Кіріспе

Балықтар тобы

Желиноз балықтары немесе дернәсіл балықтары – Ateleopodiformes шағын тобы. Бұл сәуле қанатты балықтар тобы монотипті, бір ғана Ateleopodidae тұқымдасын қамтиды. Оның төрт туысына жататын онға жуық түрі бар, бірақ бұл құпиялы балықтар таксономиялық түзетуді қажет етеді. Ғылыми атауы "Ateleopus пішіндес" дегенді білдіреді, Ateleopus (типтік туыс) + стандартты балықтар тобының "formes" жұрнағынан құралған. Бұл сөз ежелгі грек тіліндегі atelēs (ἀτελής, "жетілмеген") + pous (πούς, "аяқ") + латын тіліндегі forma ("сыртқы пішін") сөздерінен шыққан, грек бөлігі желиноз балықтарының азайған кеуде және құрсақ қанаттарына сілтеме жасайды.

Сипаттамасы мен экологиясы

Желиноздар – терең суда тіршілік ететін, теңіз түбінде қоныстанушы балықтар. Олар Кариб теңізінде, Атлант мұхитының шығысында, Батыс және Орталық Үнді-Тынық мұхитында, сондай-ақ Орталық Американың Тынық мұхиты жағалауында кездеседі. Олардың қаңқалары көбінесе шеміршектерден тұрады (сондықтан "желиноз" деп аталады), бірақ олар нағыз телеостар және Хондрихттилерге жақын емес. Бастары ірі, мұрындары дөңгелек, ал (әдетте) сопақ денелері құйрыққа қарай тартылады. Олардың құйрық қанаттары өте кішкентай, ал Гентхерден басқа, ұзын анальдық қанатымен бірігіп кетеді (оның 70 немесе одан да көп қанат сәулелері бар). Жастардың шанақ қанаттарында 10 сәулеге дейін болады, бірақ ересектерде ол тамақтан өтетін бір ұзын сәулеге дейін азаяды. Тағы да, Гентхер ерекшелік жасайды, ересек күйінде бірнеше қанаттарын сақтап, көкірек қанаттарының артында (астында емес) орналасқан құрсақ қанаттарына ие. Дорсальдық қанаттары көтеріңкі, негізі қысқа (9-13 сәуле, бірақ кейбіреулерінде үштен де аз); олар басынан кейін орналасқан. Оларда жеті жең қанат сәулелері бар. Көптеген түрлері жақсы зерттелмеген, бірақ биік жүзбелі балық (Guentherus altivelis) коммерциялық балық аулау үшін қызығушылық тудыруы мүмкін.

Жүйелілік

Желиноздар туыстарымен бірге, Stomiiformes, көбінесе Stenopterygii суперордеріне жатқызылады. Мұндай шағын топты мойындаудың негізділігі күмәнді; "Stenopterygii" тірі туыстарының ең жақын туыстары Protacanthopterygii суперордерінде болуы мүмкін, сондықтан біріншісін екіншісіне қосу қажет. Кейбір жіктемелерде "Stenopterygii" жеке сақталады, бірақ Protacanthopterygii және монотиптік суперордер Cyclosquamata-мен бірге Euteleostei деп аталатын белгісіз кладка кіреді. Бұл Protacanthopterygii-ден тағы екі монотиптік суперордерді бөліп шығаруды талап етеді және көптеген өте кішкентай таксондардың пайда болуына байланысты тиімді шешім емес. Шындығында, кейбір зерттеулерде желиноз балықтары тіпті тағы бір монотиптік суперордерге, Ateleopodomorpha-ға жатқызылады. Ateleopodidae сондай-ақ Lampriformes немесе Myctophiformes суперордеріне жатқызылған, олар өздері қосымша суперордерлерді құрайды. Бұлардың жоғарыда аталған таксондармен байланысы әлі толық анықталған жоқ, оларды Protacanthopterygii sensu lato немесе Euteleostei деп атауға қарамастан, осы орташа дамыған Teleostei тобының филогенезін одан әрі зерттеу қажет.