Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Салют 5 (Салют 5 – Салют 5) – ОПС 3 деп те аталатын, кеңестік ғарыш станциясы. 1976 жылы «Салют» бағдарламасы аясында ұшырылған бұл станция, кеңес әскері үшін ұшырылған үшінші және соңғы «Алмаз» ғарыш станциясы болды. Екі «Союз» миссиясы станцияға екі космонавттан тұратын экипажбен келді. Үшінші «Союз» миссиясы станциямен байланысуға тырысты, бірақ байланыса алмады, ал төртінші миссия жоспарланғанмен, іске қосылған жоқ.
Salyut 5 (Салют 5 meaning Salute 5), also known as OPS 3, was a Soviet space station. Launched in 1976 as part of the Salyut programme, it was the third and last Almaz space station to be launched for the Soviet military. Two Soyuz missions visited the station, each crewed by two cosmonauts. A third Soyuz mission attempted to visit the station, but failed to dock, whilst a fourth mission was planned but never launched.
Іске қосу
Салют-5 1976 жылғы 22 маусымда 18:04:00 UTC уақытында ұшырылды. Ұшыру Байқоңыр ғарыш айлағының 81/23 алаңынан, Қазақ КСР-інен жүргізілді. Протон-К 8К82К үш сатылы тасымалдау ракетасы (сериялық нөмірі 290–02) пайдаланылды. Орбитаға шыққаннан кейін Салют-5 ғарыш кемесіне Халықаралық белгілеу нөмірі 1976 057A берілді, ал Солтүстік Америка ғарыш қорғаныс командованиесі оған спутниктер каталогының нөмірі 08911-ді берді.
Salyut 5 was launched at 18:04:00 UTC on 22 June 1976. The launch took place from Site 81/23 the Baikonur Cosmodrome in the Kazakh Soviet Socialist Republic, and used a three stage Proton K 8K82K carrier rocket with the serial number 290–02. Upon reaching orbit, Salyut 5 was assigned the International Designator 1976 057A, whilst the North American Aerospace Defense Command gave it the Satellite Catalog Number 08911.
Ғарыш кемесі
Салют-5 – "Алмаз" ғарыш кемесі, Салют-2 және Салют-3 ғарыш станцияларынан кейін ғарыш станциясы ретінде ұшырылған үш кемелердің соңғысы. Бұрынғылары сияқты, ол ұзын болды, ең үлкен диаметрі 5 метрді құрады. Оның тұруға жарамды ішкі көлемі 50 текше метр, ал ұшырылған кездегі массасы 23,7 тоннаны құрады. Станцияда бір ғана түйісу порты болды, ол "Союз" ғарыш кемелері үшін арналған, сол кезде "Союз 7К-Т" конфигурациясы қолданыста болды. Түйісу портымен бір жағында орналасқан екі күн батареясы станцияны қуатпен қамтамасыз етті. Станция зерттеу деректері мен материалдарын қайтару үшін KSI капсуласымен жабдықталған. Салют-5 "Агат" камерасын алып жүрді, экипаждар Жерді бақылау үшін оны пайдаланды. Станцияда кристалл өсіру эксперименттері үшін неміс "Кристалл" пеші қолданылды.
Salyut 5 was an Almaz spacecraft, the last of three to be launched as space stations after Salyut 2 and Salyut 3. Like its predecessors, it was long, with a maximum diameter of It had a habitable interior volume of , and a mass at launch of The station was equipped with a single docking port for Soyuz spacecraft, with the Soyuz 7K T being the configuration in service at the time. Two solar arrays mounted laterally at the same end of the station as the docking port provided it with power. The station was equipped with a KSI capsule to return research data and materials. Salyut 5 carried Agat, a camera which the crews used to observe the Earth. The German Kristall furnace was used for crystal growth experiments aboard the station.
Операция
Төрт экипажды ұшу Салют-5-ке бастапқыда жоспарланған еді. Біріншісі, Союз-21, Байқоңырдан 1976 жылдың 6 шілдесінде ұшырылып, келесі күні сағат 13:40 UTC-де докталды. Салют-5-тегі Союз-21 миссиясының басты мақсаты әскери тәжірибелер жүргізу болды, бірақ ғылыми зерттеулер де жүргізілді, оның ішінде микрогравитациядағы аквариум балықтарын зерттеу және Күнді бақылау. Экипаж сондай-ақ мектеп оқушыларымен телеарна арқылы конференция өткізді. Космонавттар Борис Волынов пен Виталий Жолобов 24 тамызға дейін Салют-5-те болды, содан кейін Кокшетаудан оңтүстік-батысқа қарай 200 км жерге қонды. Миссия ұзаққа созылуы күтілген, алайда Салют-5 ішіндегі атмосфера отынның ағып кетуінен пайда болған азот қышқылының буымен ластанды, бұл экипаждың психологиялық және физикалық жағдайына әсер етіп, шұғыл қонуға себеп болды. 1976 жылдың 14 қазанында Вячеслав Зудов пен Валерий Рождественскийді алып, Союз-23 ғарыш станциясына ұшырылды. Келесі күні доқталуға жақындағанда, бұзылған сенсор күтпеген бүйірлік қозғалысты дұрыс анықтамады. Ғарыш кемесінің "Игла" автоматты доқталу жүйесі, қозғалысты тоқтатуға тырысып, ғарыш кемесінің маневрлік қозғалтқыштарын іске қосты. Экипаж "Игла" жүйесін өшіруге үлкерді, бірақ ғарыш кемесі қолмен басқару арқылы доқталуды қайтадан жасау үшін жеткілікті отын жұмсады. Союз-23 16 қазанда Жерге қайта оралды, миссиялық мақсаттарын орындамай. Салют-5-ке соңғы Союз-24 миссиясы 1977 жылдың 7 ақпанында ұшырылды. Оның экипажы Виктор Горбатко мен Юрий Глазковтан тұрды, олар станцияда жөндеу жұмыстарын жүргізіп, ластанған деп хабарланған ауаны шығарды. Ғылыми тәжірибелер, соның ішінде Күнді бақылау жүргізілді. Союз-24 экипажы 25 ақпанда ұшып кетті. Ұшудың қысқа мерзімі, басты қозғалтқыштар мен бағытталған басқару жүйесі үшін отынның азаюымен байланысты болды. Егер ұшырылған болса, Союз-25 деп аталатын төртінші жоспарланған миссия 1977 жылдың шілдесінде станцияға екі аптаға баруды көздеген. Оның экипажы Анатолий Березовой мен Михаил Лисуннан тұратын, Союз-24 миссиясының резервтік экипажы. Миссия жоғарыда аталған отын тапшылығына байланысты тоқтатылды. Союз-25 миссиясы үшін құрастырылған ғарыш кемесі Салют-6-ға Союз-30 миссиясы үшін қайта пайдаланылды. Ол отынмен толықтырылмағандықтан және экипаждың жұмысын қамтамасыз ететін отын болмағандықтан, KSI қайта пайдалануға болатын капсуласы 26 ақпанда Жерге қайтарылды. Салют-5 1977 жылдың 8 тамызында орбитадан шығарылып, Жер атмосферасына қайта кіргенде жанып кетті.
Four crewed missions to Salyut 5 were originally planned. The first, Soyuz 21, was launched from Baikonur on 6 July 1976, and docked at 13:40 UTC the next day. The primary objective of the Soyuz 21 mission aboard Salyut 5 was to conduct military experiments, however scientific research was also conducted, which included studying aquarium fish in microgravity and observing the Sun. The crew also conducted a televised conference with school pupils. Cosmonauts Boris Volynov and Vitali Zholobov remained aboard Salyut 5 until 24 August, when they returned to Earth landing 200 km southwest of Kokchetav. The mission had been expected to last longer, however the atmosphere within Salyut 5 became contaminated with nitric acid fumes from a fuel leak, which affected the crew's psychological and physical condition, necessitating an emergency landing. On 14 October 1976, Soyuz 23 was launched carrying Vyacheslav Zudov and Valery Rozhdestvensky to the space station. During approach for docking the next day, a faulty sensor incorrectly detected an unexpected lateral motion. The spacecraft's Igla automated docking system fired the spacecraft's maneuvering thrusters in an attempt to stop the non existent motion. Although the crew was able to deactivate the Igla system, the spacecraft had expended too much fuel to reattempt the docking under manual control. Soyuz 23 returned to Earth on 16 October without completing its mission objectives. The last mission to Salyut 5, Soyuz 24, was launched on 7 February 1977. Its crew consisted of cosmonauts Viktor Gorbatko and Yury Glazkov, who conducted repairs aboard the station and vented the air which had been reported to be contaminated. Scientific experiments were conducted, including observation of the sun. The Soyuz 24 crew departed on 25 February. The short mission was apparently related to Salyut 5 starting to run low on propellant for its main engines and attitude control system. The fourth planned mission, which would have been designated Soyuz 25 if launched, was intended to visit the station for two weeks in July 1977. It would have been crewed by cosmonauts Anatoly Berezovoy and Mikhail Lisun; the backup crew for the Soyuz 24 mission. The mission was cancelled for the above mentioned shortage of propellant. The spacecraft which was constructed for the Soyuz 25 mission was reused for the Soyuz 30 mission to Salyut 6. Since it could not be refuelled, and no longer had the fuel to sustain crewed operations, the KSI recoverable capsule was ejected and returned to Earth on 26 February. Salyut 5 was deorbited on 8 August 1977 and burned up as it reentered the Earth's atmosphere.