Кіріспе

Эрнест Хемингуэйдің 1964 жылғы естелігі

"Қозғалмалы мереке" – американдық жазушы Эрнест Хемингуэйдің 1920 жылдары Парижде күрескен журналист және жазушы ретінде өткен жылдары туралы естеліктері. Ол жазушының өлімінен кейін жарық көрді. Кітап Хемингуэйдің Хэдли Ричардсонмен алғашқы некесін және соғыстар арасындағы Франциядағы "жоғалған ұрпақтың" басқа да мәдени тұлғаларымен байланыстарын егжей-тегжейлі баяндайды. Естелік Хемингуэйдің жеке әңгімелерінен тұрады және сол кездегі көптеген танымал тұлғаларды қамтиды, мысалы, Сильвия Бич, Хилар Беллок, Брёр фон Бликсен Файнеке, Алестер Кроули, Джон Дос Пассос, Ф. Скотт және Зелда Фицджеральд, Форд Мадокс Форд, Джеймс Джойс, Уиндхэм Льюис, Пасин, Езра Паунд, Эван Шипман, Гертруда Стайн, Элис Б. Токлас және Герман фон Веддеркоп. Бұл еңбек сонымен қатар барлар, кафелер және қонақүйлер сияқты нақты орындардың мекенжайларын қамтиды, олардың көптегені бүгінде де Парижде кездеседі. Эрнест Хемингуэйдің 1961 жылғы шілдеде жасаған өзіне қол салуы авторлық құқық мәселелеріне байланысты кітаптың жариялануын кешіктірді және соңғы нұсқасына бірнеше түзетулер енгізілді. Естелік 1964 жылы, Хемингуэйдің өлімінен үш жыл өткен соң, оның төртінші әйелі және жесірі Мэри Хемингуэй оның түпнұсқа қолжазбалары мен жазбалары негізінде жариялады. Оның немересі Сеан Хемингуэй өзгерткен және қайта қараған басылым 2009 жылы жарық көрді.

Өмірбаян

1956 жылдың қарашасында Хемингуэй 1928 жылдың наурыз айында Париждегі «Ритц» қонақ үйінің жертөлесінде сақтап қойған екі кішкентай саяхатшы сандығын тауып алды. Сандықтарда 1920 жылдары толтырған оқулықтары болған. Ол сондай-ақ, жасалған өзгерістер Мэридің орындаушы ретіндегі саясатына қайшы келетінін айтты, ол «араласпау» принципін ұстанған. Бреннердің сөзінше, Мэри Хемингуэйдің соңғы нұсқасындағы тараулардың ретін өзгерткен, көрінетін себебі – «хронологиялық реттілікке» келтіру. Бұл өзгеріс «Шекспир және компания» кітап дүкенінің иесі Сильвия Бич және Гертруда Штайн сияқты тұлғалардың суреттерінен құралған тізбекті үзіп тастады. Хемингуэй өз нұсқасынан шығарып тастаған «Жаңа мектептің тууы» атты тарауды Мэри қайта қосты. Бреннердің пікірінше, ең ауыр өзгеріс – Хемингуэйдің бірінші әйелі Хэдлиге арналған ұзақ кешірім сұрауының жойылғаны. Бұл кешірім кітаптың барлық нұсқасында әртүрлі формада кездесетін. Бреннер Мэри оны өшіргенін, себебі ол оның әйелі ретіндегі беделіне нұқсан келтіретінін айтады. Ал Хотчнер 1959 жылы «Қозғалмалы той» кітабының дерлік соңғы нұсқасын алғанын, ал Мэри Хемингуэй басылып шыққан нұсқасы сол кезде оқыған нұсқасымен бірдей екенін мәлімдеді. Оның ойынша, 1964 жылғы басылым Хемингуэйдің қалаған нұсқасы, ал Мэри Хемингуэй өздігінен тарауларды түзеткен немесе қосқан жоқ, тек Эрнесттің ниеттерін орындады. Хотчнер Хемингуэйдің естеліктерін «жылдамдықпен жазылған еңбек» деп сипаттап, Хемингуэйдің «оның жариялануын міндетті түрде қалағанын» айтады және былай деп мәлімдейді: «Мэри Эрнесттің мүлігімен айналысқандықтан, кітапқа көп араласпады. Кубадан қайтып келе жатқан ұшақта оқығаным [1959 жылы] басылып шыққан нұсқамен бірдей болды. Мэридің қосымша тараулары болған жоқ». Бұл термин бұрын (1946 жылы) діни емес контексте Альбер Камюдың «Шеттік» романының ағылшын тіліне аудармасында қолданылған: «Массон біз таңертең ерте тамақтандық деді, бірақ шын мәнінде түскі ас – жылжымалы той, оны қалағаныңыз кезде жеуге болады».

1964 жылғы екі сын реакциясының сақталған видеосы

GSN кабельдік арнасы Шейла Грэмнің "What's My Line?" американдық телешоуында болған көрінісінің киножазбасын қайта көрсетіп отыр. Бұл оның сүйіктісі Ф. Скотт Фицджеральдтың қайтысынан 23 жыл өткен соң болды. Ол 1964 жылдың 7 маусымында CBS телеарнасында тікелей эфирде көрсетілген эпизодқа қатысты, сол кезде "Алмалы той" кітабы бестселлерлер тізімінде болған.

2009 жылғы басылымға қатысты пікірлер

А. Э. Хотчнер 2009 жылғы басылымға қатысты басқа да сын-пікірлерінің арасында, Сеан Хемингуэй оны әжесі (Хемингуэйдің екінші әйелі Паулин Пфайффер) туралы оған ұнамайтын сілтемелерді алып тастау үшін өңдегенін айтты. Айрин Гаммель жаңа басылым туралы: "Жарияланған мәтін уақыт сынағынан өткен және өңдеулері авторлар немесе олардың заңды өкілдері бекіткен жағдайда, автордың бастапқы ниетін этикалық және практикалық тұрғыдан қалпына келтіру қиын мәселе" деп жазды. Авторлық құқықтың күрделілігін атап көрсетіп, ол: "Мэридің нұсқасы түпкілікті деп есептелуі керек, ал 'қалпына келтірілген' нұсқа 1964 жылғы басылымның қалыптасуын түсіндіретін маңызды, жарияланбаған контексттік материалдарға қол жеткізуге мүмкіндік береді" деп қорытындылады.

Бейімделулер

2009 жылдың 15 қыркүйегінде Variety журналы Эрнест Хемингуэйдің немересі және оның бірінші әйелі Мариэль Хемингуэй американдық кино продюсері Джон Голдстоунмен бірге мемуардың фильмдік және теледидарлық құқықтарын алғанын хабарлады. 2019 жылы Village Roadshow Entertainment Group арқылы телесериал дамытылып жатқаны туралы мәлімделді, бірақ шығарылу күні белгіленбеген.

Фильмдердегі

The Moderns (1988) комедиялық фильмі "Жоғалған ұрпақ" аңызын пароди жасағанда "Жүргізуге болатын мейрам" кейіпкерлерін жандандырады. Кітап Николас Кейдж бен Мег Райан арасындағы әңгіме кезінде "Ангелдер қаласы" (1998) фильмінде пайда болады. Вуди Алленнің 2011 жылғы "Парижде түнгі саяхат" фильмі Хемингуэй кітабында бейнеленген 1920 жылдардағы Париж қаласында өтеді, және фильмде Оуэн Уилсон кейіпкері Хемингуэй, Гертруда Стайн, Ф. Скотт және Зелда Фицджеральдпен әрекеттеседі, сондай-ақ "жүргізуге болатын мейрам" фразасы екі рет қолданылады. "Сөздер" (2012) фильмі ескі хат сөмкесінен табылған кітап қолжазбасын көрсету үшін "Жүргізуге болатын мейрам" кітабынан үзіндіні пайдаланады. "Капитан Америка: Қысқы сарбаз" (2014) американдық фильмінде Стив Роджерс кейіпкерінің пәтеріндегі кітап сөресінде Хемингуэйдің "Жүргізуге болатын мейрам" кітабы бар. "Француздық хаттар" (1979) американдық фильміндегі кейіпкер кітаптан эпиграфты келтіріп, Францияда бірге оқитын американдық студентті Паризде оқып қана қоймай, өмірден де ләззат алуға көндіреді. "Гарольд пен Кумар Гуантанамодан қашу" (2008) американдық комедиялық фильмінде Титс Хемингуэй есімді стриптизер өзінің есімінің соңғы бөлігін сүйікті романы "Жүргізуге болатын мейрам" болғандықтан алғанын айтады.

Әдебиетте

Жазушы Энрике Вила Матас өзінің "Париж ешқашан бітпейді" (2003) кітабын Хемингуэйдің туындысының соңғы тарауының атымен атады.

Сахналық қойылымдарда

1960-шы жылдардың соңындағы стендап өнеркөрсетулерінде Вуди Аллен, жақында жарық көрген кітаптың әсерін бейнелей отырып, Хемингуэй, Фицджеральдтар және Гертруда Стайнмен бірге өткізген ойдан шығарылған уақыттарын әңгімелеп, қайта-қайта бір қызық сөзбен аяқтады: "Ал Хемингуэй мені бетке ұрып жіберді."

Францияда қайта өрлеу

2015 жылдың 13 қарашасында Парижде болған террористик шабуылдардан кейін «Қозғалмалы мереке» кітабы Францияда бестселлерге айналды. Шабуылдар контекстінде кітаптың француз тіліндегі атауы «Париж – мереке» қарсылық пен тойлаудың қуатты символы болды. Кітап дүкендерінде сатылым күрт өсті және кітаптың даналары қала бойынша париждіктердің шабуыл құрбандарын құрметтеу үшін салған түрмелерде гүлдер мен шамдардың арасында кеңінен таралды.

Хемингуэйдің шараптары

"Қозғалмалы мереке" кітабында Хемингуэй Париждегі болашақ жазушылардың өмірін қалай өткізгенін көрсетеді. Ол Скотт Фицджеральд пен Гертруда Штайнмен достығы, алғашқы некесі және Латын кварталындағы өмірі, париждік кафелерде жазу әдеттері туралы айтады. Оның жақсы шарапқа құштарлығы, достарымен бірге қандай шарап ішкенін және оған қандай тағамдар қосып жегенін еске алудан еш қашпайды. Шарап – Париждегі жазушылардың өмір салтының бір бөлігі болған. Сансер: "Жалған көктем", "Сол жылдың кейінірек күні, біз саяхатымыздың бірінен оралғанда және тағы да жақсы нәтижеге қол жеткізгенде, үйге қайтар жолда Пруньерге тоқтадық. Терезедегі тартымды бағалы тауарларға қарап, барда отыруға кірдік. Біз Сансермен бірге устрица мен мексикалық краб жедік". Макон: Скотт Фицджеральд, "Лиондағы қонақ үйден тамаша түскі ас алдық: трюфель қосылған дәмді қуырылған тауық, әдемі нан және ақ Макон шарабы. Скотт әр тоқтаған жерімізде ақ Макон ішкенде қатты қуанды. Маконнан тағы төрт бөтелке тамаша шарап сатып алдым, оларды қажет болғанда аштым". Корсика: Паскинмен Домда, "Үйде, арақ-шаруахананың үстінде Корсика шарабы болды, ол үлкен құдірет пен төмен бағаға ие еді. Бұл шынайы корсикалық шарап еді, оны сумен жартысына дейін сұйылтып ішсең де, оның мәнін сезінуге болады". Каор: Паскинмен Домда, "Негр де Тулузда біз жақсы Каор шарабын төрттен бірінен, жартысынан немесе толық қарафемен ішіп, көбінесе үштен бір бөлігін сумен сұйылтатынбыз. Парижде, дерлік ештеңеге ие болмай-ақ жақсы өмір сүруге болады, кейде тамақтан бас тартып, жаңа киім сатып алмау арқылы үнемдеп, қажетті заттарға жұмсауға болады". 2020 жылдың қыркүйек айында Чизуик кітап фестивалінде Виктория Даскал ұсынған Хемингуэйдің "Қозғалмалы мереке" кітабындағы шарапқа арналған әдеби кеш өтті.