Филиппин қалаларының әкімшілік бөлінісі

Кіріспе

Филиппиндер әкімшілік бөлінісі

Қала – Филиппиндегі жергілікті өзін-өзі басқару бірлігінің бірі. Филиппиннің барлық қалалары жарғылық қалалар болып табылады, олардың корпоративтік және әкімшілік құқықтық мәртебесі 1991 жылғы Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Кодексіне қосымша, олардың әкімшілік құрылымын және өкілеттіктерін анықтайтын жекелеген муниципалдық жарғылармен реттеледі. 2023 жылдың 8 шілдесіне қарай 149 қала бар. Қала халқы 250 000 адамға жеткен жағдайда, ол Өкілдер палатасында кем дегенде бір өкілге ие болады. Қалаларға ортақ мөрді пайдалануға рұқсат етіледі. Корпоративтік құқықтық тұлғалар ретінде қалалар жалпы мүдделері үшін жылжымайтын мүлікті және жеке мүлікті алуға, сатып алуға, қабылдауға, иеленуге, жалға беруге, беруге және жоюға, сондай-ақ қоғамдық пайдалану үшін жеке мүлікті сот арқылы иеліктен шығаруға (эминенциялық құқық), келісімшарт жасасуға және сотқа жүгінуге, Конгресс берген барлық өкілеттіктерді жүзеге асыруға құқылы. Қала жарғысын құруға немесе өзгертуге тек Конгресс актісі ғана құқылы, және осы жарғы арқылы Конгресс қалаға, қалыпты муниципалитеттерде немесе тіпті басқа қалаларда болмайтын белгілі бір өкілеттіктерді береді. Әр қалаға берілген өкілеттіктердің айырмашылығына қарамастан, барлық қалалар, мәртебесіне қарамастан, қалыпты муниципалитеттерге қарағанда Ішкі Кірістер Төлемінен (IRA) үлкен үлес алады, сонымен қатар олар әдетте қалыпты муниципалитеттерге қарағанда көбірек автономияға ие.

Үкімет

Қаланың жергілікті басқаруын халықтың тікелей дауысымен сайланған әкім (мэр) басқарады. Вице-мэр қалалық кеңес (Sangguniang Panlungsod) төрағасы болып табылады, ол қаланың заң шығару органы қызметін атқарады. Қалалар жарғыларын алғаннан кейін, тұрғындарына тиімдірек қызмет көрсету үшін атқарушы органдардың толық құрамын алады. Кейбір басқармалар қаланың қажеттіліктеріне қарай жеке-жеке құрылады.

Қала мәртебесінің өзгеруі

Жылдар бойы қаланың провинциялық сайлауға қатысу құқығына қатысты мәртебесінде, жалпы күшіне енген және нақты осы қалаға арналған заңдар қабылдануының нәтижесінде өзгерістер болды.

Өте урбанизацияланған қаладан құрамдас қалаға

HUC-ті құрамдас қала ретінде қайта жіктеу, тиісті қаланың жарғысын ғана емес, сонымен қатар Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Кодексін өзгертуді де қамтиды, себебі қазіргі таңда LGC-де мұндайға рұқсат беретін ереже жоқ, сондай-ақ мұндай жағдайға қатысты прецеденттер де жоқ. Кейбір Себу қаласының саясаткерлері бұрын қаланы провинцияның бақылауына қайтаруды қалағанын мәлімдеді, бұл Себу провинциясын бөлу туралы ұсынылған жобаға қарсы көп дауыс жинау мақсатында жасалған. Алайда, 1999 жылдың 16 қыркүйегінде Жоғарғы Сот қаланың мэрінің пайдасына шешім шығарды, ол мұндай қала мәртебесіндегі өзгеріс кез келген бірігу, бөлу, тарату немесе кез келген саяси бірліктің шекараларын өзгерту сияқты плебисцит талап етеді деп мәлімдеді. Осы өзгерісті бекіту үшін плебисцит өткізілмегендіктен, RA 8528 конституцияға қайшы деп танылды.

Жоғалған/жойылған қалалар

Легаспи қаласы (1948–1954): Легаспи қаласының мәртебесі 1948 жылғы 18 маусымда бекітілді. Филиппин Президенті қала мәртебесін жариялағаннан кейін, №306 Республикалық заңға сәйкес Легаспи қаласы құрылды. Қазіргі Легаспи қаласы мен Дарага аумақтарын қамтитын қала 1954 жылғы 8 маусымда Легаспи мен Дарага жеке муниципалитеттерге бөлінген кезде таратылды. Легаспи кейін 1959 жылғы 12 маусымда өз алдына қала мәртебесін алды. Базилан қаласы (1948–1973): 1948 жылы №288 Республикалық заң арқылы жеке қала болып құрылғанға дейін бұрын Замбоанга қаласының бір бөлігі болды. 1973 жылы Президент Фердинанд Маркостың №356 Президенттік жарлығымен Базилан провинциясы құрылған кезде, қаланың аумағы қазіргі Изабела қаласының орталық бөлігімен шектелді. Соңында 1975 жылғы 7 қарашада №840 Президенттік жарлық арқылы таратылды және оның аумағы Изабела муниципалитетіне қосылды. Раджа Буян қаласы (1966): №4413 Республикалық заңға сәйкес, сол кездегі Котабато провинциясының біртұтас провинциясындағы Генерал Сантос муниципалитеті 1966 жылғы 1 қаңтарда Минданаодағы тарихи билеушінің құрметіне аталған қалаға ресми түрде айналдырылуы тиіс еді, егер муниципалитеттегі сайлау құқығы бар азаматтардың көпшілігі қала мәртебесіне қолдау көрсетсе. 1965 жылғы желтоқсанда Сайлау комиссиясы (COMELEC) Раджа Буян қаласының құрылғанын жариялады, онда 4422 адам қолдап, 3066 адам қарсы дауыс берді. Алайда, жаңа қаланың екі тұрғыны сотта қала мәртебесін қолдаған адамдардың саны қаладағы 15727 сайлаушының көпшілігін құрамайтынын дәлелдеп, бұл шешімге шағымдануға тырысты. 1966 жылғы 4 қаңтарда сот қалалық шенеуніктерге №4413 заңының ережелеріне сәйкес немесе оларға сәйкес кез келген әрекеттерді орындауға тыйым салды. 1966 жылғы 29 қазанда Жоғарғы Сот бұл шешімді бірауыздан қолдады және қалалық харта сайлаушылардың көпшілігімен қабылданбағанын, осылайша №4413 заңын күшсіз деп жариялады. Генерал Сантос муниципалитеті кейіннен 1968 жылы сол атпен қалаға айналдырылды.

Legazpi City (1948–1954): Legazpi's cityhood was approved on June 18, 1948. Under Republic Act No. 306, Legazpi became a city after the President of the Philippines proclaimed its cityhood. Comprising the present day territories of Legazpi City and Daraga, the city was dissolved on June 8, 1954 when Legazpi and Daraga were made into separate municipalities. Legazpi eventually became a city on its own on June 12, 1959. Basilan City (1948–1973): Formerly part of the city of Zamboanga until it was made a city on its own in 1948 through Republic Act No. 288. Delimited to only the downtown area of what is now Isabela City upon the creation of the province of Basilan in 1973 through Presidential Decree No. 356 by President Ferdinand Marcos. Finally abolished and its territory annexed to the municipality of Isabela on November 7, 1975, through Presidential Decree No. 840. Rajah Buayan City (1966): Under Republic Act No. 4413, the then municipality of General Santos in what was then the unified province of Cotabato was to be formally converted into a city named after a historical ruler in Mindanao on January 1, 1966, provided that majority of qualified voters in the municipality vote in favor of cityhood in a plebiscite. In December 1965 the Commission on Elections (COMELEC) proclaimed the cityhood of Rajah Buayan, with 4,422 people voting for and 3,066 voting against. However, two residents of the new city challenged this by arguing in the courts that the number of people who voted in favor of cityhood did not form a majority in light of the fact that there were 15,727 voters in the city. The court issued an injunction on January 4, 1966, restraining city officers from performing any acts authorized by or pursuant to provisions in RA 4413. The Supreme Court unanimously upheld this decision on October 29, 1966, and declared that the city charter was not accepted by majority of voters, thus rendering RA 4413 null and void. The municipality of General Santos would later be converted into a city under the same name in 1968.

"16-шы лига" және заңдық күрес

Филиппиннің Жоғарғы Соты 2008 жылдың 18 қарашасында 65 дауыспен, кейіннен 2009 жылдың 6 мамырында 16 муниципалитетті қалаларға айналдыратын заңдарды конституцияға қайшы деп жариялады. Сот төрешісі Антонио Т. Карпио 24 бетті үкім шығарып, келесідей қалалық заңдар сек. 6 және 10-баптар, Филиппин Конституциясының X бабы: RA No. 9389 (Бейбай, Лейте) RA No. 9390 (Бого, Себу) RA No. 9391 (Catbalogan, Samar) RA No. 9392 (Тандаг, Суригао дель Сур) RA No. 9393 (Ламитан, Базилан) РА No. 9394 (Боронанг, Шығыс Самар) RA No. 9398 (Тайабас, Кесон) РА No 9404 (Табук, Калинга) РА No 9405 (Байуган, Агусан дель Сур) RA No. 9407 (Батак, Илокос Норте) RA No. 9408 (Mati, Davao Oriental) RA No. 9409 (Guihulngan, Negros Oriental) RA No. 9434 (Cabadbaran, Agusan del Norte) RA No. 9435 (Эль-Сальвадор, Мисамис Ориентал) RA No. 9436 (Carcar, Cebu) RA No. 9491 (Naga, Cebu) Сот жоғарыда аталған қалалар туралы заңдардың барлығы RA 9009 күшіне енгеннен кейін қабылданған деп тапты. Мұндай бостандық Конституцияның 10-бабының, X бабының бұзылуына қарсы келеді және бұл конституцияға қайшы келеді. Мұндай шектеулер жергілікті мемлекеттік басқару кодексіне енгізілуі тиіс, бірақ басқа заңдарға, соның ішінде қалалық заңдарға енгізілмеуі тиіс". Алайда, бір жылдан астам уақыт өткен соң, 2009 жылдың 22 желтоқсанында, 16 қалалар лигасының (қалалық мәртебесі кері бұрылған он алты жергілікті мемлекеттік бірліктен тұратын бейресми топ) апелляциясына жүгінген Жоғарғы Сот өзінің бұрынғы шешімін өзгертті, өйткені ол "күннің соңында түзету заңын (конгресс белгілеген қалалық критерийлерге қатысты) қабылдау заңның қабылдануынан айырмашылығы жоқ, яғни қалалық заңдар нақты бір саяси бөлімшелерді жоғарыда аталған критерийлерден босатып отыр. Конгресс, бұл заңдарды қабылдап, бұрыннан белгіленген көрсеткіштерді төмендетті". Осылайша аталған 16 жергілікті атқарушы билік бірлігінің қалалық мәртебесі қалпына келтірілді. 2010 жылдың 24 тамызында 16 беттік қаулыда Жоғарғы Сот 2008 жылдың 18 қарашасындағы қалалар заңдарын жойған шешімін қайта қалпына келтіріп, он алты жергілікті атқарушы билікті тұрақты муниципалитеттер мәртебесіне төмендетті. 16 Лигасының заңдық күрестеріндегі ең соңғы оқиға 2011 жылдың 15 ақпанында болды. 76 дауыспен Жоғарғы Сот (ЖЖ) 2007 жылы қала болып табылатын 16 қала қала ретінде қала бола алады деп шешті. Бұл - Жоғарғы Соттың төртінші рет осы істі қарауы және үшінші рет шешімін қайтаруы. Ол 16 қаланың қалаларға айналуы барлық заңды талаптарға сай екенін айтты.

The Supreme Court of the Philippines, by a highly divided vote of 6–5, on November 18, 2008, subsequently upheld with finality on May 6, 2009, declared unconstitutional cityhood laws converting 16 municipalities into cities. The 24 page judgment of Justice Antonio T. Carpio, adjudged that the following cityhood laws violate secs. 6 and 10, Article X of the Constitution of the Philippines:
RA No. 9389 (Baybay, Leyte)
RA No. 9390 (Bogo, Cebu)
RA No. 9391 (Catbalogan, Samar)
RA No. 9392 (Tandag, Surigao del Sur)
RA No. 9393 (Lamitan, Basilan)
RA No. 9394 (Borongan, Eastern Samar)
RA No. 9398 (Tayabas, Quezon)
RA No. 9404 (Tabuk, Kalinga)
RA No. 9405 (Bayugan, Agusan del Sur)
RA No. 9407 (Batac,Ilocos Norte)
RA No. 9408 (Mati, Davao Oriental)
RA No. 9409 (Guihulngan, Negros Oriental)
RA No. 9434 (Cabadbaran, Agusan del Norte)
RA No. 9435 (El Salvador, Misamis Oriental)
RA No. 9436 (Carcar, Cebu)
RA No. 9491 (Naga, Cebu)

The Court held that the foregoing cityhood laws, all enacted after RA 9009's effectivity, "explicitly exempt respondent municipalities from the increased income requirement from 20 million to 100 million in Section 450 of the Local Government Code (LGC), as amended by RA 9009. Such exemption clearly violates Section 10, Article X of the Constitution and is thus patently unconstitutional. To be valid, such exemption must be written in the Local Government Code and not in any other law, including the Cityhood Laws." However, more than a year later, on December 22, 2009, acting on the appeal of the so called League of 16 Cities (an informal group consisting of the sixteen local government units whose cityhood status had been reversed), the Supreme Court reversed its earlier ruling as it ruled that "at the end of the day, the passage of the amendatory law (regarding the criteria for cityhood as set by Congress) is no different from the enactment of a law, i. e., the cityhood laws specifically exempting a particular political subdivision from the criteria earlier mentioned. Congress, in enacting the exempting law/s, effectively decreased the already codified indicators." As such, the cityhood status of the said 16 LGUs was effectively restored. On August 24, 2010, in a 16 page resolution, the Supreme Court reinstated its November 18, 2008, decision striking down the cityhood laws, reducing once more the sixteen LGUs to the status of regular municipalities. The most recent development in the legal battles surrounding the League of 16 came on February 15, 2011. Voting 7–6, the Supreme Court (SC) ruled that 16 towns that became cities in 2007 can stay as cities. This was the fourth time the SC has ruled on the case, and the third reversal. It said the conversion of the 16 towns into cities met all legal requirements.

Қарсы алынған қала

Батангас (1965): 1965 жылғы Филиппиннің жалпы сайлауы күні өткізілген плебисцитте, сол кездегі Батангас муниципалитеті берген дауыстардың көпшілігі қала болуға қарсы дауыс берді, бұл No. 4586 Республикалық заңымен міндеттелген. Қала Жапондықтар демеушілік еткен Екінші Республиканың президенті Хосе П. Лорелдің құрметіне Лорел қаласы деп аталуы тиіс еді. Кейіннен 1969 жылы Батангас муниципалитеті сол атаумен қалаға айналды. Тарлак (1969): Тарлак қаласының жарғысы (No. 5907 Республикалық заңы) 1969 жылдың 21 маусымында бекітілді. 1969 жылдың 11 қарашасында өткен плебисцитте қала болудан көпшілік дауыспен бас тартты. Тарлак 29 жылдан кейін, 1998 жылы қалаға айналды. Тагиг (1998): No. 8487 Республикалық заңымен Тагигті жоғары урбанизацияланған қалаға айналдыру жоспарланған, бірақ кіріс жеткіліксіз болғандықтан қабылданбады. Алты жылдан астам уақыт өткен соң, Тагигтің қала болуы 2004 жылдың 8 желтоқсанында өткен плебисцитте дауыс бергендердің көпшілігімен ратификацияланды. Илаган (1999): Илаганды Изабела облысының құрамына қарайтын қалаға айналдырған No. 8474 Республикалық заңы 1998 жылдың 2 ақпанында бекітілді. Алайда, 1999 жылдың 14 наурызында өткен плебисцитте көпшілік дауыспен қала болудан бас тартты. Илаган 2012 жылдың 11 тамызында өткен плебисцитте көпшілік дауыспен No. 10169 Республикалық заңын бекіткеннен кейін ғана қалаға айналды. Новаличес (1999): 1998 жылдың 23 ақпанында Новаличес қаласының даулы жарғысы (No. 8535 Республикалық заңы) бекітілді, ол Квесон қаласының солтүстік 15 барангайынан жаңа қала құруға бағытталған. Тарихи тұрғыдан алғанда, жеке қала болған Новаличес 1948 жылы Квесон қаласы мен солтүстік Калукан арасында бөлінді. 1999 жылдың 23 қазанында өткен плебисцитте дауыс бергендердің көпшілігі (тек 15 барангай емес, Квесон қаласының барлық сайлаушыларын қамтиды) Новаличестің қала болуына қарсы дауыс берді. Мейкауаян (2001): 2001 жылдың 30 наурызында өткен плебисцитте көпшілік дауыспен No. 9021 Республикалық заңын ратификациялаудан бас тартты. Мейкауаян бес жылдан кейін No. 9356 Республикалық заңын қабылдау және 2006 жылдың 10 желтоқсанында өткен плебисцитте оны ратификациялау арқылы қалаға айналды.

Batangas (1965): A majority of the votes cast in the then municipality of Batangas rejected cityhood in a plebiscite conducted on the same day as the 1965 Philippine general elections, as mandated by Republic Act No. 4586. The city would have been named Laurel City in honor of Jose P. Laurel, the president of the Japanese sponsored Second Republic. The municipality of Batangas would later be converted into a city under the same name in 1969. Tarlac (1969): The city charter of Tarlac (Republic Act No. 5907) was approved on June 21, 1969. Cityhood was rejected in a plebiscite held on November 11, 1969, by a majority of the ballots cast. Tarlac became a city 29 years after, in 1998. Taguig (1998): Republic Act No. 8487, Taguig was supposed to be converted into a highly urbanized city but it was rejected due to lower income. More than six years later, the cityhood of Taguig was ratified with majority of the ballots cast votes in a plebiscite held on December 8, 2004. Ilagan (1999): Republic Act No. 8474, which converted Ilagan to a component city of Isabela, was approved on February 2, 1998. However, majority of votes cast in the plebiscite held on March 14, 1999, rejected cityhood. Ilagan finally became a city after majority of votes cast in the August 11, 2012, plebiscite approved the Republic Act No. 10169. Novaliches (1999): On February 23, 1998, the controversial City Charter of Novaliches (Republic Act No. 8535) was approved, which sought to create a new city out of the 15 northern barangays of Quezon City. Historically a separate town, Novaliches was distributed between Quezon City and northern Caloocan in 1948. In a plebiscite held on October 23, 1999, the majority of ballots cast (which included all voters of Quezon City and not just the 15 barangays) rejected the cityhood of Novaliches. Meycauayan (2001): Cityhood was rejected by majority of the votes cast in a plebiscite held on March 30, 2001, to ratify Republic Act No. 9021. Meycauayan became a city five years later with the enactment of Republic Act No. 9356 and its ratification through a plebiscite on December 10, 2006.

Бұрынғы атаулары

Кагаян де Оро: Кагаян муниципалитеті 1950 жылдың 15 маусымында №521 Республикалық заң арқылы Кагаян де Оро қаласына айналдырылды. Алғашқы заң жобасын Мисамис Ориентал конгрессмені Педро С. Бакулио Кагаян қаласын құру үшін ұсынған, бірақ 1-ші Конгресс заң жобасының талқылануына дейін жұмысын тоқтатты. Конгрессмен (кейін вице-президент) Эммануэль Пелаез авторлық құқығына ие болған және қабылданған соңғы қалалық заң жобасы қалаға қазіргі атын берді. Лапу-Лапу: Опон муниципалитеті 1961 жылы №3134 Республикалық заң арқылы Мактан шайқасының батыры Лапу-Лапу атымен аталатын қалаға айналдырылды. Марави: 1950 жылы Дансалан қаласы ретінде ашылды, 1956 жылдың 16 маусымында №1552 Республикалық заң арқылы Марави деп қайта аталды. Озамис: Мисамис муниципалитеті 1948 жылы №321 Республикалық заң арқылы Мисамис Оксидентальдың алғашқы губернаторы Хосе Осамис атымен аталатын қалаға айналдырылды. Пасай: 1947 жылы Ризал қаласы ретінде ашылды, 1950 жылдың 7 маусымында №437 Республикалық заң арқылы Пасай деп қайта аталды. Роксас: 1951 жылы Капис муниципалитеті №603 Республикалық заң арқылы Филиппиннің үшінші республикасының бірінші президенті және қаланың туған жері Мануэль Роксас атымен аталатын қалаға айналдырылды.