Кіріспе

3-2 ғасырдың басындағы римдік генерал және мемлекет қайраткері Публий Сулпиций Галба Максимус (шамамен 3 ғасырдың соңы – 2 ғасырдың басы) – римдік әскери шенеунік және сенатор, екі рет рим консулы болып сайланды және бір рет диктатор болып тағайындалды. Ол Екінші Пуника соғысы мен Бірінші және Екінші Македония соғыстарында күресті.

Бірінші консулдық және Бірінші Македония соғысы

Патриций Сулпиция әулетінің мүшесі Сулпиций Галба, Сервий Сулпиций Галбаның ұлы болды. Ол бұрын ешқандай курулдік магистратурада болмағанмен, Екінші Пуникалық соғыстың қиын кезеңінде б.з.д. 211 жылы Гней Фулвий Центумаль Максимуспен бірге консул болып сайланды. Март айының идаларында қызметке кірген екі консул да Рим қаласын Карфаген генералы Ганнибалдың күтпеген шабуылынан қорғады. Дағдарыс сейілгеннен кейін, Ганнибал Италияның оңтүстігіне қайтқан соң, консулдарға провинциялар бөлінді. Екеуі де Апулияға тағайындалса да, Сенат Ганнибал енді үлкен қауіп төндірмейді деп есептегендіктен, консулдардың біреуі ғана Апулияда қалуы керек, ал екіншісі өз провинциясы үшін Македонияға жіберуі керек деп шешті. Апулиядан кімнің кететінін жеребе тастағанда, Сулпиций Галба Маркус Валериус Левинус орнына Македонияның проконсулы болып тағайындалды. Ол онда Македонияның Филипп V-ге қарсы Бірінші Македония соғысын жалғастырды. Б.з.д. 210 жылдың басында консулдық өкілеттігі аяқталғанда, оның императориясы тағы бір жылға ұзартылды. Алайда, Левинус өзінің проконсулдық кезеңіндегі жетістіктері туралы артық баяндағандықтан, Сулпиций Галбаға әскерін таратуға бұйрық берілді және ол тек бір легион мен соци нарвалес (жергілікті флот) құрамында қалды. Оған әскерін жақсы қамтамасыз ету үшін ақша берілді. 210 жылы Сулпиций Галба өзінің күшінің көлемін ескере отырып, көп нәрсе істей алмады, бірақ ол бірінші римдік флотты Эгей теңізіне бастап, Эгинаны басып алды. Ол римдіктермен одақтас болған этолиялықтарға тонау үшін берілді. Сол жылы ол Македонияның Филипп патшасы қоршаған Эхинусты босатуға тырысты, бірақ сәтсіз болды. Келесі жылы (б.з.д. 209) оның императориясы тағы да ұзартылып, Македония мен Грекия оның провинциялары болды. Римдіктер этолиялық лигамен одақтасудан басқа, Пергамнан келген Аттал I-мен Филипке қарсы одақтасты. Галба Ламия шайқасының бірінші кезеңінде этолиялықтарға көмектесу үшін 1000 римдікті жіберді, ал өзі Наупактқа орналасты. Филипп Элиске қарсы жорықта Димеде пайда болғанда, Галба өзінің он бес кемесімен Пелопоннес жартыаралының солтүстік жағалауына қонды, онда оның әскерлері елді тонап, қиратып жатты. Алайда, Филипптің кенеттен келгені оларды Наупактқа қайтуға мәжбүр етті. Филипп Македонияға қайтуға мәжбүр болғанда, көрші тайпалардың басып кіруі қауіп төндірді, Галба Эгинаға жүзіп барды, онда ол Атталдың флотына қосылды және екеуі де қыстаққа орналасты. 208 жылдың көктемінде Галба мен Аттал өздерінің алпыс кемеден тұратын флотын біріктіріп, Лемносқа аттанды, ал Филипп күтілетін шабуылға дайындалу үшін барлық күштерін жинады. Аттал Пепаретке шабуыл жасап, Галбамен бірге Никеяға қарай бет түзеді. Одан олар Ореус қаласына шабуыл жасау үшін Эвбеяға өтті. Ореус қаласын македониялық гарнизон басып алған, бірақ ол іштен сатқындыққа ұшырап, Галбаға берілді. Осы жеңіспен жігерленген ол Халкисті де басып алмаққа тырысты, бірақ бұл тым қиын екенін түсінді. Сондықтан ол Локрис порты Киносқа кемемен барды. Аттал Кіші Азияға қайтарылғаннан кейін Галба Эгинаға оралды және өзінің проконсулдық мерзімінің соңына дейін Грецияда қалды, бұл уақытта ол Филипке қарсы соғыста этолиялық лигаға көп көмек көрсетпеді. 205 жылы ол Грециядағы проконсул лауазымынан Публий Семпроний Тудитанға ауысты.

Диктатура, екінші консулдық және екінші Македония соғысы

Б.з.д. 203 жылы Сулпиций Галба диктатор болып тағайындалды, ал Маркус Сервилий Пулекс Геминь оның Ат шебері болып тағайындалды. Галбаға комиция сайлауын өткізу және консул Гней Сервилий Кепионың Ганнибалға қарсы тұру үшін Африкаға өтуіне мүмкіндік бермеу міндеті жүктелді. Ол сонымен қатар, қалған уақытын Карфагенмен соғысқа қатысқан қалалар мен көрнекті тұлғаларды зерттеумен өткізді. Б.з.д. 200 жылы Сулпиций Галба екінші рет консул болып сайланды, оның серігі Гай Аврелий Котта болды. Консулдығы кезінде ол Филипп V-ке қарсы соғысты жаңартуға ықпал етті. Рим халқы Екінші Пуникалық соғыстың салдарынан әлі толыққан тоқ емес екендігіне қарамастан, жаңа соғыс басталғанына наразылық білдірді. Соғыс перспективасы Рим ассамблеясына ұсынылғанда, ол қабылданбады. Дегенмен, Сулпиций ассамблеяны қайта шақырып, римдік халыққа Филипп V-тің қаупін елемеудің зиянын ескертетін сөз сөйледі. Филипп Пирр немесе Ганнибал сияқты Италияға шабуыл жасауы мүмкін деген қорқынышпен, ассамблея келісім берді және Филиппке қарсы Екінші Македония соғысы басталды. Консулдар өздерінің провинцияларын жеребе тастағанда, Галба Македонияны тағы да өз провинциясы ретінде алды. Галбаға Сципион Африкан Африкадан әкелген әскерінен қайта қызмет етуге ниет білдіргендерді қабылдауға рұқсат берілді, бірақ ешбір ветеранды мәжбүрлеуге болмады. Ол өзінің жасағы мен кемелерін таңдап, Бриндизийден кемеге мініп, Македонияға батыстан шабуыл жасау жоспарына сәйкес Аполлонияға қонды. Ол Македонияға келгенде афиналық елшілерді кездестірді, олар македониялықтардан қорғауды сұрады, және ол бірден Гай Клавдий Центонды 20 кемемен және 1000 сарбазбен оларға көмекке жіберді. Алайда, Галба провинциясына келген кезде күз мезгілі жақындағандықтан, ол Аполлония маңында қыстауға орналасты. Б.з.д. 199 жылдың көктемінде Сулпиций Галба өзінің әскерімен Дассаретия жері арқылы жорық жасады, оның жолындағы барлық қалалар мен ауылдар оған бағынды, тек бірнешеуі ғана күшпен алынды. Филипп пен Галба бір-бірінің қимылдарынан хабарсыз болды, осыған дейін македониялық және римдік барлаушылар тобы кездейсоқ кездесіп, қақтығысқа түсті. Эордея өткелдерінің жанында екі әскер бір-бірінен алшақ орналасты, бірнеше шамалы ұрыстар болды, олардың бірінде римдіктер айтарлықтай шығынға ұшырады. Одан кейін атты әскерлердің ұрысы болды, онда римдіктер қайтадан жеңілді, бірақ жауды қуған македониялықтар кенеттен өздерін шабуылдағаннан тапты және кері шегінуге мәжбүр болды, осы кезде Филип өмірінен айрылуға жақын болды. Осы жеңілістен кейін Филипп Галбаға біраз уақытқа соғыс тоқтату туралы өтінішпен елші жіберді. Рим қолбасшысы шешімін келесі күнге қалдырды, бірақ түнде Филипп пен оның әскері лагерден жасырын түрде шығып кетті, римдіктер Филипптің қай жаққа кеткенін білмеді. Бірнеше күннен кейін Галба Плувинаға қарай жорық жасап, содан кейін Осфаг өзенінің жағасында, Филипптің лагерінен алыс емес жерде лагерь құрды. Бұл жерде Галба аумақты қорғаумен және бірқатар қалаларды басып алумен айналысты, бірақ Филипппен тікелей шайқасқа түспеді. Күзде Галба әскерімен Аполлонияға қайтып келді. Жорық аздаған әскери жетістікке жеткенімен, ол этолиялықтарды Риммен одақтасуға көндірді. Б.з.д. 198 жылы Македонияда Сулпиций Галбаның орнына Публий Виллий Тапул келді, содан кейін ол Римге оралды. Содан кейін б.з.д. 197 жылы ол және Виллий Тапул Титус Квинтий Фламинийдің Македониядағы легаттары болып тағайындалды. Келесі жылы (б.з.д. 196 жылы) Римде Грециядағы саяси мәселелерді шешуге Фламинийге көмектесу үшін он сенаторлық комиссар жіберу туралы шешім қабылданғанда, сондай-ақ Рим мен Македония арасындағы келісімді ұйымдастыруға Галба мен Тапулға осы комиссарлардың екеуі ретінде әрекет етуді бұйырды. Б.з.д. 195 жылы ол Тапулдың Ұлы Антиох III-нің агрессивті қимылдары туралы хабарлау миссиясына қатысқан болуы мүмкін. Б.з.д. 193 жылы Галба Виллий Тапулмен бірге Антиох III-ке елші болып жіберілді. Олар алдымен Пергамның Евмен II-імен келіссөздер жүргізу үшін тоқтады, өйткені оларға бұйрық берілді, онда патша римдіктерді Антиохқа бірден шабуыл жасауға шақырды. Пергамда болғанда Галба ауырып қалды. Ол сауығып, Тапулмен бірге Эфеске сапар шекті. Нәтижесіз келіссөздерден кейін Галба Римге оралды, содан кейін Сенат Антиох III-ке қарсы соғыс жариялауды шешті, бұл Рим-Сирия соғысын басталды.