Кіріспе

Арч Оболердің 1952 жылғы фильмі

Өндіріс

Оболер бұл жобаны 1952 жылдың наурыз айында жариялады. Оның айтуынша, фильм "Гулу арыстандары" деп аталады және бірнеше жыл бұрын Африкада түсірілген кадрлар кіреді. Түсірілімдер мамыр айында басталуға тиіс болған. Фильм әрқашан "Табиғи көрініс" форматында түсірілетін еді. Говард Дафф пен Хоуп Миллер алғашқы қол қойған актерлер болды. Бірақ кейін Дафф пен Миллер бас тартып, олардың орнына Роберт Стак пен Барбара Бритон келді. 1952 жылдың маусым айында Оболердің фильмінің атауы "Буана Дьявол" деп өзгертілді. (Оболер Лиза Ховардпен бірге "Құмдағы сүмбіле" атты екінші фильмді де түсіретінін бұрын хабарлаған еді.) Фильм Сан-Фернандо аңғарында түсірілді. Қазір Санта-Моника таулары ұлттық демалыс аймағында орналасқан "Парамаунт ранчосы" африкалық саваннаның орнына тартылды. Бүгінде сол аймақта "Буана жолы" деп аталатын жаяу серуендеу жолы бар, ол "Буана Дьявол" фильмінде пайдаланылған жерлерді көрсетеді. 1948 жылы Арч Оболер түсірген нағыз африкалық кадрлар (2D форматында) фильмге енгізілді. Technicolor процесінен гөрі арзан әрі ыңғайлы Ansco Color пленкасы қолданылды. Ллойд Нолан фильмнің кіріспе бөлімінде ойнады. Фильмге екі өлшемді нұсқасы мақұлданды, ал үш өлшемді нұсқасы – өлім-жітім көрінісі болғандықтан мақұлданбады. Бірақ ақырында рұқсат берілді.

Шығару

Фильмнің премьерасы "Арх Оболер Продакшнз" компаниясының туымен 1952 жылғы 26 қарашада Голливудтың "Парамаунт" театрында және Лос-Анджелес қаласы орталығындағы "Парамаунт" театрында бірдей көрсетілді. Ол келесі күні көрермендерге ашылды. 1950 жылдардағы АҚШ-тағы толық метражды 3D фильмдердің барлық көрсетілімінде поляризацияланған жарық әдісі қолданылды және көрермендер сұр "Polaroid" сүзгісі бар 3D көзілдірік киді. Анаглифтік түсті сүзгі әдісі тек осы жылдары бірнеше қысқа фильмдерде ғана пайдаланылды. Екі жолақты "Natural Vision" проекциялық жүйесі театр проекторларына маңызды өзгерістер енгізуді және экранды арнайы деполяризацияланбайтын жабынмен қамтамасыз етуді қажет етті. Фильм сыншылар тарапынан сәтсіздікке ұшырады, бірақ көрермендер арасында үлкен сәттілікке ие болды. Сан-Францискода 13 желтоқсанда, Филадельфияда, Далласта, Хьюстонда және Сан-Антониода 25 желтоқсанда, ал Нью-Йоркте 18 ақпанда көрсетілімге шықты. Боб Клампетт түсірген және Бини мен Сесилді бейнелейтін "М. Л. Гунцбург 3D ұсынады" атты қысқа фильм, фильмнен бұрын көрсетілді. Ұзақ уақыттан бері жоғалып кеткен бұл қысқаметражды фильм 2003 және 2006 жылдары "Мысыр" театрында көрсетілімдер үшін "Bwana Devil" фильмімен бірге қосылды. "Natural Vision" компаниясы 12 фильм түсіретінін хабарлады.

Біріккен суретшілер

United Artists компаниясы Arch Oboler Productions компаниясынан «Буна Девил» фильмінің құқығын 500 000 доллар мен пайданың бөлігіне сатып алып, наурыз айында оны United Artists фильмі ретінде кеңінен көрсетуді бастады. Продюсер Эдвард Л. Алперсон кіші фильмнің бір бөлігін 1 000 000 АҚШ долларына сатып алғаннан кейін, оның бір бөлігіне өзінің де иелігі бар екенін мәлімдеді. Соттар Оболердің пайдасына шешім шығарды, себебі Алперсонның талабы негізсіз және «жасырын» болған. Басқа ірі студиялар өздерінің 3D фильмдерін шығару арқылы жауап берді. Warner Brothers «Шым үйі» үшін Natural Vision процесін пайдаланды. Ол 1953 жылдың 10 сәуірінде көрсетілімге шықты және «ірі студиядан шыққан алғашқы 3D фильм» деп жарнамаланды. Бірақ шындығында, Columbia олардан екі күн бұрын, 1953 жылдың 8 сәуірінде «Қараңғыдағы адам» фильмін шығарып, озып кетті.

Коммерциялық қабылдау

Фильм алғашқы күні екі кинотеатрда 20 000 долларлық кассалық табыс тапты және алғашқы төрт күнде 75 000 доллар тауып, кинотеатрдың рекордтық көрсеткіштерін жаңартты. United Artists компаниясы ақырында фильмнен 200 000 долларлық зиян көріп қалды.

Пікірлер

The New York Times газетінің Bosley Crowther бұл фильмді "Калифорния төбелеріне ұқсайтын жерде өте нашар түспен түсірілген африкалық оқиғалар фильмін жасауға тырысу" деп сипаттады. Variety журналы процесті былай қорытындылады: "Бұл жаңалық Natural Vision 3D форматындағы алғашқы толық метражды фильм екенін мақтан тұтады. 3D техникасы әдеттегідей жалпақ актерлерге көлем және пейзаждарға тереңдік қосса да, одан да көп техникалық жетілуді қажет етеді." The Saturday Review журналының Холлис Альперт 1953 жылдың 14 наурызында былай деп жазды: "Бұл мен есте сақтаған ең нашар фильм, және одан кейін басым ауыр болды, сондықтан мен бірден екі өлшемді фильм көруге бардым. Бұл жағдайдың себебі, әрине, түсіру процесінің өзі болды. Стереоскопиялық киноның керемет әсерін сезіну үшін, мен анықтағандай, боялған целлофан мен картоннан жасалған поляроидты көзілдірік кию керек. Олар үнемі бір құлақтан түсіп, немесе мұрынға сығады, соның салдарынан қосымша тітіркендіретін сезім тудырады. Көзілдірікті орнатып, фильмді қарағанда, боялған целлофан (немесе басқа да материал) экранның түсін қараңғылататынын байқайсыз, сондықтан бәрі бұлтты күнді қараңғы кешке ұқсайды. Адамдардың екі беті бар сияқты, біреуі екіншісінің артында жасырынып тұрады; экран түсініксіз кішірейіп, терезеден көрініске қарап тұрғандай болады. Барлық нәрсе пропорциядан шығып кетеді. Найджел Брюс сіздің алдыңызда зор болып көрінеді немесе қуыршақтай болып көрінеді. Кейде тереңдік бар, кейде жоқ. Бір нәрсе анық: бәрі де өте жасанды болды."

Танымал мәдениетте

Life журналының фотографы Дж.Р. Эйерман премьерада 3D көзілдірік киген көрермендердің бірнеше суретін түсірді. Олардың бірі журналдың бір толық бетінде жарияланып, аса танымал болды. Бұл сурет сондай-ақ Life, The Second Decade, 1946–1955 кітабының мұқабасы ретінде пайдаланылды, бұл кітап Нью-Йорктегі Халықаралық фотосурет орталығында өткен Life фотосуреттерінің көрмесіне орай жарық көрді. Суреттердің тағы бірі Гай Дебордың "Көрермендер қоғамы" (1973) кітабының американдық мұқабасында капитализмдегі бөлінудің символы ретінде қолданылды. Дебордың кітабындағы суретте көрермендер "дегендей транстық жағдайға түскен, жүздері қатал, еріндері қысыңқы" болып бейнеленген. Ал Life журналы таңдаған суретте "көрермендер күліп, олардың шаттыққа толы мінез-қалпы шулы, белсенді көрермендіктің қуанышын көрсетеді". Дебордың нұсқасы солдан оңға айналдырылып, кесілген.

Қолжетімділік

Бвана Девл 2006 жылдың 13 қыркүйегінде Голливудтағы Египет театрында екі жолақты поляризацияланған 3D форматында Екінші дүниежүзілік 3D кино көрмесінде көрсетілді. Фильм ешқашан VHS форматында жарық көрмеген және DVD немесе Blu-Ray форматында да шығарылмаған, бірақ 2020 жылдың қазанына дейін Amazon Video арқылы қолжетімді.