Кіріспе
Көз және оның қосымшалары орналасқан бас сүйек қуысы немесе ойық, көзді қамтитын анатомиялық кеңістік. Анатомияда орбита – көз және оның қосымшалары орналасқан бас сүйек қуысы немесе ойық/тесік. "Орбита" сүйекті ойықты немесе оның ішкі мазмұнын білдіруі мүмкін. Ересек адамда орбитаның көлемі шамамен 30 мл, оның ішінде көз 4-5 мл алады. Орбитаның құрамына көз, орбиталық және ретробульбарлық фасция, көздің сыртқы бұлшық еттері, II, III, IV, V және VI бас сүйек жүйкелері, қан тамырлары, май тіні, жас безі және оның өзекшесі мен арнасы, қабақтар, медиалдық және латеральдық қабақ байламдары, жақ байламдары, ілмек байлам, септа, кірпік ганглионы және қысқа кірпік жүйкелері кіреді.
the anatomical space that contains the eye
In anatomy, the orbit is the cavity or socket/hole of the skull in which the eye and its appendages are situated. "Orbit" can refer to the bony socket, or it can also be used to imply the contents. In the adult human, the volume of the orbit is , of which the eye occupies The orbital contents comprise the eye, the orbital and retrobulbar fascia, extraocular muscles, cranial nerves II, III, IV, V, and VI, blood vessels, fat, the lacrimal gland with its sac and duct, the eyelids, medial and lateral palpebral ligaments, cheek ligaments, the suspensory ligament, septum, ciliary ganglion and short ciliary nerves.
Құрылымы
Орбиталар конустық немесе төрт жақты пирамида тәрізді қуыстар болып табылады, олар беттің орта сызығына ашылады және бастың ішіне қарай бағытталған. Әрқайсысы негізден, төбеден және төрт қабырғадан тұрады.
Ашылулар
Көз ұясының ішінде екі маңызды тесік, екі маңызды ойыс және бір канал бар. Оларға жоғары орбиталық тесік, төменгі орбиталық тесік, жоғарғы орбиталық ойыс, төменгі орбиталық ойыс және оптикалық канал жатады, олардың әрқайсысы көздің қалыпты жұмыс істеуі үшін өте маңызды құрылымдарды қамтиды. Жоғары орбиталық тесікте жоғары орбиталық жүйке, үштік жүйкенің бірінші тармағы немесе V1 орналасқан және ол алдыңғы қуысқа жақын орналасқан. Төменгі орбиталық тесікте үштік жүйкенің екінші тармағы, төменгі орбиталық жүйке немесе V2 орналасқан және ол жоғарғы жақ қуысының алдыңғы қабырғасында орналасқан. Екі тесік те қатерлі ісіктер мен инфекциялардың миға немесе беттің терең құрылымдарына таралуының мүмкін жолдары болып табылады. Оптикалық каналда (бас сүйек жүйкесі II) және көз артериясы орналасқан, ол сфеноид қуысының этимоидтық қуыстармен, орбиталық шыңдағы құрылымдарға жоғары-медиалды және артқы жағынан қосылған жерінде орналасқан. Ол көз ұясының ішкі мазмұны мен мидың орталық қуысы арасындағы жолды қамтамасыз етеді. Жоғарғы орбиталық ойыс оптикалық каналдан төмен және жақын орналасқан және сфеноид сүйегінің кіші және үлкен қанаттарының қосылысында қалыптасады. Ол бас сүйек жүйкелері III, IV, VI, көз қозғалысын басқаратын сыртқы көз бұлшықеттері арқылы және бас сүйек жүйкесі V-тің офтальмологиялық тармақтарын қамтиды. Үштік жүйкенің екінші тармағы бас сүйектің негізіне ротундалық тесік арқылы немесе V2 кіреді. Төменгі орбиталық ойыс көз шардан төмен және жоғарғы жақ қуысының бүйір қабырғасында орналасқан. Ол функциясы жағынан азырақ маңызды, бірақ онда жоғарғы жақ жүйкесінің бірнеше тармақтары және төменгі орбиталық артерия мен вена бар. Көз ұясындағы басқа шағын құрылымдарға алдыңғы және артқы этимоидтық тесіктер және зигоматикалық орбиталық тесік жатады.
Сүйекті қабырғалар
Адамдағы орбитальді каналдың сүйек қабырғалары бір ғана сүйектен емес, жеті эмбриологиялық жағынан ерекшеленетін құрылымдардың мозаикасынан құралады: жамбас сүйегі бүйірлік жағынан, сфеноидтық сүйек – оның кіші қанаты оптикалық каналды, ал үлкен қанаты сүйектік орбитальді процестің бүйірлік-артқы бөлігін құрайды, жоғарғы жақ сүйегі төменгі және орталық жағынан, ал жас және этмоидтық сүйектермен бірге орбитальді каналдың медиальді қабырғасын жасайды. Этмоидтық қуыстар өте жұқа болып келеді және бас сүйектегі ең нәзік сүйек құрылымы саналатын, сонымен қатар орбитальді жарақаттарда ең көп зақымданатын ламина папирацеяны құрайды. Жас сүйегінде мұрын-жас түтікшесі де орналасқан. Орбитальді жиек, басқаша айтқанда орбитальді процесс, алдыңғы сүйекпен қалыптасады. Шатыры (жоғарғы қабырғасы) негізінен алдыңғы сүйектің орбитальді пластинасынан, ал орбитаның ең жоғарғы нүктесіне жақын жерде – сфеноидтың кіші қанатынан тұрады. Орбитальді бет медиальді жағынан трохлеарлық шұңқырмен, ал латеральді жағынан жасқақ шұңқырымен сипатталады. Едені (төменгі қабырғасы) жоғарғы жақ сүйегінің орбитальді бетінен, жамбас сүйегінің орбитальді бетінен және лақты сүйектің кішкентай орбитальді процесінен құралады. Орбитальді жиекке жақын жерде мұрын-жас түтікшесіне арналған ойыс орналасқан. Еденнің ортасына жақын жерде инфраорбитальді ойыс орналасқан, ол инфраорбитальді тесікке апарады. Еден төменгі орбитальді жарық арқылы бүйірлік қабырғадан бөлінеді, ол орбитаны птеригопалатиндік және инфратемпоральді қуыстармен байланыстырады. Медиальді қабырғаны негізінен этмоидтың орбитальді пластинасы, сондай-ақ жоғарғы жақ сүйегінің алдыңғы процесі, жас сүйегі және сфеноидтың денесінің шағын бөлігі құрайды. Бұл орбитаның ең жұқа қабырғасы болып табылады, бұл пневматизацияланған этмоидтық қуыстардың болуымен дәлелденеді. Орбиталар сонымен қатар көзге механикалық зақым келтіруден де қорғайды. Көздің көлденең тік бұлшық еттері құрайтын конустағы ісіктер (мысалы, көру нервінің глиомасы және менингиомасы) көздің осьтік протрузиясын (алға қарай иығын) тудырады. Грейвс ауруы көздің осьтік протрузиясын, атап айтқанда Грейвс офтальмопатиясын тудыруы мүмкін, бұл ректус бұлшық еттеріндегі клеткадан тыс матрица ақуыздарының жиналуына және фиброзға байланысты болады. Грейвс офтальмопатиясының дамуы қалқанша безінің функциясына тәуелсіз болуы мүмкін.