Кіріспе

IX бас сүйек жүйкесі, тіл және жұтқыншақ үшін

Глоссофарингеалдық жүйке (/ɡ//l//ɒ//s//oʊ//f//ə/'/r//ɪ//n//(//d//) /ʒ//i//ə//l//, // /,/f//ær//ən/'/dʒ//iː//ə//l/), сондай-ақ тоғызыншы бас сүйек жүйкесі, IX бас сүйек жүйкесі немесе жай ғана CN IX деп аталады, бұл ми сабасынан жоғары мидың бүйірлерінен шығатын бас сүйек жүйкесі, вагус жүйкесінен алға қарай (мұрынға жақын) орналасқан. Аралас жүйке (сенсомоторлық) болғандықтан, ол сезімдік афференттік және қозғалыс эфференттік ақпаратты тасымалдайды. Глоссофарингеалдық жүйкенің моторлық бөлімі эмбриональды мидың базальды пластинасынан дамиды, ал сезімталдық бөлімі бас сүйек нейрокрестінен пайда болады.

Құрылымы

Ұзынша мидың алдыңғы бөлігінен глософарингеялық жүйке жақтау арқылы немесе флоккулдан төмен өтеді және бас сүйегінен жамбас тесігінің орталық бөлігі арқылы шығады. Жамбас тесігіндегі жоғарғы және төменгі ганглиялардан басталатын жүйке өзінің қатты қабықша қабығына ие. Петроздық бөлігінің төменгі бетіндегі төменгі ганглий кохлея арнасының ашылатын үшбұрышты ойыспен байланысты. Төменгі жағында глософарингеялық жүйке бүйірлік және алдында вагус және қосымша жүйкелерге орналасқан. (X және XI) тесігі арқылы өтетін глософарингеялық жүйке ішкі жамбас венасы мен ішкі каротид артериясы арасынан өтеді. Ол соңғы тамырдың алдынан және стилоидтық өсіктің астынан, оған байланысты бұлшық еттер арқылы стилофарингеялық бұлшық еттің артқы төменгі жиегіне дейін төмен түседі. Содан кейін ол алға иіліп, мойынның бүйірінде доға жасап, стилофарингеялық және ортаңғы жұтқыншақ қысқыш бұлшықтарының үстіне орналасады. Одан кейін ол тілдің астындағы бұлшық етінің астынан өтіп, ақырында тонзиллаға, жұмсақ таңдаудың шырыш қабығына және тілдің түбіне, сондай-ақ ауыздың серозды бездеріне таралады.

Функциялар

Ол миндалиннен, жұмбақтан, ортаңғы құлақтан және тілдің артқы 1/3 бөлігінен жалпы соматикалық сезім талшықтарын (желілік тригеминоталамус жолы) алады. Тілдің артқы 1/3 бөлігінен арнайы ішкі сезім талшықтарын (дәмі) алады. Каротид денелерінен, каротид синусынан ішкі сезім талшықтарын алады. Ол құлақ түйіндісі арқылы сілекей безіне парасимпатиялық талшықтар жібереді. Бұл ми нервінің жалғыз қозғалтқыш құрамы – стилофарингеялық бұлшық етке қозғалтқыш талшықтар жібереді. Ол жұтқыншақ торына қатысады.

Зақым

Глоссофарингеялық жүйкеге зақым келтіру тілдің артқы үштен бір бөлігінде дәм сезімін жоғалтуға және жұтынудың бұзылуына әкелуі мүмкін.

Тексеру

Глоссофарингеялық жүйке зақымдалған-зақымдалмағандығын анықтау үшін қолданылатын клиникалық тесттерге ауыздың құсу рефлексін тексеру, науқастан жұтуды немесе жөтелді сұрау, сондай-ақ сөйлеу бұзылыстарын бағалау кіреді. Дәрігер дәм сезімінің нашарлауын анықтау үшін тілдің артқы үштен бір бөлігін ащы және қышқыл заттармен сынап көруі мүмкін. Глоссофарингеялық жүйкенің қалыптылығын науқастың тілінің артқы үштен бір бөлігіндегі жалпы сезімталдық және дәм сезімін тексеру арқылы бағалауға болады. Құсу рефлексі де глоссофарингеялық жүйкені бағалау үшін қолданылуы мүмкін.