Кіріспе

Крест мерекесін тойлау

Родмас (көне ағылшын тіліндегі "rood" – "таяқ", "крест" және "mas" – мисса; Рождество атауының этимологиясына ұқсас) – Крест мерекесін тойлаудың бір атауы. Бұл атау тарихи тұрғыдан 3 мамыр және 14 қыркүйек күндері тойланатын мерекелерге де қолданылған. Бұл мереке 326 жылы Иерусалимде Әулие Еленаның Шын Крестті тауып алуына арналған.

Тарих

Бұл мереке бастапқыда Мартирийдің қасиеттіленуіне арналған және одан көп ұзамай Кресттің табылуымен байланысты болды. Әулие Елена Крестті 326 жылдың 14 қыркүйегінде тапқан деген хабар бар. Бұл мереке 7 ғасырда, император Гераклий парсылардан Крестті қайтарғаннан кейін Батыс күнтізбесіне енді.

Шынайы айқыш "жасалған" (тақырыбы)

VII ғасырдан бастап Галликан шіркеуі 3 мамырда Крест мерекесін тойлаған. "Шынайы Кресттің табылуы" мерекесі Византия императоры Гераклийдің 629 жылы 3 мамырда парсылардың қолына түскеннен кейін, Киелі Кресттің бір бөлігін қайтарып алуын еске түсіреді. Герберт Турстонның сөзінше: Иерусалимде сақталған Киелі Кресттің бөлігі кейін парсылардың қолына өткен, бірақ қайта табылып, 3 мамырда салтанатты түрде Иерусалимге қайтарылды. Бұл күн батыстағы келт дінтанушыларының назарын аударды және Шығыста ескерілмесе де, келт арналары арқылы (алғаш рет Силос лекционарийінде және Боббио миссалында кездеседі) "Кресттің табылуы" деген қате атаумен кеңінен танылды. Католик шіркеуінің тарихи Галликан дәстүрінде ерекше танымал болған "Шынайы Кресттің табылуы" мерекесі Батыс шіркеуінде 3 мамырда тойланған.

Кейінгі дамуы

Галликан және латын литургиялық рәсімдері біріктірілгеннен кейін, бұл күндер жеке-жеке тойланды: қасиетті Крестті табу (3 мамыр) және Кресттің жеңісі (14 қыркүйек). Кейбір протестант шіркеулері де осы тәжірибені ұстанды; Англия шіркеуінің «Ортақ дұғалар кітабы» Рудмас мейрамын 3 мамырға белгілейді. Девонширде Рудмас 3 мамырдан кейінгі бірінші дүйсенбіде, қауымдық жерлердің шекарасын аралап шерумен тойланды. 1960 жылы Папа Иоанн XXIII Латын шіркеуінің екі мерекесін 14 қыркүйекке біріктірді, бұл оның Бас Рим күнтізбесіне енгізген түзетулерімен үйлесімді болды, соның ішінде екі рет қайталанатын мерекелерді жою да болды. 2000 жылы Англия шіркеуі де «Ортақ құлшылық литургиясын» қабылдау арқылы осы қадамды жасады. Филиппинде Санта-Крузан – Ақиқат Крестті табуды еске алатын салтанатты шеру – әлі де мамыр айында өткізіледі, өйткені бұл дәстүр 1970 жылға дейін Филиппин католиктерінің Рудмас тойлауынан бастау алған.

Фольклорлық

Шотландияда Родмас (немесе Феил Роид) бұғылардың күйек айту маусымының басталуын белгілейді. Бұл күнді алдында жаңбыр жауса, одан кейін бір ай бойы құрғақ ауа болады деп есептелген, "және шаруа өнімді жинау туралы алаңдамайды". Джон Грегорсон Кэмпбелл осы түндегі таулардағы қызыл бұғылардың дауысын "керемет" деп сипаттады. Шотландияда базар жәрмеңкелері ұйымдастырылған.