Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Метафизика және тіл философиясында бос есім – дененің болуына қатысы жоқ жеке есім. Бос есімдердің мәселесі – бос есімдердің мағынасы бар екендігі, бірақ олардың мағынасы болмауы керек сияқты деген идея. "Пегас" есімі бос, себебі оған сілтеме жасар ешбір нәрсе жоқ. Дегенмен, Пегас болмаса да, біз "Пегас екі қанатты" деген сөйлемнің мағынасын түсінеміз. Тіпті "Пегас деген нәрсе жоқ" деген сөйлемді де түсіне аламыз. Бірақ жеке есімнің мағынасы, оның сілтеме жасайтын дененің өзінен басқа не болуы мүмкін?
In metaphysics and the philosophy of language, an empty name is a proper name that has no referent. The problem of empty names is the idea that empty names have a meaning when it seems they should not have. The name "Pegasus" is empty; there is nothing to which it refers. Yet, though there is no Pegasus, we know what the sentence "Pegasus has two wings" means. We can even understand the sentence "There is no such thing as Pegasus." But, what can the meaning of a proper name be, except the object to which it refers?
Шолу
Философтар бұл мәселеге үш түрлі көзқараспен қарастырған. Жеке есімнің мағынасы, егер ол білдіретін объект болса да, сол объекттен өзгеше. Сондықтан, «Пегас» ештеңеге сілтеме жасамаса да, оның мәні бар. Неміс философы Готтлоб Фреге осы сияқты теорияны ұсынған сияқты. Ол «Одиссей Ітакада терең ұйқыда жатқанда жағаға шықты» деген сөйлемнің мағынасы бар екенін айтады. Сөйлемдегі «Одиссей» сөзінің сілтемесі болмаса да, ойдың мәні өзгермейді. Бертран Расселл да осыған ұқсас теорияны ұстануы мүмкін, яғни жеке есім – бұл белгілі бір ерекшеліктерді білдіретін жасырын анықтама. Егер қандай да бір объект осы ерекшеліктерге ие болса, онда есімнің сілтемесі болады. Әйтпесе, ол бос. «Аристотель» дегеніміз «Александрдың ұстазы» дегенді білдіруі мүмкін. Мұндай адам болғандықтан, «Аристотель» сөзі сол адамды білдіреді. Ал «Пегас» дегеніміз «Беллерофонның қанатты жаны» дегенді білдіруі мүмкін. Мұндай жылқы болмағандықтан, есімнің сілтемесі жоқ. Бұл – есімдердің анықтамалық теориясы. Бұл теорияның қиындығы – біз жеке есімді қолданып, есімді иеленушінің нақты қандай да бір ерекшелігі бар екенін жоққа шығаруымыз мүмкін. Мысалы, «Аристотель Александрдың ұстазы болған жоқ» деп айтуға болады. Бірақ егер «Аристотель» дегеніміз «Александрдың ұстазы» болса, онда бұл мәлімдеме өзіне қайшы келер еді, бірақ олай емес. Сол Крипке 1970 жылдары бірқатар ықпалды мақалаларында осы аргументті ұсынды. Тағы бір қиындық – әр адамның әрбір адамның ерекшеліктері туралы әртүрлі ойлары болуы мүмкін. Бірақ бәріміз есімнің мағынасын түсінеміз. Есім арқылы берілетін жалғыз ақпарат – бұл есімге тиесілі адамның кім екендігі. Сондықтан бұл ақпарат сипаттамалық бола алмайды, ол жеке адамды сипаттамайды. Джон Стюарт Милл айтқандай, жеке есім оның иесі туралы ештеңе айтпастан, оның кім екенін көрсетеді. Есім беру – бір нәрсені көрсету сияқты. Крипке сыннан кейін ықпалды болған теория – бос жеке есімдердің, қатаң айтқанда, ешқандай мағынасы жоқ. Бұл тікелей сілтеме теориясы деп аталады. Бұл теорияның нұсқаларын Кит Доннеллан, Дэвид Каплан, Натан Салмон, Скотт Сомс және басқалар қорғады. Тікелей сілтеме теориясының мәселесі – есімдердің бос болу-болмауына қарамастан, мағыналы болып көрінеді. Сонымен қатар, бос есімдерді қолдана отырып жасалған теріс экзистенциалдық мәлімдемелер шындыққа сәйкес келеді және көрінеу мағыналы. «Пегас жоқ» деген сөз қалай шын болуы мүмкін, егер «Пегас» есімі, осы сөйлемде қолданылғанда, мағынасыз болса? Бос есімдер жоқ. Барлық есімдердің сілтемесі бар. Бұл теорияның қиындығы – «Пегас» сияқты есімдерді «Аристотель» сияқты есімдерден қалай ажырату керектігінде. Осы айырмашылықты дұрыс түсіндіру үшін, жоқ объектілердің бар екендігі қажет болады. «Пегас жоқ» деген сөз шын болғандықтан, «Пегас» есімінің сілтемесі де жоқ. Демек, «Пегас» дегеннің мәні жоқ нәрсе бар. Алексиус Майнонг сияқты кейбір философтар «болу» етістігінің екі мағынасы бар екенін айтады, мысалы «болмаған нәрселер бар» деген сөйлемде. Біріншісі, «бар» деген сөзбен білдірілген, «кең мағынада», Пегас, алтын тау, дөңгелек квадрат және т.б. Екіншісі, «болу» дегенді білдіреді, ол «тар мағынада» деп аталады, ол тек нақты немесе бар нәрселерді қамтиды.
There are three broad ways which philosophers have tried to approach this problem. The meaning of a proper name is not the same as the object (if there is any) it refers to. Hence, though "Pegasus" refers to nothing, it still has a meaning. The German philosopher Gottlob Frege seems to have held a theory of this sort. He says that the sentence Odysseus was set ashore at Ithaca while sound asleep' obviously has a sense. the thought [expressed by that sentence] remains the same whether 'Odysseus' has reference or not." Bertrand Russell may also have held a similar theory, that a proper name is a disguised definite description that signifies some unique characteristic. If any object has this characteristic feature, the name has a referent. Otherwise it is empty. Perhaps "Aristotle" means "the teacher of Alexander". Since there was such a person, "Aristotle" refers to that person. By contrast, "Pegasus" may mean "the winged horse of Bellerophon". Since there was no such horse, the name has no referent. This is the so called description theory of names. The difficulty with this account is that we may always use a proper name to deny that the individual bearing the name actually has some characteristic feature. So, we can meaningfully say that Aristotle was not the teacher of Alexander. But if "Aristotle" means "teacher of Alexander", it would follow that this assertion is self contradictory, which it is not. Saul Kripke proposed this argument in a series of influential papers in the 1970s. Another difficulty is that different people may have different ideas about the defining characteristics of any individual. Yet we all understand what the name means. The sole information carried by the name seems to be the identity of the individual that it belongs to. This information therefore cannot be descriptive, it cannot describe the individual. As John Stuart Mill argued, a proper name tells us the identity of its bearer, without telling us anything else about it. Naming is rather like pointing. A theory that became influential following Kripke's attack is that empty proper names, have, strictly speaking, no meaning. This is the so called direct reference theory. Versions of this theory have been defended by Keith Donnellan, David Kaplan, Nathan Salmon, Scott Soames and others. The problem with the direct reference theory is that names appear to be meaningful independently of whether they are empty. Furthermore, negative existential statements using empty names are both true and apparently meaningful. How can "Pegasus does not exist" be true if the name "Pegasus", as used in that sentence, has no meaning? There are no empty names. All names have a referent. The difficulty with this theory is how to distinguish names like "Pegasus" from names like "Aristotle". Any coherent account of this distinction seems to require that there are objects that do not exist. Given that "Pegasus does not exist" is true, it follows that the referent of "Pegasus" does not exist. Hence there is something—the referent of "Pegasus"—that does not exist. Some philosophers, such as Alexius Meinong have argued that there are two senses of the verb "exists", exemplified by the sentence "there are things that do not exist". The first, signified by "there are", is the so called "wide sense", including Pegasus, the golden mountain, the round square, and so on. The second, signified by "exist" is the so called "narrow sense", encompassing only things that are real or existent.