Кіріспе

Ортаңғы құлақтағы қалыпсыз сүйек өсуімен сипатталатын жағдай. Отосклероз – ортаңғы құлақтың сүйектік лабиринтінің тығыз энхондраль қабатының бөліктерінің бірі немесе бірнешеуінің ретсіз орналасқан кеуекті сүйек зақымдануларына айналуы. Зақымданулар шүйдеге жеткенде сүйек сіңіріліп, кейін қатаңдайды (склеротизацияланады), бұл оның қозғалысын шектейді және есту қабілетінің төмендеуіне, құлақта шуға, бас айналуға немесе осы белгілердің жиынтығына әкеледі. Отосклероз термині шартты түрде қолданылады, өйткені клиникалық ағымының көп бөлігі склерозды емес, керісінше, кеуекті сүйек өзгерістерімен сипатталады, сондықтан бұл ауру отоспонгиоз деп те аталады.

Этимология

Отосклероз сөзі грек тіліндегі ὠτός (ōtos) – "құлақ" деген сөздің жатыс септігі (genitive) және σκλήρωσις (sklērōsis) – "қатаю" сөздерінен құралған.

Презентация

Отосклероз кезіндегі есту қабілетінің төмендеуінің басты түрі – өткізгіш есту қабілетінің төмендеуі (ӨЕҚТ), онда дыбыстар құлақ пердесіне жетеді, бірақ ортаңғы құлақтағы есті сүйектері арқылы толық берілмейді, соның салдарынан ішкі құлаққа (кохлеаға) толық жетпейді. Бұл бір немесе екі құлаққа әсер етуі мүмкін. Аудиометрияда есту қабілетінің төмендеуі әдетте төмен жиілікте байқалады, ал жоғары жиіліктер кейіннен әсер ете бастайды. Отосклерозбен ауыратын науқастарда сенсорлық-неврологиялық есту қабілетінің төмендеуі (СННТ) де кездеседі; бұл көбінесе жоғары жиіліктік жоғалу болып табылады және әдетте аурудың соңғы сатыларында көрінеді. Отосклероз бен СННТ арасындағы себеп-салдарлық байланыс әлі де күмәнді. Соңғы ғасыр ішінде жетекші отологтар мен нейроотологтар отосклероздың кешігіре сатыларында СННТ табылуы отосклероздың салдары ма, әлде жай ғана қалыпты пресбикузис пе деген мәселеде пікір таласты. Отосклерозбен ауыратын көптеген науқастар белгілі бір дәрежеде құлақтағы шу (тиннитус) сезінеді. Тиннитустың күшін есту қабілетінің нашарлау дәрежесімен немесе түрімен байланыстыру міндетті емес. Тиннитус ішкі құлақтағы нәзік жүйке ұштарының тітіркенуінен пайда болады. Жүйке дыбыс тасымалдағандықтан, бұл тітіркену сылдырлау, гуілдеу немесе ұқып-ұқып дауыс түрінде сезіледі. Әдетте, науқас шаршағанда, нервоздық күйде немесе тыныш ортада болғанда жағдайы нашарлайды.

Патофизиология

Отосклероздың патофизиологиясы күрделі. Отосклероздың негізгі зақымданулары эндохондральдік уақытша сүйектегі склероздың көп ошақты аймақтары болып табылады. Бұл зақымданулар Паджет ауруының кейбір ерекшеліктерін бөліседі, бірақ олар басқаша байланысты емес деп саналады. Гистопатологиялық зерттеулер тек қана майыттардың уақытша сүйектерінде жүргізілген, сондықтан аурудың гистологиялық прогрессиясы туралы тек болжамдар жасау мүмкін. Зақымданулар "склеротикалық" фазаға даму алдында белсенді "спангиотикалық" немесе гиперваскулярлық фазадан өтетін сияқты көрінеді. Көптеген гендер мен белоктар анықталды, олардың мутациясы осы зақымдануларға әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, қызылша вирусының отосклеротикалық ошақтарда болуына күшті дәлелдер бар, бұл жұқпалы этиологияны көрсетеді (бұл Паджет ауруында да байқалған). Отосклероздағы өткізгіш есту қабілетінің төмендеуі (ӨЕҚТ) склерозды (немесе жарақатқа ұқсас) зақымданулардың екі негізгі орнына байланысты туындайды. Ең жақсы түсінілген механизм - штепес аяқ табанының кохлеяның овалды терезесіне бекітілуі. Бұл штепестің қозғалысын және, демек, дыбыстың ішкі құлаққа ("сүйектік байланыс") берілуін айтарлықтай нашарлатады. Сонымен қатар, кохлеяның дөңгелек терезесі де склерозға ұшырауы мүмкін, бұл ішкі құлақ арқылы дыбыс қысымы толқындарының қозғалысын ұқсас түрде бұзады ("акустикалық байланыс"). ӨЕҚТ көбінесе аномальді сүйектің штепес аяқ табанына соқтығысуымен бірге жүреді. Овалды терезенің осы зақымдануына байланысты "фенестральді отосклероз" деген атау пайда болды. Отосклероздың ең көп кездесетін орны - овалды терезенің алдындағы сүйек, "фиссула анте фенстрам" деп аталатын кішкентай жарықша. Фиссула - эндохондральдік қабат арқылы өтетін, овалды терезе мен кохлеарлық процесс арасында орналасқан, тензор тимпани шелпесінің маллеусқа қарай бұрылатын, дәнекер тінінің жұқа бүктемесі. Отосклероздағы сенсоневральді есту қабілетінің жоғалуының механизмі нашар түсінілген. Бұл литикалық процестен немесе протеолитикалық ферменттердің кохлеяға шығарылуынан кохлея мен спиральді байланысқа тікелей зақым келтіруінен туындауы мүмкін. Кохлея мен спиральді байланыстағы сезімдік құрылымдарды тікелей жоятын склероздық зақымданулардың бірнеше жақсы құжатталған жағдайлары бар, олар постмортемде фотоға түсіріліп, хабарланған. Басқа қолдау деректеріне отосклерозбен ауыратын науқастарда кохлеарлық шашты жасушалардың тұрақты жоғалуы кіреді; бұл жасушалар дыбыс қабылдаудың басты сезімдік органдары болып табылады. Бұл үшін ұсынылған механизм - губка тәрізді зақымданулар арқылы ішкі құлақ құрылымдарына гидролитикалық ферменттердің шығарылуы.

Аудиометрия

Овал терезедегі сатының бекітілуі өткізгіш есту қабілетінің жоғалуына себеп болады. Таза тонды аудиометрияда бұл аудиограммада ауа-сүйек аралығы ретінде көрінеді (яғни, белгілі бір сынақ жиілігінде ауа өткізгіштігі мен сүйек өткізгіштігінің арасындағы айырмашылық 10 дБ-тан артық). Дегенмен, сүйек тізбегінің медиалды бекітілуі сүйек өткізгіштігінің инерциялық және остеотимпаниялық режимдерін нашарлатады, 500 Гц және 4 кГц арасындағы сүйек өткізгіштігінің шегін арттырады және ауа-сүйек аралығының мөлшерін азайтады. 2 кГц сүйек тізбегінің резонанстық жиілігі болғандықтан, сүйек өткізгіштігі шегінің ең үлкен өсуі (шамамен 15 дБ) осы жиілікте болады. Нәтижесінде пайда болатын ойыс Кархарт ойысы деп аталады және сүйек тізбегінің медиалды бекітілуінің клиникалық белгісі болып табылады. Тимпанометрия ортаңғы құлақтың барабан жарғағындағы ең жоғары қысымды (TPP) және ең жоғары толықтырылған статикалық кедергіні (Ytm) өлшейді. Отосклероз кезінде сатының қозғалмауына байланысты, сүйек тізбегінің латеральды бөлігі әлі де жеткілікті қозғалмалы болуы мүмкін. Сондықтан, отосклероз кедергіні аздап ғана төмендетіп, не қуыс тимпанограмманы (AS типі), немесе қалыпты тимпанограмманы (A типі) тудыруы мүмкін. Отосклероз ортаңғы құлақ жүйесінің қатаңдығын арттырады, оның резонанстық жиілігін көтереді. Бұл көп жиілікті тимпанометрия арқылы сандық түрде анықталуы мүмкін. Осылайша, отосклероз сияқты жоғары резонанстық жиілікті патологияны, сүйек тізбегінің үзілуі сияқты төмен резонанстық жиілікті патологиялардан ажыратуға болады. Патология болмаған жағдайда, күрделі дыбыс (әдетте шекті деңгейден 70 дБ-тан жоғары) стапедий бұлшығының жирылуына себеп болады, бұл ортаңғы құлақтың кедергісін азайтады және дыбыстың сезілетін күшін төмендетіп жібереді. Егер отосклерозға байланысты сатының қозғалмалылығы төмен болса, онда стапедий бұлшығының жирылуы кедергіні айтарлықтай төмендетпейді. Акустикалық рефлекс тестісі жүргізілгенде, зақымдалған жақта өлшеуге тырысқанда акустикалық рефлекс шегін (ART) анықтау мүмкін болмайды. Сонымен қатар, өткізгіш патология сынақ стимулын әлсіретеді, нәтижесінде стимул зақымдалған құлаққа ұсынылып, екінші құлақта өлшенгенде рефлекс шегі жоғарылайды немесе рефлекстер болмайды.

Емдеу

Отосклерозды емдеуде бірнеше тәсілдер қолданылған, оның ішінде дәрілік, хирургиялық және естуді күшейту. Есту аппараттары және кохлеарлық имплантациялардағы технологиялық жетістіктер енді басқа емшараларды алмастыруға немесе толықтыруға қолданылуда.

Медициналық

Бұрынғы зерттеушілер кальций фторидін қолдануды ұсынған; қазір натрий фториді басымдық беретін қосылыс болып табылады. Фтор иондары аурудың жылдам прогрессирлеуін тежейді. Отосклеротикалық құлақта гидроксиапатит кристалдары пайда болады, бұл шүкіршік (немесе басқа) бекітілуіне алып келеді. Фтордың енгізілуі гидроксил тобын фтормен алмастырады, нәтижесінде фторапатит кристалдары түзіледі. Осылайша, аурудың прогрессирлеуі айтарлықтай баяулайды және белсенді ауру процесі тоқтатылады. Бұл емдеу өткізгіш есту қабілетінің жоғалуын кері қайтара алмайды, бірақ өткізгіш және сенсориневральды компоненттердің дамуын баяулатуға көмектеседі. Натрий фториді бар Отофтор – бұл емдеудің бір түрі. Жақында, сүйектердің бұзылуын тежейтін бифосфонаттармен емдеуде де белгілі бір табысқа қол жеткізілді. Алайда, бұл алғашқы хабарламалар клиникалық сынақтардың стандарттарына сай келмейтін, рандомизацияланбаған жағдайларға негізделген. Екі фармацевтикалық емдеудің де көптеген жанама әсерлері бар, оның ішінде кездейсоқ асқазанның ауруы, аллергиялық қышыма және буын ауруларының күшеюі, бұл артритке алып келуі мүмкін. Ең жаман жағдайда, бифосфонаттар есіту арнасының остеонекрозына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, хирургиялық емнен кейін ешбір тәсілдің тиімділігі дәлелденбеді.

Хирургиялық

Отосклерозды емдеудің әртүрлі әдістері бар. Дегенмен, ең таңдаулы әдіс – степедектомия деп аталатын процедура. Естуді қалпына келтіруге жасалған алғашқы тыраштар, склеротикалық байланыстардан овал терезенің штепесін босату арқылы естудің уақытша жақсаруына әкелді, бірақ өткізгіш есту қабілетінің жоғалуы көбінесе қайталанды. Степэдектомия – склеротикалық штепе табанының бір бөлігін алып тастау және оны инкусқа бекітілген ортаңғы құлақ имплантатымен алмастырудан тұрады. Бұл процедура сүйекшелердің қозғалысын жаңартып, құлақ пердесінен ішкі құлаққа дыбыс толқындарын жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл операцияның заманауи нұсқасы – степедотомия, ол микро дрель немесе лазермен штепе табанында кішкентай тесік жасау және поршень тәрізді протезді енгізу арқылы жасалады. Екі операцияның сәттілігі хирургтың шеберлігіне және процедураны білу деңгейіне тікелей байланысты. Соңғы кезде профессор Тарабичидің 1999 жылы алғаш сипаттаған эндоскопиялық степедотомия кеңінен танымал болып келеді. Эндоскоп бұл құрылымға қол жеткізу үшін сүйекті алып тастамай, штепе табанын жақсырақ көруге мүмкіндік береді.

Көшейткіш

Есту аппараттары отосклероздың алдын алуға, емдеуге немесе оның дамуын тоқтатуға көмектеспесе де, ең маңызды белгісі – есту қабілетінің төмендеуімен күресуге мүмкіндік береді. Есту аппараттары нақты жиіліктердегі есту жоғалтуына қалыптастырылуы мүмкін. Дегенмен, бұл аурудың прогрессивті табиғатынан туындайтын, есту аппаратының қолданысы көбінесе уақытша жеңілдік береді. Егер хирургиялық араласу жасалмаса, соқырлыққа ұшырау ықтималдығы жоғары.