҚШ-тың екінші қорғаныс министрі қызметін атқарған. 1937 жылдан 1940 жылға дейін Соғыс министрінің орынбасары, ал 1932 жылдан 1933 жылға дейін Америка легионының 15-ші ұлттық командирі болды.

Қорғаныс министрі

1948 жылғы президенттік науқанда Джонсон президент Гарри С. Трумэннің сайлау науқаны үшін бас қаржы жинаушы болды; Джонсон жинаған қаражат Трумэннің қарашадағы сайлауда күшпен жеңіске жетуіне шешуші рөл атқарды. Ақ үйге үнемі барып тұратын Джонсон қорғаныс мәселелеріне деген қызығушылығын жалғастырып қана қоймай, қорғаныс министрі лауазымына белсенді түрде ұсыныс жасады. Ол Трумэннің қорғаныс шығындарын "тұрақтап ұстау" ниетін де ынталы түрде қолдады. Қорғаныс министрі Джеймс В. Форресталмен қорғаныс бюджетін қысқарту мәселесіндегі бірнеше келіспеушіліктерден кейін Трумэн Форресталдың отставкасын сұрады және 1949 жылдың басында оны Джонсонмен ауыстырды.

Қорғаныс бюджетінің қысқартылуы

Министр Джонсон президентпен бірге әскери біріктіруді жетілдіруге және қорғанысқа жұмсалатын қаржыны қысқартып, басқа мемлекеттік бағдарламаларды дамытуға деген ұмтылысын бөлісті. Трумэннің ең адал саяси қолдаушыларының бірі ретінде Джонсонды Трумэн қорғаныс министрлігі мен қарулы күштердің қарсылығына қарамастан, Трумэннің қорғаныс бюджетін үнемдеу саясатын ілгерілетуге ең лайықты кандидат деп санады. Тарихшы Уолтер ЛаФебердің сөзінше, Трумэн қорғаныс бюджетіне қатысты талаптарды абстрактілі түрде қарастырған, потенциалды жаулармен қақтығыс жағдайында қорғанысқа жауап беру қажеттіліктерін ескермеген. Трумэн жалпы түсімдерден ішкі қажеттіліктер мен тұрақты операциялық шығындарға қажетті соманы алып тастаған, ал қалған ақшаны сол жылғы қорғаныс бюджетіне жұмсаған. Бастапқыда Джонсон мен Трумэн АҚШ-тың атом бомбасына монополиясы кез келген сыртқы қауіп-қатерге қарсы жеткілікті қорғаныс болады деп есептеді. 1948-ші қаржы жылынан бастап қорғаныс министрлігінің бюджеті 1947-ші қаржы жылында белгіленген деңгейде (14,4 миллиард доллар) сақталды және 1950-ші жылдың қаңтарына дейін, содан кейін 13,5 миллиард долларға дейін кезең-кезеңімен төмендетілді. Джонсон қорғаныс шығындарын одан әрі азайту құралы ретінде қарастырған қорғаныс біріктіруін де қолдады. Ол қызметке кіріскен күні өткен баспасөз конференциясында Ұлттық әскери мекемелердегі басқармалардың, комитеттердің және комиссиялардың санын күрт қысқартуға уәде берді және былай деді: «Қазіргі заң рұқсат беретін шекте, қызметтің тиімділігіне қарай біріктіруді жылдамдатуға уәде беремін». Кейін, біріктіру туралы жиі сөйлеген сөздерінің бірінде Джонсон «Бұл ел енді кез келген әскери түрдің дербес әрекеттеріне төзбейді. Американың ресурстарын ысыраптап, қорғанысқа жұмсау Америка үшін апатқа шақыру болып табылады» деді. Конгресс ұсынған Қорғаныс министрлігінің бюджеттік өтініштеріне қолдау табу үшін Трумэн де, Джонсон да Біріккен штабтар бастығы (JCS) және басқа да әскери ведомстволардың командирлерінен қоғамдық қолдауды, тікелей қолдау болмаса талап етті. 1948 жылы Біріккен штабтар бастығы генерал Омар Брэдли «1948 жылғы армия қағаз қаптан шыға алмайды» деді. Бірақ келесі жылы, Джонсон басшылығымен Біріккен штабтар бастығының төрағасы болғаннан кейін Брэдли өз ұстанымын өзгертті және Джонсонның шешімдерін ашық қолдады, Конгреске үлкен әскери күш сұраса «елге қиындық келтіретінін» айтты. Генерал Дж. Лоутон Коллинз Конгресс палатасының қаржы комитеті алдында куәлік бергенде одан да әрі барып, Трумэн әкімшілігінің армия күштерін азайтуы оны тиімдірек еткенін мәлімдеді. Джонсон тез арада Әскери-теңіз флотының конвенциялық су үстіндегі флоты мен десанттық күштерінің көп бөлігін сақтауға немесе жоюға ұсыныс жасады. Тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Джонсон адмирал Ричард Л. Конолимен сөйлесіп, АҚШ Әскери-теңіз флотына және АҚШ Теңіз жаяу әскерлеріне және ядролық емес күштердің қажеттілігіне қатысты көзқарасын білдірді:

«Адмирал, Әскери-теңіз флоты құлдырауда. Әскери-теңіз флоты мен Теңіз жаяу әскерінің болуының қажеті жоқ. Генерал Брэдлидің айтуынша, десанттық операциялар өткен заманның қасіреті. Біз енді ешқандай десанттық операциялар жасамаймыз. Бұл Теңіз жаяу әскерін жояды. Әуе күштері Әскери-теңіз флотының істей алатын барлық нәрсені істей алады, сондықтан Әскери-теңіз флотының қажеті жоқ». Трумэн де, Джонсон да АҚШ Теңіз жаяу әскерлеріне қатысты Әскери-теңіз флотына қарсылығын білдірді. Трумэннің 1-дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметінен Теңіз жаяу әскерлеріне деген жек көрушілігі бар еді және 1950 жылдың тамызында былай деді: «Теңіз жаяу әскерлері – Әскери-теңіз флотының полиция күштері және мен президент болғанша, олар солай болып қалады. Олардың үгіт машинасы Сталиннің үгіт машинасына шамалы жетеді». Джонсон Трумэннің бұл жағымсыз сезімін Теңіз жаяу әскерлерінің бюджеттік өтініштерін азайту немесе жою үшін пайдаланды.

Адмиралдардың көтерілісі

Джонсонның 1949 жылғы 23 сәуірде басталған қорғаныс кесімі, 65 000 тонналық «United States» ұшақ тасымалдағышының жобасын тоқтату туралы хабарлағаннан кейін күш алды. Теңіз күштері кемені бірнеше жыл бойы жоспарлап, құрылысын бастаған еді. Джонсон, Бірлескен Бас штабтың аз ғана көпшілігі мен Трумэннің қолдауымен, шығындарды қысқарту қажеттігін атап өтті. Джонсон, кем дегенде, Теңіз күштерінің стратегиялық ядролық әуе операцияларына қатысу үмітін жойды. «United States» жобасын тоқтату туралы Теңіз күштері департаменті мен Конгресске ешкім кеңес бермеді. Теңіз күштері хатшысы Джон Л. Салливан, бірден отставкаға шығып, АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің болашағы, сондай-ақ Теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерлері авиациясы және Джонсонның бағдарламаны кезең-кезеңімен қысқарту арқылы осы күштерді жоюға деген ниеті туралы алаңдаушылық білдірді. Осындай үлкен бюджеттік кесімдерге байланысты қорғаныс қаражаты үшін қызмет тармақтары арасындағы бәсекелестік күшейді. Супертасымалдағышты тоқтату Теңіз күштері мен Әуе күштері арасындағы «Адмиралдар көтерілісі» деп аталған қатыгез дауға себеп болды. Конгресс тыңдауларында және басқа да қоғамдық алаларда Теңіз күштері Джонсонның әрекетіне наразылық білдіріп, Әуе күштерінің соңғы стратегиялық бомбалаушысы Convair B-36-ның кеңестік әуе кеңістігіне ену қабілетіне ашық күмән келтірді. Әуе күштері B-36 деректерімен жауап беріп, болашақ ірі қақтығыстарда су кемелерінің теңіз рөлінің маңыздылығын азайта түсті. Кейін жарияланған құжаттар Әуе күштерінің «Адмиралдар көтерілісі» кезінде B-36 мүмкіндіктерін техникалық тұрғыдан дұрыс бағалағанын көрсетті. Ол кезде, ұшақ өте биік ұшқандықтан, оны ұстап алу мүмкін емес еді. Алайда, B-36 – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жоба болатын. Ол іс жүзінде қолданысқа енгеннен және Әуе күштерінің белсенді бомбалау қанаттары мен эскадрильяларына толықтай орналастырылғаннан кейін, B-36 заманауи советтік МиГ-15 истребительдеріне қарсы әлсіз болып шықты. Бұл ұшақтар кейінірек Кореяда АҚШ ресми тұлғаларын таң қалдырды. Корея соғысына айналған Кореядағы қақтығысқа қатысқаннан кейін, Әуе күштерінің ауыр бомбалаушыларының рөлі Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі рөлінің жалғасы болды – театрдегі тактикалық жер күштерін қолдау. Екінші дүниежүзілік соғыстағы B-29 Superfortress қолданылды, ал B-36 Кореяда ешқандай ұрысқа қатыспады. Ұзақ мерзімде Теңіз күштерінің супертасымалдағышқа қатысты аргументтері басым болды, бірақ бастапқыда айтылған себептерге емес. Стратегиялық ядролық қорқыту ретінде сәтсіздікке ұшыраған ірі ұшақ тасымалдағыш, конвенциялық күштерді жылдам жеткізуге қабілетті тактикалық әуе күштерінің құрамдас бөлігі ретінде құнды болып шықты, оған басқа елдердің рұқсатымен ұшуға немесе базалар құруға қажеттілік болмады. Жоюға шығарылған супертасымалдағыштардың жаңа үлгілері және кейінгі жобалары ХХІ ғасырда да АҚШ Теңіз күштерінде қызмет етуде, олардың шабуылдық күшінің ядросын құрайды. Алайда, супертасымалдағыштар туралы пікірталасқа қарағанда, Джонсонның Теңіз күштерінің кемелерін, десанттық кемелерін және конвенциялық күштердің дайындығына қажетті жабдықтарын үнемі қысқартуы одан да қауіпті (жарияланбаса да) болып шықты. Кемелердің бірінен соң бірі флоттан шығарылуына себеп – жұмыс істеуге қаражаттың жетіспеушілігі болды. Бірнеше жыл бұрын әлемдегі ең үздік десант күші болған АҚШ Теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерлері десанттық мүмкіндіктерінің көп бөлігін жоғалтты, ал десанттық кемелер жойылды немесе артық ретінде сатылды (қалған кемелер тек армияның десанттық операциялар жаттығуларында пайдалану үшін сақталды, бірақ олар сол рөлде қолданылмады). Мэтьюс 1951 жылғы шілдеде Ирландиядағы елші болу үшін Теңіз күштері хатшысы қызметінен кетті. Джонсон «Адмиралдар көтерілісінен» абыройымен шықса да, дау оның қызметтегі және, мүмкін, Президентпен қарым-қатынасындағы беделін әлсіретті. Джонсонның бірігуге баса назар аударғанына қарамастан, Әуе күштері мен Теңіз күштерінің дау кезінде айтысқан өзара айыптаулары, супертасымалдағыш мәселесінен стратегиялық доктрина, қызметтердің рөлдері мен міндеттері және қорғаныс министрінің өкілеттігі сияқты негізгі мәселелерге дейін бара барды, оның қаншалықты ілгерілегенін күмәнді етуге болады. Сонымен қатар, Джонсонның күш дайындығына жасаған бюджеттік кесімдері Корея соғысының басталуымен ащы жемістерін бере бастады. Көптеген тарихшылар Джонсонның АҚШ Теңіз күштері авиациясын қысқартуға, тіпті жоюға жасаған күш-жігерін Кореяның оңтүстігіне Қытай мен Совет Одағы қолдауымен жасалған шабуылға себеп болған маңызды факторлардың бірі деп санайды. Корей түбегіне Солтүстік Корея күштерінің алғашқы шабуылынан кейін, Әуе күштеріне қарсы күресу үшін Корей түбегінде ешқандай әуе базасы болмады. Нәтижесінде, сол апатты айлардағы барлық әуе көмегі тек Батыс Тынық мұхитында қалған «Valley Forge» ұшақ тасымалдағышынан келді. Жақын арада «Valley Forge» Тынық мұхитында қалған екі ұшақ тасымалдағышымен қосылды.

Қырғи қабақ соғыс

Джонсонның өкілеттік мерзімінде ұлттық қауіпсіздікке қатысты қиын шешімдерді қабылдауды талап еткен маңызды халықаралық оқиғалар болды. Берлин дағдарысы 1949 жылдың мамыр айында Кеңес Одағы блокаданы күштен шығарғанда аяқталды. Джонсон Берлин әуе көпірін әуе тасымалының болашағы үшін маңызды технологиялық жетістік деп, сондай-ақ бірігіп жұмыс істеудің нәтижесінің мысалы ретінде бағалады. Джонсон қызметке кіріскеннен кейін бір апта өткен соң, АҚШ және тағы 11 ел Солтүстік Атлантика шартына қол қойып, жан-жақты ұжымдық қауіпсіздік жүйесінің ядросы болған аймақтық ұйым құрды. Бастапқы тартыншақтықтардан кейін Джонсон бұл жаңа одақты және НАТО мен АҚШ-тың басқа да одақтастарына әскери көмек көрсету бағдарламасын қолдады, ол 1949 жылғы Өзара қорғаныс жәрдемдесу туралы заңмен іске асырылды.

ҰҚК 68

1949 жылдың тамызында, АҚШ барлау аналитиктері күткеннен бұрын Кеңес Одағы алғашқы атомдық құрылғысын сынады. Осы оқиға және Гоминьдан режимінің Қытай материгінен шегінуі АҚШ сутек бомбасын жасауы керек пе деген пікірталасқа ықпал етті. Бастапқыда, Джонсон ауа үлгісінің нәтижелерін растағанына қарамастан, кеңестіктер атомдық құрылғыны сынамаған болуы мүмкін деп күдіктенді. Ол, мүмкін, зертханада жазатайым жарылыс болған және АҚШ-тың қорғаныс қабілетін қайта бағалаудың қажеті жоқ деп ойлады. Сондай-ақ, амфибиялық операцияларды жаттықтыру үшін қолайлы десанттық кемелер қажет болды (Джонсон қалған кемелердің көп бөлігін Әскери-теңіз күштерінен ауыстырып, оларды Армия бөлімдерін даярлауға бөлді). АҚШ және Оңтүстік Корея күштерінің Солтүстік Корея күштерін тойтаруға жеткілікті бронетехникасы мен артиллериясы болмағандықтан, Армия мен Теңіз жаяу әскерлері жау Корея түбегімен үздіксіз ілгерілеп, ақырында Пусанды қоршағанда, қиын және шығынды жақын қақтығыстарға түсті. Корей соғысының Джонсонның қорғаныс жоспарына тигізген әсері Қорғаныс министрлігінің 1951 қаржы жылына арналған бастапқы және қосымша бюджеттік сұраныстарында айқын көрінді. Джонсон бастапқыда Трумэннің 13,3 миллиард долларлық қорғаныс бюджетін ұсынуын қолдады. Бірақ Корей соғысы басталғаннан кейін бір ай өткен соң, министр асығыс түрде 10,5 миллиард долларлық (79% өсім) қосымша қаражат сұранысын ұсынды, бұл жалпы сұралған соманы 23,8 миллиард долларға жеткізді. Қосымша сұраныс жасағанда Джонсон Өкілдер палатасының қаржы жөніндегі кіші комитетіне "қазіргі уақытта жүріп жатқан ұрыстарды ескере отырып, әскери мәселелер қаржылық мәселелерден асып түсті" деді. Кореядағы АҚШ-тың сәтсіздіктері және Еуропалық қауіпсіздікке берілген басымдық АҚШ-тың қорғаныс саясатында тез және маңызды өзгерістерге әкелді, оның ішінде қарулы күштерді ұзақ мерзімді кеңейту және АҚШ-тың одақтастарына әскери көмек көрсетуді күшейту. Бұған қоса, Трумэн Джонсонның "үкіметтің барлық ісін басқаруға деген шектен тыс өзімшілдігіне" наразы болды. Трумэн кейін Джонсонның "Кабинет мүшелерінің барлығын ренжіткенін" айтты. Ол жеке штатым туралы жаман сөздер айту мүмкіндігінен ешқашан бас тартпады. Корей соғысын басқарудағы халықтың сынына алаңдаған Трумэн Джонсонның отставкасын сұрауға шешім қабылдады. 1950 жылдың 19 қыркүйегінде Джонсон Қорғаныс министрі лауазымынан кетті, ал Трумэн оның орнына Армия генералы Джордж Маршаллды тағайындады.

Кейінгі жылдар

Саяси мансабы аяқталған соң Джонсон заңгерлік тәжірибасын қайта бастады және 1966 жылы 75 жасында Вашингтон қаласында инсульттан қайтыс болғанға дейін осымен айналысты. Ол Кларксбургтегі (Батыс Вирджиния) Элькавив масондық зиратында жерленген. Одан әйелі Рут Фрэнсис Максвелл Джонсон және қыздары Лилиан мен Кэтрин қалды. Қорғаныс министрі лауазымынан кетер алдындағы соңғы сөзінде Джонсон Уильям Шекспирдің "Макбет" пьесасына сілтеме жасап: "Күрес аяқталғанда және жеңіс однымен келгенде, тарихшы менің қызметімді лайықты деп табады деп үміттенемін, менің еңбегім адал және берілген сенімге сай, сондай-ақ бейбітшілік пен ұлттық қорғанысымыздың мүддесі үшін жасалған" деді. 1950 жылдың 7 желтоқсанында Луис А. Джонсон атындағы Әскери медициналық орталығы Джонсонның құрметіне ашылды. Медициналық орталық 16 акр жерді алып жатыр және Ветерандар ескереуі паркі мен Батыс Вирджиния штатының қарттар үйіне іргелес орналасқан. Бұл медициналық орталық 1960 жылдан бері Батыс Вирджиния университеті, Фейрмонт мемлекеттік университеті, Алдерсон Броаддус колледжі және басқа да жақын маңдағы жоғары оқу орындарымен тұрушылық және академиялық байланыстар арқылы белсенді оқыту орталығы болып табылады.