Кіріспе

Богемияның патшасы 1253–1278 жылдар аралығында II Оттокар (; шамамен 1233, Богемияның Мештец Кралове қаласында – 1278 жылдың 26 тамызы, Төменгі Австрияның Дюрнкрут қаласында), Темір және Алтын патша, Премислидтер әулетінің мүшесі болды. Ол 1253 жылдан 1278 жылы қайтыс болғанға дейін Богемия патшасы болды. Ол сонымен қатар 1247 жылдан Моравия маркграфы, 1251 жылдан Австрия герцогы, 1260 жылдан Штирия герцогы, ал 1269 жылдан бастап Каринтия герцогы және Карниоланың жер графы атағын иеленді. Оттокардың билігімен Премислидтер Киелі Рим империясындағы өкіметтерінің ең жоғалғы деңгейіне жетті. Дегенмен, оның императорлық тәжге деген үміті ешқашан орындалмады. Оттокар – Богемия патшасы I Вацлавтың екінші ұлы (1230–1253 жылдары билеген). Анасы, Швабиялық Филипптің қызы Куньгунде арқылы ол Хогенштауфен әулетінің Киелі Рим императорларымен туыс болды, ол 1268 жылы Сицилия королі Конрадиннің өлімінен кейін еркек желісінен тоқтатылды. Әкесі, Премисл Оттокар I-нің құрметіне аталған ол бастапқыда діни басшының рөліне дайындалған, ал ағасы Владислав Богемия патшалығының мұрагері ретінде белгіленген. Ол, мүмкін, кейін Каринтия герцогтығы үшін күрескен Шпанхаймдік Филипптің богемдік канцлерінен білім алған.

Билікке көтерілу

1247 жылы оның ағасы Владислав қайтыс болғаннан кейін, Оттокар күрт Богемия тағының мұрагеріне айналды. Халық арасындағы әңгімелерге сәйкес, ол ағасының өліміне терең қайғырып, саясаттан қол үзіп, аң аулау мен ішімдікке ден қойды. Әкесі жаңа мұрагерді Моравияның маркграфы етіп тағайындады, ал Оттокар Брнода орналасып, 1242 жылғы моңғол шапқындығынан қираған Моравия жерлерін қайта жаратумен айналысты. 1248 жылы наразы ақсүйектер оны әкесі, король Вацлавқа қарсы бүлік көтеруге итермеледі. Осы бүлік кезінде ол 1248 жылдың 31 шілдесінде «кіші король» (mladší král) болып сайланды және әкесін Прага қамалынан уақытша қуды. Премисл Оттокар II 1249 жылдың қарашасына дейін Богемия королі лауазымын иеленді. Бірақ, Папа Иннокентий IV Оттокарды анафемаға ұшыратты, содан кейін Вацлав бүлікшілерді жеңіп, ұлын Примда қамалына қамады. Әкесі мен ұлы ақырында патшаның көршілес Австрия герцогтығын бағындыру мақсатына көмектесу үшін татуласты, онда соңғы Бабенберг герцогы Фридрих II 1246 жылғы Лейта шайқасында қаза тапқан еді. Король Вацлав бастапқыда Австрияны иелену үшін өзінің мұрагері Владиславты соңғы герцогтың қызы Гертруда Бабенбергке үйлендіруге тырысты. Алайда, Владиславтың 1247 жылдың қаңтарындағы өлімінен кейін бұл неке жарты жылдан соң аяқталды, ал 1248 жылы Гертруда Баденнің маркграфы Герман VI-ға үйленді. Герман австриялық ақсүйектер тарапынан қабылданбағандықтан, өзінің билігін орната алмады. Вацлав мұны Австрияға шабуыл жасау үшін сылтау ретінде пайдаланды. Герман 1250 жылы қайтыс болғанда, кейбір деректерге сәйкес, ақсүйектер одан тәртіпті қалпына келтіруді сұрады. Вацлав Премисл Оттокарды көп ұзамай босатып, 1251 жылы оны тағы да Моравияның маркграфы етіп тағайындады және австриялық ақсүйектердің келісімімен оны Австрияның губернаторы етіп қойды. Солы жылы Оттокар Австрияға кірді, онда ақсүйектер оны герцог деп жариялады. Өзінің мәртебесін заңдастыру үшін Премисл Оттокар марқұм герцог Фридрих II-нің қарындасы Маргарет Бабенбергке үйленді, ол өзінен 30 жыл үлкен және Германияның Гогенштауфен королі Генрих (VII)-нің жесірі еді. Олардың некесі 1252 жылдың 11 ақпанында Хайнбургте өтті. 1253 жылы король Вацлав қайтыс болды, ал Премисл Оттокар әкесінен кейін Богемия королі болды. 1254 жылы неміс королі Конрад IV қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Конрадин әлі кәмелетке толмағандықтан, Оттокар Рим королі ретінде императорлық лауазымды иеленуге үміттенеді. Алайда, оның сайлауға қатысуы сәтсіз аяқталды және 1247 жылдан бері неміс короліне қарсы болған Голландия графы Вильгельм II жалпы мойындалды.

Империя құру

Лейта өзенінен тыс аймақтағы Оттокардың өсіп келе жатқан билігінен қауіптенген туысы, Венгрия королі Бела IV жас патшаға қарсы шықты. Бела Баварияның Виттельсбах герцогы Отто II-мен бейресми одақ құрып, 1186 жылғы Георгенберг келісімі бойынша 1192 жылдан бері Австриямен жеке одақта болған Штирия герцогтығына өзінің ұлы Стефанды орнатуға тырысты. Папаның араласуымен дау шешілді: тараптар Оттокардың Австрияның қалған бөлігін мойындауы үшін Белаға Штирияның үлкен бөлігін беруге келісті. Кейін король Оттокар II екі крест жорығын (1254–1255 және 1268) ежелгі пруссиялықтарға қарсы жетекке алды. 1255 жылы Тевтон ордені құрған Кенигсберг (қазіргі Калининград, Ресей) оның құрметіне аталды және кейін Пруссия герцогтығының астанасы болды. Бірнеше жылғы бейбітшілікке соңғы дем салғаннан кейін Венгриямен қақтығыс қайта жаңғырды: 1260 жылғы шілдеде Крессенбрунн шайқасында Оттокар венгрлерді жеңіп, Бела IV-пен Штирия үшін жылдар бойы созылған дауды аяқтады. Бела енді Штирияны Оттокарға қайтарды, ал оның осы аумақтарға деген құқығын сол кездегі Германия королі және неміс жерлерінің номиналды билеушісі Рихард Корнуолл ресми түрде мойындады. Бұл келісімді патшалық неке нығайтты. Оттокар Маргаретпен некесін бұзып, Беланың жас немересі, Галициялық Куньгундаға үйленді, ол оның балаларының анасы болды. Олардың ең кішісі оның жалғыз заңды ұлы Вацлав II атанды. 1250–1273 жылдар аралығындағы императорлық тақ мүддесіздік кезеңінде Оттокар жеке ықпалын арттыра алды, ал Рихард Корнуолл мен Альфонсо Кастильский императорлық мәртебеге қол жеткізу үшін күресті. 1266 жылы ол Солтүстік-Батыс Богемиядағы Егерланды басып алды, ал 1268 жылы Каринтияның Спонхайм герцогы Ульрих III-мен мұрагерлік шартына қол қойды, келесі жылы Каринтия, Карниола және Винд маркасын иеленді. 1272 жылы ол Фриулиді де бағындырды. Оның билігіне венгрлер тағы да соғыс алаңында қарсылық көрсетті. Тағы бір жеңістен кейін Оттокар империядағы ең қуатты король атанды.

Соңғы шайқасқа жол

1272 жылы сәуір айында Корнуоллдың Ричарды қайтыс болғаннан кейін және папа Григорий X Кастилиялық Альфонсоның талаптарын қабылдамағаннан соң, 1273 жылы Императорлық Германия тағына жаңа сайлау өтті. Бірақ, Богемия патшасы тағы да Императорлық тәжді иелене алмады, себебі сайлаушылар Габсбургтың «кішкентай графы» Рудольфты, Оттокардың соңғы және толық жеңіске жеткен қарсыласын таңдады. Премисл Оттокар Рудольфтың сайлануын мойындаудан бас тартып, Пападан осындай саясатты қолдауды сұрады. 1274 жылы Нюрнбергте өткен Императорлық диетада Рудольф соңғы Гогенштауфен императоры Фридрих II қайтыс болғаннан кейін қолдар ауысқан барлық Императорлық жерлер тәжге қайтарылуы керек деген жарлық шығарды. Бұл Оттокарды Эгерландтан ғана емес, сонымен қатар Австрия, Штирия және Каринтия герцогтықтарынан да айырып тастайтын еді. 1275 жылы Рудольф Оттокарды Императорлық тыйымға алып, Венадағы оның Хофбург резиденциясын қоршады, ал Витковци әулетінің абыройлы азаматы Завиш Фалькенштейн басқарған көтеріліс Богемия жерлерін дүрліктірді. Бұл Премисл Оттокарды 1276 жылғы қарашада Австрия мен көршілес герцогтықтарға деген барлық талаптарынан бас тартып, өзіне тек Богемия мен Моравияны қалдырып, жаңа шартқа қол қоюға мәжбүр етті. Оттокардың ұлы Вацлав Рудольфтың қызы Юдитке құдаланды. Одан кейін шайқасқан бейбітшілік орнады. Екі жылдан кейін Богемия патшасы жоғалтқан жерлерін күшпен қайтарып алуға соңғы әрекет жасады. Премисл Оттокар Бавария, Бранденбург және Польшада одақтастар тапты. Ол Рудольф пен оның одақтасы Венгрия королі Ладислав IV әскерлеріне қарсы тұру үшін үлкен армия жинады. 1278 жылғы 26 тамызда Мархфельд шайқасында Оттокар жеңіліске ұшырап, қаза тапты. Рудольф оның денесін Венадағы минориттер шіркеуінде салтанатпен қойды. (1297 жылы Оттокардың мәйіті Прагадағы Әйгүл Вит соборындағы жерленді.) Оның 6 жасар ұлы Вацлав II оның орнына Богемия королі болды.

Мұра

Премисл Оттокар Карлом IV вместе с ним считается одним из величайших королей Богемии. Он был основателем многих новых городов (около 30 – не только в Богемии, Моравии и Силезии, но и в Австрии и Штирии) и объединил многие существующие поселения посредством городских хартий, даровав им новые привилегии. Он был убежденным сторонником торговли, закона и порядка. Кроме того, он ввел открытую иммиграционную политику, благодаря которой квалифицированные немецкоязычные иммигранты поселились в крупных городах по всей его территории. Как отмечалось, исторический восточнопрусский город Кёнигсберг (Гора короля) был назван в его честь в знак признания его поддержки Тевтонского ордена в их войне с языческими старыми пруссами. Поскольку чешское традиционное право отличалось от права его других владений, многие принципы, введенные во время его правления, стали основой чешского права на протяжении последующих веков. Его эпоха дала старейший сохранившийся источник чешского права – Земские доски, а также старейшее письменное чешское коммунальное право, зафиксированное в учредительных актах соответствующих городов. Поддерживая город Йихлава (нем. Иглау) с его рудниками, он заложил основу серебряного богатства будущих богемских королей. Привилегии городских хартий обычно освобождали города от подчинения традиционным судам, проводимым представителями знати. Это можно рассматривать как шаг к равенству и предшественник современного гражданского права. В своей стране введение Оттокаром закона об эмфитевзисе в чешское право иногда интерпретируется как «германизация». На самом деле это было новаторство, поскольку оно освобождало подданных от феодальных обязательств, за исключением арендной платы и налога, если таковой взимался. Свободная продажа и отказ от поместий также могли быть куплены и вскоре стали обычным явлением. Таким образом, Оттокара можно считать ранним богемским правителем, который способствовал расширению богемских прав в средневековье. Это изменение правовой среды в Богемии было введено путем систематического основания деревень, учрежденных на основе этого закона. Он также издал общий указ в пользу евреев (1254 г.), который установил принципы интеграции евреев в чешское общество до 1848 г. Евреи теперь имели право на различные должности, такие как служащие короны, тем самым в меньшей степени подвергаясь дискриминации. Вместо того чтобы иметь возможность претендовать только на поддержку отдельных лордов, евреи с тех пор могли претендовать на поддержку любого королевского чиновника. Оттокар последовательно проводил политику укрепления своих владений путем строительства укреплений. Помимо поддержки городов, он сам построил множество крепостей – замок Звиков, замок Кривоклат или замок Бездеж в Богемии, а также знаменитый Хофбургский дворец в Вене – и также побуждал своих вассалов строить замки. Это был признак растущей силы Богемии, а также реакция на монгольские набеги XIII века (см. Бела IV Венгерского). Конфликт за право собственности на эти укрепленные места, построенные представителями знати, вероятно, стал причиной восстания в 1276 году, которое стоило Оттокару австрийские земли, а два года спустя (в попытке отвоевания) – жизнь. Некоторые из крепостей, построенных Оттокаром, на протяжении веков были самыми сильными в Богемии. Иронично, но замок Бездеж служил тюрьмой для его сына Вацлава II Богемского в течение короткого времени после смерти Оттокара. В замке хранились богемские юридические записи Земские доски и многие духовные и светские сокровища во время разрушительной гражданской войны гуситских войн (1419–1434 гг.) в Богемии. Он был завоеван в 1620 году во время Тридцатилетней войны, но к тому времени он давно был заброшен, и в этом состоянии защищался восставшими подданными против имперской армии. До своего конфликта с Рудольфом Габсбургом Оттокар оказывал влияние на ряд родственников, союзников и вассалов в Германии, таких как маркграфство Бранденбург, а также на духовные княжества, включая Зальцбургское архиепископство и Патриархат Аквилеи. После смерти Конрадина в 1268 году он был наследником претензий дома Гогенштауфенов на императорскую корону. Однако он не выдвинул эту претензию, довольствуясь неформальным влиянием в Германии. В 1267 году он был назначен защитником королевских доменов (Священной Римской империи) к востоку от Рейна немецким королем Ричардом Корнуоллским. Он занимал эту должность до 1273 года. Оттокар – значимая фигура в истории и легендах. В «Божественной комедии» Данте Оттокар предстает за воротами Чистилища в дружеской компании со своим императорским соперником Рудольфом. Он также является главным героем трагедии австрийского драматурга Франца Гриллпарцера XIX века под названием «Король Оттокарс Гл...». Ему установлен памятник.