Кіріспе

Ауреол немесе сәуле (латынша aurea, "алтын") – қасиетті адамдарды бейнелеген суреттердегі бүкіл бейнені қоршап тұратын жарқыраған нұрлы бұлт. Роман тілдерінде "Ауреол" сөзі көбінесе қасиетті тұлғалардың басын айналдыратын жарық дискісін білдіреді, ал ағылшын тілінде бұл – гало немесе нимб. Үнді діндерінде артқы немесе бас сәулесі прабхамандала немесе прабхавали деп аталады.

Өнер саласында

Христиандық өнердің ең алғашқы кезеңдерінде ол христиан Құдайлығының тұлғаларымен ғана шектелді, бірақ кейіннен Құдай ана Мариямға және бірнеше әулиелерге таратылды. Ауреола бүкіл денені қамтығанда көбінесе овал немесе эллипс пішіндес болып келеді, бірақ кейде дөңгелек, vesica piscis немесе quatrefoil түрінде бейнеленеді. Егер ол тек бастың айналасында жарқыраған дискі ретінде көрінсе, онда оны нақты гало немесе нимб дейді, ал нимб пен ауреоланың үйлесімі – даңқ деп аталады. Нимб пен ауреола арасындағы қатаң айырмашылық көбінесе сақталмайды, және екінші термин көбінесе қасиеттілердің, періштелердің немесе Құдайдың үш тұлғасының бастарының айналасындағы сәулені білдіру үшін қолданылады. Бұл, туған оқиғасындағы Иса Мәсіһтің сәби кезінде жарық көзі болып көрінуінің ерекше мотивімен шатастырылмауы керек. Мұндай бейнелер Швециялық әулие Бригиттаның көріп түскен аяндары туралы айтқан мәліметтерінен тікелей туындайды, онда ол осыны көргенін сипаттайды.

Даму

Нимбус христиандық өнерде алғаш рет 5 ғасырда пайда болды, бірақ осы мотив іс жүзінде бірнеше ғасыр бұрын, христиандықтан бұрынғы эллиндік өнерде де белгілі болған. Ол кейбір парсы патшалары мен құдайларының бейнелерінде кездеседі, сондай-ақ Кушан патшалары Канишка, Хувишка және Васудеваның монеталарында, ал біздің заманымыздың 1 ғасырындағы грек-буддалық өнерінде Будданың көптеген бейнелерінде де кездеседі. Оның пайдалануы египеттіктерден бастап ежелгі гректерге дейін, Траянның (Константиннің аркасы) және Антонин Пийдің (медальдің сырты) бейнелері арқылы табылған. Рим императорлары кейде күн сәулесін бейнелеу үшін тік сәулелері бар жарқыраған тәж киіп суреттелген. Ислам дәстүріне сәйкес, пайғамбар Мұхаммедті бейнелеуге рұхсат етілмейді; алайда, кейбір діни суретшілер тарихи сахналарда оның бар екенін көрсету үшін бос, жалыстаған ореолды орын басушы ретінде қолданған. Дөңгелек пішіндегі нимбус – тәж идеясының табиғи және тіпті бастапқы қолданылуы болып табылады, ол жоғары тұрған тұлғаның басынан шығатын жарық сәулесінің қарапайым идеясымен немесе галоның метеорологиялық құбылысымен өзгертілген. Ықтималдылығы, осы символды байланыстыратын барлық кейінгі ассоциациялар ерте астрологиялық тегіне (Митрамен салыстырыңыз) сілтеме жасайды, сол сияқты даңқталған адам күнмен теңестіріліп, күннің бейнесінде бейнеленген; сондықтан ореол – бұл маздаизмнің Хвареносы. Осы ерте астрологиялық қолданыстан бастап, «дәулет» немесе «нимбус» пішіні жаңа сенімдерге бейімделген немесе мұрагерлікке алынған.

Мандорла

Мандорла – дәстүрлі христиан өнерінде Мәсіх пен Әзіре Мәриямның бейнелерін қоршап тұрған, vesica piscis пішіндес aureola. Ол көбінесе ерте ортағасырлық және романдық өнерде, сондай-ақ сол кезеңдердің Византия өнерінде Мәсіхтің Ұлылығы бейнесін беру үшін қолданылады. Бұл термин бадам пішіндес түріне сілтеме жасайды: «мандорла» итальян тілінде бадам жаңғағын білдіреді. Шығыс православие шіркеуінің иконаларында мандорла уақыт пен кеңістіктен тыс қасиетті сәттерді бейнелеу үшін қолданылады, мысалы, қайта тірілу, Тәжікке шығу және Көкке көтерілу. Мұндай мандорлалар көбінесе бірнеше концентрлі түс үлгілерімен боялады, олар ортаға қарай қарайып барады. Бұл Дионисий Ареопагит және басқалар сипаттағандай, шіркеудің Апофатикалық теологиясын қолдануына сәйкес келеді. Қасиеттілік артқан сайын, оның нұрын қараңғылықтан өзгеше бейнелеу мүмкін емес. Сан-Климент-де-Таульдегі Мәсіхтің даңқты романдық фрескасында «Ego Sum Lux Mundi» («Мен әлемнің жарығымын») деген жазу мандорла дизайнына енгізілген. Конкстегі тимпанумда, романдық мүсінде бейнеленген Мәсіх, оның аяқтарында шамдар ұстаған періштелерге ыммен нұсқау береді. Айды қоршаған алты жұлдыз, гүлдей ашылған планеталарды, соның ішінде Айды көрсетеді. Бұл жердегі символизм Мәсіхті Күн ретінде бейнелейді. Бір ерекше жағдай – Сервон (Ниер) қаласында Мәсіх сегіз жұлдыздың арасында отыр, олар гүлдей ашылған. Конктегі гүлдер алты жапырақшалы, ал Сервонда, мандорла жиегінде бадам мотиві қайталанған жерде, олар бес жапырақшалы – бадам гүлдері сияқты, қыстың соңында, тіпті бадам ағашының жапырақтарынан бұрын гүл ашатын алғашқы гүлдер. Мұнда тоғыз тармақты Шануккия шамданының символизмінде іздеуге ұмтылуға болады. 12 ғасырда Нарбоннадан еврей ой-санасының үлкен мектебі тарады, бұл Кабаланың пайда болуымен бірге болды. Сонымен қатар, Сервондағы сегіз жұлдыз/гүлдің алты жапырағы бар: Дәуіттің тамыры, Таң Жұлдызы, Аян кітабының соңында айтылған (22:16). (Еврей Библиясының ең көне қолжазбаларының бірінде, Ленинград Кодексінде, Дәуіттің жұлдызы сегізбұрышқа енгізілген). Хильдегарда фон Бингеннің символизмінде мандорла Космосқа сілтеме жасайды.

Ауреол (атмосфералық құбылыс)

Метеорологияда ареол – коронаның ішкі дискісі, Күн немесе Айдан (немесе кейде басқа жарқын жарық көздерінен) түсетін жарықтың жеке-жеке ұсақ су тамшыларымен және кейде бұлттағы немесе тұманды шыны бетіндегі ұсақ мұз кристалдарымен дифракциялануынан пайда болатын оптикалық құбылыс. Ареол көбінесе (әсіресе Ай жағдайында) коронаның жалғыз көрінетін бөлігі болып табылады және шеттеріне қарай қызғылт қоңыр түске дейін өшік көкшіл ақ дискідей көрінеді.