Кіріспе

Американдық белсенді және пастор, американдық күрескер Жосия Хенсон (15 маусым 1789 – 5 мамыр 1883) – автор, құлдықты жоюшы және пастор. Ол 1830 жылы Жоғарғы Канадаға (қазіргі Онтарио) қашып, басқа қашқан құлдар үшін Дрезденге жақын, Кент округіндегі Даун қаласында қоныс және еңбекшілер мектебін құрды. Хенсонның "Жосия Хенсонның өмірі, бұрын құл, қазір Канадада тұратын, өзінің айтуынша" (1849) атты автобиографиясы Харриет Бичер Стоудың 1852 жылғы "Том ағаның қабылдауы" романының (1852) басты кейіпкеріне шабыт берген деп саналады. Стоудың романының сәттілігінен кейін Хенсон 1858 жылы "Шындық фантастикадан да әдемі" атты мемуарларының кеңейтілген нұсқасын жариялады. Әке Хенсонның өз өмірінің хикаясы (Бостон: Джон П. Джуетт және компания, 1858 ж. жарық көрді). Оның өміріне деген қызығушылық сақталды және екі он жылдан кейін оның өмірбаяны жаңартылып, "Том ағаның өмірінің хикаясы: Рев. Жосия Хенсонның автобиографиясы" (1876) деп жарияланды.

Ерте өмір

Джозиа Хенсон Мэриленд штатының Чарльз округіне қарасты Порт Тобако маңындағы фермада, Фрэнсис Ньюманға тиесілі плантацияда дүниеге келді. Хенсонның әкесі Фрэнсис Ньюманның құлы болған, ал Джозиа Хенсон, анасы және бауырлары доктор Джозиа Макферсонның құлы болған. Бала кезінде әкесі құл бақылаушысына қарсылық көрсеткені үшін жазаланып, жүз дүре соққыға ұшырады. Оның оң құлағын қамшыға бекітіп, содан кейін кесіп тастады. Әкесі Алабама штатына сатылып кеткен. Джозиа Хенсон да қожайындарының қолынан ауыр азаптар шекті, оның ішінде қолы сынды және арқасы жарақат алды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол анасынан, бауырларынан және әпке-қарындастарынан бөлініп қалды. Құлдар аукционында Хенсонның бауырлары бірінші болып сатылды. Анасын Монтгомери округінің Исак Райли сатып алды, және ол жаңа иесінен Джозиа Хенсонды да сатып алуын өтінгенде, Райли оны ұрып-тебіп жауап берді. Джозиа Хенсон қатты ауырып қалды. Анасы иесі Айзек Райлиге жалбарынып, Райли Хенсонды сатып алуға келісті, осылайша ол ең болмаса кіші баласын өзімен бірге ұстай алады, егер ол егістікте жұмыс істесе. Райли шешіміне өкінген жоқ, себебі Хенсон иелерінің көздеріне кіріп, ақырында Мэриленд штатының Монтгомери округіндегі (қазіргі Солтүстік Бетеста) қожайынының фермасын басқаруға сенім білдірілді. 1825 жылы Райли мырза экономикалық қиындыққа тап болып, қайын інісі сотқа берді. Ол қайғыдан қайғырып, Хенсоннан көзіне жас алып, өзіне көмектесуді уәделеуін өтінді. Хенсон келісті. Райли мырза оған он сегіз құлын Кентуккидегі ағасына жаяу апару керектігін айтты. Олар 1825 жылдың сәуір айының ортасында Кентукки штатының Дэвис округіне жататын Оуэнсборо қаласына жетіп, Амос Райли мырзаның плантациясына қоныстанды. 1828 жылдың қыркүйегінде Хенсон Мэрилендке оралып, Исак Райлиден өз бостандығын сатып алуға тырысты. Ол қожайынына жинаған 350 долларын және тағы 100 долларға уәде берген қағазды ұсынып, бостандыққа шығуға тырысты. Бастапқыда Хенсон қосымша 100 долларды банкнота арқылы төлеуі керек еді. Алайда Райли мырза қағазға қосымша нөл қосып, ақыны 1000 долларға өзгертті. Ақшасы алданып, Хенсон Кентуккиге оралды, содан кейін 1830 жылы қайтадан сатылуы мүмкін екенін білгеннен кейін Кент округіне, Жоғарғы Канадаға қашып кетті. Соңғы рет Амос Райли Жосияға 300 долларға бостандығын беруге келісті. Жосия ақшаны жинады, бірақ кейін қожайыны ақыны көбейткенін білді. Көп ұзамай Хенсон Райлидің оны Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласына сатуды және әйелі мен төрт баласынан айыруды жоспарлап отырғанын білді. Ол отбасын, соның ішінде әйелі мен балаларын алып, солтүстікке қарай жаңа өмір бастау үшін сапар шекті.

Құлдықтан құтылу

Әйелін өзімен бірге қашуға көндіргеннен кейін, Хенсонның әйелі ең кіші балаларының екеуін тасымалдауға жеткілікті үлкен рюкзак жасады; үлкен екеуі әйелімен бірге болады. Сол жердегі байланыстар мен қаржылық көмек арқылы ол көршілес Кент округіндегі Доун қалашығында өзін-өзі қамтамасыз ететін қоғамдастық құру арманының ізін асыру үшін жер сатып алды. «Таң» қонысы ең гүлденген кезеңінде 500 адамға жетті, қара жаңғақ ағашын АҚШ пен Ұлыбританияға экспорттады. Хенсон қоныстың жанында қосымша жер сатып алды, онда оның отбасы тұрды. Хенсон сонымен қатар белсенді методист уағызшысы болды және Теннесси мен Онтарио арасындағы жолдарда құлдыққа қарсы күрескен ретінде сөз сөйледі. Ол сондай-ақ Канада милициясында әскери офицер болып қызмет етті, 1837 жылғы Канада көтерілісінде қара нәсілділерден құралған милиция бөлімін басқарды. 1838 жылы Хенсон мен милиция көтерілісшілердің «Анна» кемесін ұстап алып, олардың Оңтүстік-Батыс Жоғарғы Канадаға жабдықтау жолдарын үзіп тастады. Құлдық жойылғаннан кейін «Таң» қонысының көптеген тұрғындары АҚШ-қа оралса да, Хенсон әйелімен бірге өмірінің соңына дейін Даунда тұрды. Хенсон қауымның рухани жетекшісіне айналды және бірнеше рет АҚШ пен Ұлыбританияға сапар жасады, онда ол Виктория патшайымымен кездесті. Ұлыбританияда болғанда Жосия көпшілік алдында сөйлеп, Канададағы қауым үшін қаражат жинады. Хенсон масондық ұйымның мүшесі болған.

Шығармалары

Джозиа Хенсонның өмірі, бұрын құл болған, қазір Канадада тұратын, өзінің айтуынша. 1849
Шындық, қиялдан да әдемі. Хенсон әкесінің өзінің өмірінен айтқан әңгімесі. 1858
Том ағаның өмірінің тарихы: Рев. Джозиа Хенсоннің автобиографиясы. 1876

Әр түрлі

Джозиа Хенсон – канадалық маркада бейнеленген алғашқы афроамерикалық адам. 1999 жылы Канаданың тарихи орындар және ескерткіштер жөніндегі кеңесі оны Ұлттық тарихи тұлға деп мойындады. Оның федералдық ескерткіш тақтасы Хенсон отбасының зиратында, «Том ағаның үйі» тарихи орнының жанында орналасқан. 2018 жылы «Том ағаны қайтару: Джозиа Хенсонның тарихы» деген деректі фильм оның өмірін қамтиды. 1978 жылы Оуэнсборо қаласында Хенсонды еске алу үшін мемориалдық орын құру жоспары жарияланды, бірақ 1980 жылдардағы экономикалық дағдарыс бұл жоспарды күшін жойды. 1991 жылы драматург Хенсонның Дэвис округінде өткен жылдарына негізделген пьеса жазу үшін шақырылды; 1993 жылдың жазында «Джозиа» пьесасы Оуэнсборо қаласындағы RiverPark орталығында қойылды және оның алты күнге созған көрсетіліміне 4000-нан астам адам келді.

Джозиа Хенсон мұражайы мен паркі - Солтүстік Бетезда, Мэриленд

Хенсон және басқа құлдар тұрған нақты үй қазір жоқ; 1950 жылдары бұрынғы Райли плантациясының көп бөлігі қала маңындағы тұрғын үйлерге айналған кезде ол басқа шаруашылық ғимараттармен бірге бұзылды. Дегенмен, Райли отбасының үйі сақталған және қазір Мэриленд штатының Монтгомери округіндегі Роквилл қаласындағы тұрғын үй кешенінде орналасқан. Шамамен екі ғасыр бойы жеке меншікте болғаннан кейін, 2006 жылдың 6 қаңтарында Монтгомери жоспарлау кеңесі осы жерді және оның үстіндегі бір акр жерді 1 000 000 долларға сатып алуға келісті. 2006 жылы үй бір күндік іс-шара ретінде жұртшылыққа ашылды. 2009 жылдың наурыз айында, Мэриленд штатының Қоғамдық жұмыстар кеңесі көп жылдық қайта жаңарту жобасының жоспарлау және жобалау кезеңі үшін қосымша 50 000 доллар бөлді. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, Мэриленд штатының Солтүстік Бетесда қаласындағы Жозиа Хенсон мұражайы мен паркінде Хенсонның иесі тұрған Райли/Болтон үйі орналасқан. Монтгомери округінің саябағы (құрылыс/қайта жаңарту) 2021 жылдың 23 сәуірінде жаңарту жұмыстары аяқталғаннан және жаңа көрмелер орнатылғаннан, сондай-ақ келушілер орталығы салынғаннан кейін қайта ашылды. "Жосыа Хенсонның осы жерде қайда тұрғанын анықтау мақсатында археологиялық қазба жұмыстары жалғасуда".

Жосия Хенсонның африкалық-канад тарихы музейі

Канаданың Онтарио штатындағы Дрезден қаласының жанында орналасқан Джозиа Хенсонның африкалық-канад тарихы музейі, бұрын Том ағаның қабынасы тарихи орны деп аталған, Джозиа Хенсонның 1841 жылдан 1883 жылы қайтыс болғанға дейін аймақта өткізген көп бөлігінде тұрған қабынасын қамтиды. Музейге Хенсонның қабынасы, Хенсон және Таң қонысы туралы ақпараттық орталық, Жер асты жолы туралы көрмелер галереясы, шаруашылық ғимараттар, 19 ғасырға жататын тарихи үй, зират және сувенир дүкені кіреді.