Кіріспе

Финн мифологиясындағы кейіпкер. Кульерво – Элиас Лённрот жинақтаған фин ұлттық эпосы «Калевала»дағы бақытсыз тағдырға ұшыраған кейіпкер. Бүкіл руының қырғынға ұшырауынан кейін өсіп келе жатып, оны өсірген Унтамо руының оның отбасын өлтіргенін біледі. Бала кезінде ол құлдыққа сатылып, одан әрі қорланды және қиындықтарға ұшырады. Соңында қожайындарынан қашып, отбасының аман қалған мүшелерін табады, бірақ оларды қайтадан жоғалтады. Ол қарындасы өлген деп ойлаған қызға сүйіспеншілік білдіреді. Оның інісі оны алдағанын білгенде, өзін-өзі өлтіреді. Кульерво ашуға толып, Унтамо мен оның тайпасына оралып, сиқырлы күшімен оларды жояды және өзін-өзі өлтіреді. Ақырында, дана Вейнамёйнен барлық ата-аналарды балаларына тым қаталдық танытпауға ескертеді.

Әңгіме

Куллерво туралы әңгіме Калеваланың 31-36-руналарында (бөлімдерінде) баяндалған.

31 руна Унтамо мен Кульерво

Унтамо ағасы Калервоға қызғанышпен қарайды, ал ағалар арасындағы жанжал көптеген ұсақ-түйек даулармен күшейеді. Көңіліндегі ашу Унтамоны ашық соғысқа итермелейді, ол Калервоның тайпасының барлығын өлтіреді, бірақ жүкті қызды – Унтамаланы құл қылып алады. Көп ұзамай Унтамала ұл табады, оған Куллерво деп ат қояды. Куллерво үш айлық болғанда, Унтамо тайпасына кек қайтаруға және оларды жоюға ант ететіні естіледі. Унтамо Куллервоны үш рет өлтіруге тырысады (суға батырып, отқа жаққанда және дарға асқанда). Әр жолы нәресте Куллерво өзінің ішкі сиқырлы күшімен құтқарылып алады. Унтамо баланың өсіп-жетілуіне рұқсат береді, содан кейін үш рет оны үй шаруашылығында қызметші ретінде жұмысқа орналастыруға тырысады, бірақ Куллервоның басыбайлы және жабайы мінезінің кесірінен барлық әрекеттері сәтсіз аяқталады. Соңында Унтамо Куллерводан құтылу үшін оны Илмариненге құл ретінде сатуға шешім қабылдайды.

32 руна Кульерво мен Ильмариненнің әйелі

Бала құл статусы, қаһарлы мінезі және адамдардың оның дамып келе жатқан сиқырлық қабілеттерінен қорқуы себепті оқшауланған күйде өседі. Балаға бұрынғы, сүйіспеншілікке толы отбасынан қалған жалғыз естелік – ол нәресте кезінде берілген ескі пышақ. Ильмариненнің әйелі, Похьян Неито / Тытар (Солтүстік Қыз / Қызы), құл балаға, енді жасөспірімге, азап беруді ұнатады және Куллервоны оның сиырларын бағуға, ішіне тастар салынған нанмен жібереді. Бұл тарауда малдың қауіпсіздігін тілеп, иелеріне береке-бірлік тілейтін түрлі құдайларды шақыратын ұзын сиқырлы өлең бар.

Драма, музыка, поэзия және ойындар

Кульерво – Алексис Кивидің 1860 жылы жазылған пьесасы. Кульерво – 1988 жылы Аулис Саллиненнің операсының тақырыбы. «Хиллиард ансамблі» Велжо Тормиске Кульервоның тарихын ағылшын тілінде жазуды тапсырды. 2023 жылдың маусым айында «Warframe» видео ойыны Кульервоның есімімен аталып, одан шабыттанған жаңа ойналатын кейіпкерді шығарды. Элизабет Гудждің (1900-1984) 1938 жылы жазған «Суоми» пьесасы, «Үш пьеса: Суоми; Хаворт Бронтелері; Фанни Берни» (Джеральд Дакворт, 1939) жинағында, Финляндияның патшалық Ресейден тәуелсіздік алу жолындағы күресі туралы заманауи әңгімесінде Кульервоға ұқсас кейіпкер бар. Әңгімедегі ана «Суоми» деп аталады, бұл лақап фин тілінде «Финляндия» деген сөзден алынған. Оның екі ұлы – Олоф және Крёсти. Олоф (Лемминкайненнің кейіпкері) ресейліктердің қолынан қаза табады. Крёсти (Кульервоның кейіпкері ретінде) Сібірге жер аударылады. Ол он сегіз жылдан кейін, орыс революциясы кезінде қайтып оралып, Олофтың ұлы Сигурдты өлтіреді, содан кейін өкінішпен Крёсти өз-өзіне қол жұмсайды. Кульервоның сюжетіне сәйкес, Сигурд пен Анна – Олофтың егіз балалары. Олар ағайынды екенін білмей, үйленеді. Бірақ Анна босанғанда қайтыс болады, ал Сигурдты Крёсти өлтіреді, өйткені ол өзінің ағасы Олофқа деген ашулы қызғанышпен мазаланған.

Дж. Р. Р. Толкинге әсері

Дж. Р. Р. Толкин 1914 жылы Куллерво циклына қатысты түсіндірме жазды; бұл туынды 2010 жылы «Толкин зерттеулері» журналында Верлин Флигер редакциялаған «Куллервоның тарихы» деген атпен аяқталмаған күйінде жарияланды. Ол 2015 жылы HarperCollins баспасында кітап түрінде қайта басылды. Бұл оның эпикалық шығарма жазуға жасаған алғашқы талпынысы болды, бірақ оны аяқтаған жоқ.