Кіріспе

Бұрынғы кеңестік орбиталық ғарыш станциясы

Салют-6 (Салют-6; lit. Салют-6), DOS-5 – кеңестік орбиталық ғарыш станциясы, Салют бағдарламасының сегізінші станциясы. Ол 1977 жылдың 29 қыркүйегінде "Протон" зымыранымен ұшырылды. Салют-6 адамдардың тұруы, экипаж алмасуы, халықаралық қатысу және жабдықталу үшін көптеген экипаждық және экипажсыз ғарыш кемелерін қабылдаған алғашқы ғарыш станциясы болды. Бұл станцияның өмірі мен жұмысына қатысты Мир және Халықаралық ғарыш станциясында жақсартылған үлгілер енгізілді. Салют-6 – бұл бірінші "екінші буын" ғарыш станциясы, ол қабілеттері мен жұмыс істеудегі табысы жағынан маңызды жетістік болды. Жаңа қозғалтқыш жүйесімен қатар, оның негізгі ғылыми құралы – BST-1M көп спектрлі телескопы болды. Станцияда екі түйіспелі порт болды, бұл екі кеме бір уақытта келуіне мүмкіндік берді. Осы мүмкіндік адамдардың бірнеше ай бойы станцияда қалуына жағдай жасады. Алты ұзақ мерзімді экипажға он қысқа мерзімді келуші экипаж көмек көрсетті. Келуші экипаж әдетте жаңа "Союз" кемесімен келіп, ескі кемемен кетіп, жаңа кемені резидент экипажға қайта оралу үшін қалдыратын. Осылайша резидент экипаждың болу мерзімі "Союздың" жобалық өмір сүру мерзімінен асып түсетін. Қысқа мерзімді келуші экипажға көбінесе Совет Одағының "Интеркосмос" бағдарламасына қатысқан Варшава шарты елдерінің космонавттары кіретін. Бұл космонавттар – Кеңес Одағы мен АҚШ-тан басқа елдердің ғарышкерлері болды. Салют-6-ға он екі экипажсыз "Прогресс" ғарыш кемесі, соның ішінде серияның алғашқы данасы – "Прогресс-1" келді. Сонымен қатар, Салют-6-ға жаңа "Союз-Т" ғарыш кемесінің алғашқы үлгілері де келді. Салют-6-ның табысы бағдарламаның бұрынғы сәтсіздіктері мен шектеулі жетістіктеріне қайшы келді. Бағдарламаның басында "Союз-11" және үш ұшырылған станция тез арада сәтсіздікке ұшырады. Бұрынғы сәтті станцияларда экипаж аз болды, олардың "Союз" кемелерінің жобалық өмір сүру мерзімі және бір түйіспелі портының болуы бірнеше аптамен шектелді. Сондай-ақ, түйіспеу жиі кездесетін. Салют-6, керісінше, экипаждық және экипажсыз кемелердің сәтті түйісуін қабылдады, бірақ алғашқы келуші "Союз-25" және кейін "Союз-33" станцияға түйіспеуге ұшырады. 1977 жылдан 1981 жылға дейін станцияда алты бөлек, үзіліссіз кезеңде адам экипаждары болды. Әр кезең резидент экипаж келген кезде басталып, кеткен кезде аяқталар еді. Осы кезеңдердің арасында Салют-6 бос тұрды, бірақ бос тұрған кезеңдерде "Союз-Т1" және "Космос-1267" кемелерімен кездесті. "Салют-7" ұшырылғаннан кейін Салют-6 1982 жылдың 29 шілдесінде орбитадан шығарылды, өзінің ұшырылуынан бес жыл өткен соң.

Сипаттама

1977 жылы 29 қыркүйекте "Протон 8К82К" зымыранымен ұшырылған "Салют-6" инженерлік дамыту станцияларынан күнделікті операцияларға көшуді белгіледі және бұрынғы станциялардың ең тиімді элементтерін біріктірді. Оның навигациялық жүйесі станцияның орбитасын көрсету үшін "Delta" жартылай автоматты компьютерінен және оның бағытын басқару үшін "Kaskad" жүйесінен тұрды, қуат жүйесі де сондай-ақ басқаруға болатын үш күн панелінен құралды, олар 51 м² аумақта 4 киловаттқа дейін қуат өндірді. Станцияның жылуды реттеу жүйесі, оқшаулау және радиаторлардың күрделі жиынтығын пайдаланды, бұл да "Салют-4" станциясында қолданылғаннан алынған. Сонымен қатар, "Салют-6" алғаш рет "Салют-3" станциясында қолданылған экологиялық жүйелерді пайдаланды және оның бағытын сол станцияда сынақтан өткен гиродиндар арқылы басқарды. Екі порттың артқы жағына станцияны ұшқышсыз "Progress" ғарыш кемесімен отынмен толықтыруға мүмкіндік беретін құбырлар орнатылған. Бұл жүк кемелері станцияға қажетті жабдықтар мен қосымша материалдарды жеткізіп, экипаждың станциядағы ғылыми жұмыстарды үздіксіз жүргізуіне көмектесті. Барлығы он екі "Progress" рейсі 20 тоннадан астам жабдық, керек-жарақтар мен отын жеткізді. Станция жаңадан әзірленген ұшқышсыз "Progress" жүк кемелерімен жабдықталған алғашқы станция болды, бірақ олар тек артқы портқа қонуға мүмкіндік алды, себебі алдыңғы портта қозғалтқыш жүйесіне отын құюға арналған құбырлар болған жоқ. Жүк кемелері "Игла" жүйесі арқылы станцияға автоматты түрде ілесіп, содан кейін борттағы космонавттармен ашылып, босатылды, ал отынды станцияға беру процесі Жерден бақылаумен автоматты түрде жүзеге асырылды.

Резиденттік экипаждар

Станция 16 космонавт экипажымен, оның ішінде алты ұзақ мерзімді экипажмен жұмыс істеді, ең ұзақ экспедиция 185 күнге созылды. Тұрақты экипаж миссиялары EO префиксімен, ал қысқа мерзімді миссиялар EP префиксімен белгіленді. 1977 жылдың 10 желтоқсанында Юрий Романенко және Георгий Гречко алғашқы тұрақты экипаж ретінде "Союз-26" ғарыш кемесімен "Салют-6" станциясына 96 күнге қонды. 1978 жылдың 15 маусымында Владимир Коваленко және Александр Иванченков ("Союз-29") келіп, 140 күн бойы бортында болды. Владимир Ляхов пен Валерий Рюмин ("Союз-32") 1979 жылдың 25 ақпанында келіп, 175 күнге қалды. 1980 жылдың 9 сәуірінде Леонид Попов пен Валерий Рюмин ("Союз-35") "Салют-6" станциясында ең ұзақ – 185 күнге болды. Бортта жүргенде, 1980 жылдың 19 шілдесінде олар Олимпиада ойындарының қатысушыларына сәлем жолдап, 1980 жылғы жазғы Олимпиаданың ашылу салтанаты өткен Орталық Ленин стадионы мен станция арасындағы тікелей байланыста оларға сәттілік тіледі. Олар стадионның экранында пайда болды және олардың дауыстары үндеу құрылғылары арқылы трансляцияланды. Леонид Кизим, Олег Макаров және Геннадий Стрекаловтан ("Союз Т 3") құралған жөндеу миссиясы 1980 жылдың 27 қарашасынан бастап 12 күн бойы ғарыш станциясында жұмыс істеді. 1981 жылдың 12 наурызында соңғы тұрақты экипаж, Владимир Коваленко және Виктор Савиных келді және 75 күнге қалды.

Қону операциялары

Төрт рет «Союз» кемесі станцияның артқы портынан алдыңғы портына ауыстырылды. Бұл, жақын арада келетін «Прогресс» шаттлдарына орын беру үшін жасалды, олар станцияны тек артқы портта қолжетімді қосылымдар арқылы ғана жанармаймен қамтамасыз ете алатын. Әдетте, тұрақты экипаж алдымен алдыңғы портқа тоқтаса, артқы портты «Прогресс» кемелері мен «Союзды» қолдау экипаждары үшін бос қалдыратын. Көмекші экипаж артқы портқа тоқтап, ескі алдыңғы «Союз» кемесімен кеткен кезде, тұрақты экипаж жаңа көлікті алға жылжыту үшін оған отырып, ажыратып, «Салют-6» станциясынан 100–200 метр қашықтыққа жылжытатын. Содан кейін, жер бақылау станцияның өзін 180 градусқа бұруға бұйрық беретін, ал «Союз» жабылып, алдыңғы портқа қайтадан тоқтатын. «Союз» 31, 34, 36 және 37 операцияны жүзеге асырды, бұл операцияны кеткен көмекші экипаждардан кейін жаңа көліктер бос қалғаннан кейін тұрақты экипаждар басқарды.

| Кеме | Тоқтау күні | Тоқтау уақыты | Порт | Ажырау күні | Ажырау уақыты | Ұзақтығы (күн) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| «Союз» 25 | 10 қазан 1977 | 07:09 | Алдыңғы | 11 қазан 1977 | ~08:00 | 1.03 |
| «Союз» 26 | 11 желтоқсан 1977 | 06:02 | Артқы | 16 қаңтар 1978 | 14:22 | 36.35 |
| «Союз» 27 | 11 қаңтар 1978 | 17:06 | Алдыңғы | 16 наурыз 1978 | 11:00 | 63.75 |
| «Прогресс» 1 | 22 қаңтар 1978 | 13:12 | Артқы | 7 ақпан 1978 | 08:55 | 15.82 |
| «Союз» 28 | 3 наурыз 1978 | 20:10 | Артқы | 10 наурыз 1978 | 13:25 | 6.72 |
| «Союз» 29 | 17 маусым 1978 | 00:58 | Алдыңғы | 3 қыркүйек 1978 | 11:23 | 78.43 |
| «Союз» 30 | 29 маусым 1978 | 20:08 | Артқы | 5 шілде 1978 | 13:15 | 6.71 |
| «Прогресс» 2 | 9 шілде 1978 | 15:59 | Артқы | 2 тамыз 1978 | 07:57 | 23.66 |
| «Прогресс» 3 | 10 тамыз 1978 | 03:00 | Артқы | 21 тамыз 1978 | – | ~11 |
| «Союз» 31 | 27 тамыз 1978 | 19:37 | Артқы | 7 қыркүйек 1978 | 13:53 | 10.76 |
| «Союз» 31 | 7 қыркүйек 1978 | 14:21 | Алдыңғы | 2 қараша 1978 | 10:46 | 55.85 |
| «Прогресс» 4 | 6 қазан 1978 | 04:00 | Артқы | 24 қазан 1978 | 16:07 | 18.50 |
| «Союз» 32 | 26 ақпан 1979 | 08:30 | Алдыңғы | 13 маусым 1979 | 12:51 | 107.18 |
| «Прогресс» 5 | 14 наурыз 1979 | 10:20 | Артқы | 3 сәуір 1979 | 19:10 | 20.37 |
| «Прогресс» 6 | 15 мамыр 1979 | 09:19 | Артқы | 8 маусым 1979 | 11:00 | 24.07 |
| «Союз» 34 | 8 маусым 1979 | 23:02 | Артқы | 14 маусым 1979 | 19:18 | 5.84 |
| «Союз» 34 | 14 маусым 1979 | ~19:50 | Алдыңғы | 19 тамыз 1979 | 12:08 | 65.86 |
| «Прогресс» 7 | 30 маусым 1979 | 14:18 | Артқы | 18 шілде 1979 | 06:50 | 17.69 |
| «Союз-Т» 1 | 19 желтоқсан 1979 | 17:05 | Алдыңғы | 24 наурыз 1980 | 00:04 | 94.29 |
| «Прогресс» 8 | 29 наурыз 1980 | 23:01 | Артқы | 25 сәуір 1980 | 11:04 | 26.50 |
| «Союз» 35 | 10 сәуір 1980 | 18:16 | Алдыңғы | 3 маусым 1980 | 14:47 | 53.85 |
| «Прогресс» 9 | 29 сәуір 1980 | 11:09 | Артқы | 20 мамыр 1980 | 21:51 | 21.45 |
| «Союз» 36 | 27 мамыр 1980 | 22:56 | Артқы | 4 маусым 1980 | 18:08 | 7.86 |
| «Союз» 36 | 4 маусым 1980 | 19:38 | Алдыңғы | 31 шілде 1980 | 14:55 | 56.86 |
| «Союз-Т» 2 | 6 маусым 1980 | 18:58 | Артқы | 9 маусым 1980 | 12:24 | 2.73 |
| «Прогресс» 10 | 1 шілде 1980 | 08:53 | Артқы | 18 шілде 1980 | 01:21 | 16.69 |
| «Союз» 37 | 24 шілде 1980 | 23:02 | Артқы | 1 тамыз 1980 | 19:43 | 7.86 |
| «Союз» 37 | 1 тамыз 1980 | ~20:10 | Алдыңғы | 11 қазан 1980 | 09:30 | 70.56 |
| «Союз» 38 | 19 қыркүйек 1980 | 20:49 | Артқы | 26 қыркүйек 1980 | 12:35 | 6.62 |
| «Прогресс» 11 | 30 қыркүйек 1980 | 20:03 | Артқы | 9 желтоқсан 1980 | 13:23 | 69.72 |
| «Союз-Т» 3 | 28 қараша 1980 | 18:54 | Алдыңғы | 10 желтоқсан 1980 | 09:10 | 11.59 |
| «Прогресс» 12 | 26 қаңтар 1981 | 18:56 | Артқы | 19 наурыз 1981 | 21:14 | 52.09 |
| «Союз-Т» 4 | 13 наурыз 1981 | 23:33 | Алдыңғы | 26 мамыр 1981 | – | ~74 |
| «Союз» 39 | 23 наурыз 1981 | 19:28 | Артқы | 30 наурыз 1981 | 11:22 | |
| «Союз» 40 | 15 мамыр 1981 | 21:50 | Артқы | 22 мамыр 1981 | 13:37 | 6.66 |
| «Космос» 1267 | 19 маусым 1981 | 10:52 | Алдыңғы | Тұрақты тоқтау | – | – |

Ақпарат көздері:

Станция экипаждары

ЭкспедицияЭкипажДата запускаПолёт вверхДата посадкиПолёт внизПродолжительность (дней) Салют 6 ЭО 1 Юрий Романенко, Георгий Гречко 10 декабря 197701:18:40 Союз 26 16 марта 197811:18:47 Союз 2796.42 Салют 6 ЭП 1 Владимир Джанибеков, Олег Макаров 10 января 197812:26:00 Союз 27 16 января 197811:24:58 Союз 265.96 Салют 6 ЭП 2 Алексей Губарев, Владимир Ремек – Чехословакия 2 марта 197815:28:00 Союз 28 10 марта 197813:44:00 Союз 287.93 Салют 6 ЭО 2 Владимир Коваленко, Александр Иванченков 15 июня 197820:16:45 Союз 29 2 ноября 197811:04:17 Союз 31139.62 Салют 6 ЭП 3 Петр Климук, Мирослав Гермашевский – Польша 27 июня 197815:27:21 Союз 30 5 июля 197813:30:20 Союз 307.92 Салют 6 ЭП 4 Валерий Быковский, Зигмунд Йен – Германская Демократическая Республика 26 августа 197814:51:30 Союз 31 3 сентября 197811:40:34 Союз 297.87 Салют 6 ЭО 3 Владимир Ляхов, Валерий Рюмин 25 февраля 197911:53:49 Союз 32 19 августа 197912:29:26 Союз 34175.02 Салют 6 ЭО 4 Леонид Попов, Валерий Рюмин 9 апреля 198013:38:22 Союз 35 11 октября 198009:49:57 Союз 37184.84 Салют 6 ЭП 5 Валерий Кубасов, Берталан Фаркаш – Венгрия 26 мая 198018:20:39 Союз 36 3 июня 198015:06:23 Союз 357.87 Салют 6 ЭП 6 Юрий Малышев, Владимир Аксенов 5 июня 198014:19:30 Союз Т 2 9 июня 198012:39:00 Союз Т 23.93 Салют 6 ЭП 7 Виктор Горбатко, Фам Туан – Вьетнам 23 июля 198018:33:03 Союз 37 31 июля 198015:15:02 Союз 367.86 Салют 6 ЭП 8 Юрий Романенко, Арнальдо Тамайо Мендес – Куба 18 сентября 198019:11:03 Союз 38 26 сентября 198015:54:27 Союз 387.86 Салют 6 ЭО 5 Леонид Кизим, Олег Макаров, Геннадий Стрекалов 27 ноября 198014:18:28 Союз Т 3 10 декабря 198009:26:10 Союз Т 312.80 Салют 6 ЭО 6 Владимир Коваленко, Виктор Савиных 12 марта 198119:00:11 Союз Т 4 26 мая 198112:37:34 Союз Т 474.73 Салют 6 ЭП 9 Владимир Джанибеков, Югдердемидин Гуррагчаа – Монголия 22 марта 198114:58:55 Союз 39 30 марта 198111:40:58 Союз 397.86 Салют 6 ЭП 10 Леонид Попов, Думитру Прунару – Румыния 14 мая 198117:16:38 Союз 40 22 мая 198113:58:30 Союз 407.86

Даты и время указаны во всемирном координированном времени.

Ғарышқа шығу

ЕВАҒарышкерлерКүніЕВА басталуыЕВА аяқталуыҰзақтығы (сағат)Түсініктемелер Салют 6 – PE 1 Юрий Романенко және Георгий Гречко 19 желтоқсан 1977 21:36 23:04 1:28 Орлан Д ғарыш костюмінің сынағы, док станция құрылғыларын тексеру және Медуза кассетасын орнату. Салют 6 – PE 2 Владимир Ковальёнок және Александр Иванченков 29 шілде 1978 04:00 06:20 2:05 Медуза кассетасын және пассивті микрометеорит детекторларын алу, радиация детекторын және жаңа тәжірибелік кассеталарды орнату. Салют 6 – PE 3 Валерий Рюмин және Владимир Ляхов 15 тамыз 1979 14:16 15:39 1:23 КРТ 10 радиотелескопының тарелкасын алып тастау, тәжірибелік кассеталарды алу. Күндер мен уақыт 24 сағаттық әмбебап координациялық уақыт бойынша көрсетілген. Дереккөз: