Кіріспе
Вьетнамның "Tiến Quân Ca" (лат. "Marching Army Song") – Вьетнамның ұлттық әнұраны. Марш 1944 жылы Ван Цао жазған және шығарған, ал 1946 жылы Солтүстік Вьетнамның (1946 жылғы Конституцияға сәйкес) ұлттық әнұраны ретінде қабылданды, содан кейін 1976 жылы Вьетнамның қайта бірігуінен кейін Вьетнам Социалистік Республикасының ұлттық әнұраны болды. Ол екі шумақтан тұрса да, көбінесе бірінші шумағы ғана орындалады.
"Tiến Quân Ca" (lit. "Marching Army Song") is the national anthem of Vietnam. The march was written and composed by Văn Cao in 1944, and was adopted as the national anthem of North Vietnam in 1946 (as per the 1946 constitution) and subsequently the Socialist Republic of Vietnam in 1976 following the reunification of Vietnam. Though it has two verses, only the first one is usually sung.
Тарих
Оның өлеңі мен атауы Ван Цаоның бұрынғы туындыларының бірі, "Thăng Long" (мағынасы "Көтеріліп келе жатқан әйгер", Ханойдың бұрынғы атауы) негізінде жазылған, ол 1940 жылдардың басынан бастап көптеген өзгерістерден өтті.
Әннің мәтінін өзгерту және толықтыру
"Tiến Quân Ca" жазылғаннан кейін көп ұзамай көптеген өзгерістерге ұшырады. Мысалы, алғашқы сөйлем ("Вьетнам әскері жүріп жатыр") бастапқыда (Жауды жарып, олардың қанын ішуге ант етеміз) болды, бұл екі миллион вьетнамдықты құртқаны үшін отаршыл әкімшілікке деген ашуын білдірді. Көптеген ұсыныстардан кейін Ван Цао оны ("Халық үшін соңына дейін күресейік") деп өзгертті. Жұмысты аяқтағаннан кейін Ван Цао Ву Куймен кездесіп, әнді сынап көруге рұхсат берді. Ву Куй оның жұмысына өте қуанды, ал "Tiến Quân Ca" 1944 жылдың қараша айында Ван Цаоның литографиясымен бірге газеттерде жарияланды. 1945 жылдың 17 тамызында әнді алғаш рет Ханойдағы мемлекеттік қызметкерлер митингісінде Вьетмин туы астындағы Ph. D оқып, "үнқораптарды басып алды". Ван Цао: "Сол тыныш адам сол күні тыңдаған мыңдаған адамды өз тартуына іліктірді", - деп еске алды. Ақын және музыкант Нгуен Дин Тхи Ван Цаоның әнін естігеннен кейін қатты әсерленді және әркімнен "Вьетмин майданы" үшін тағы бір ән жазуды сұрады. Ол өзінің "Фашистерді өлтіру" мағынасындағы әнін жариялады. Ван Цао "Вьетнам сарбаздары" деген мағынадағы әнін жазды. Екі ән де бүгінге дейін халық арасында танымал. 1946 жылы 1-ші Ұлттық Ассамблея "Tiến Quân Ca" әнін ұлттық әнұран ретінде ресми түрде мойындады. Вьетнам Демократиялық Республикасының алғашқы Конституциясының 3-бабында ұлттық әнұран туралы тікелей айтылған. 1955 жылы Бірінші Ұлттық Ассамблеяның 5-сессиясы авторларды әнді тағы бір рет өңдеуге қатысуға шақырды. Ван Цао кейіннен өкінді, себебі әннің "батылдық рухы" өңдеуден кейін жоғалған еді. 1975 жылдан кейін Оңтүстік Вьетнам үкіметі құлады, ал 1976 жылдың 2 шілдесінде Оңтүстік Вьетнам Республикасының Уақытша революциялық үкіметі (көбінесе "Вьет Конг" деп аталатын) және Вьетнам Демократиялық Республикасы жаңа Социалистік Вьетнам Республикасына бірігуге келісті. "Tiến Quân Ca" ұлттық әнұран ретінде таңдалды. 1981 жылы жаңа әнұранды іздеу конкурсы жарияланды, бірақ бір жылдан кейін ол еске алынбады және нәтижелері туралы ресми мәлімдеме жасалмады. Осылайша, "Tiến Quân Ca" бүгінге дейін Вьетнамның ұлттық әнұраны болып табылады.
Әннің мәтіні мен музыканың авторлық құқығы
2010 жылы марқұм музыкант Ван Цаоның әйелі Ньием Тхуй Бан Вьетнамның Мәдениет, спорт және туризм министріне "Tien quan ca" шығармасын халыққа, партияға, Ұлттық жиналысқа және мемлекетке сыйға беру туралы хат жолдады. Бұл Ван Цаоның тірі кезіндегі өтініші еді. Бірақ 2015 жылы Ван Цаоның отбасы әнді Вьетнамның Музыкалық авторлық құқықты қорғау орталығында тіркеді, мектептер мен "маңызды мемлекеттік шаралар" сияқты жағдайлардан басқа, барлық қоғамдық орындарында орындалғандары үшін авторлық төлем талап етті. Ван Цаоның үлкен ұлы Ван Тао отбасының "әнді сыйға беру туралы бір келісімге келмегендіктен, олар орталыққа әкесінің әндерінен авторлық төлем жинауға рұқсат бергенін" айтты. Авторлық құқық туралы жариялау көптеген тәжірибелі музыканттарды ашуландырды. Нгуен Куан Лонг "әнұран халыққа тиесілі болуы керек, және адамдар оны авторлық төлемдер туралы уайымдамай айтуға құқылы болуы керек" деді. Ван Цаоның әндерін орындауымен танымал әнші Анх Туйет әнұранның "бұрыннан халық әніне айналғандықтан, оны халыққа сыйға беру керек" деген пікірмен келіседі. 2015 жылдың 25 тамызында Мәдениет, спорт және туризм министрлігі музыкалық авторлық құқық агенттігіне "Tiến Quân Ca" әнінен авторлық төлем жинауды тоқтату туралы ресми хат жіберді. 2016 жылдың 8 шілдесінде Ван Тао өзінің отбасымен бірге әкесінің соңғы тілегі ретінде әнді елдері мен халқына сыйға тартуға ниетті екенін растады. Отбасының барлық заңды мұрагерлері қол қойған хатта әнді тегін пайдалануға беруге келісетіндіктері жазылған. 2016 жылдың 15 шілдесінде Ханойдағы Ұлттық жиналыс кеңсесі Ван Цаоның отбасы мүшелері сыйлаған ұлттық әнұранды қабылдау және композиторға Хо Ши Мин орденін табыстау салтанаты өтті. Сондай-ақ, салтанатта вице-премьер Вю Дюк Дам композитордың жесірі Ньием Тхуй Бангке композитордың шығармаларын сақтаудағы еңбегі үшін премьер-министрдің алғыс қағазын табыс етті.
Әнұранның әртүрлі нұсқаларының авторлық құқығы
Әннің әрбір жазба нұсқасының авторлық құқықтарына қатысты даулар әлі де бар. Мысалы, 2021 жылдың 6 желтоқсанында Лаос пен Вьетнам арасындағы футбол матчын көрсету кезінде авторлық құқықтарды себеп етіп, әнұран музыкасының дыбысы өшірілді. Авторлық құқық талаптары автордың отбасы, үкімет және ұлттық әнұранды барлық адам тегін пайдалануы керек деп санайтын басқа да пікірлердің күшті қарсылығына ұшырады. Қарсы пікірлер әнұранның сөзі мен нотасы тегін болғанымен, әнұранның нақты жазба нұсқаларының авторлық құқығын талап ету заңды екенін мәлімдеді. Содан кейін үкімет мемлекеттік әнұранның "тегін" жазылған нұсқасын жариялады, ол үкіметтің веб-сайтында жарияланды және "Вьетнам заңдары ережелер мен заңдарға сәйкес, тікелей немесе жанама түрде ұлттық әнұранды насихаттауға кедергі жасауға қатаң тыйым салады" деп мәлімдеді. Сондай-ақ, Спорт департаменті үкімет жариялаған "тегін" нұсқаны пайдалануға шақыратын нұсқаулық шығарды. Бұл "тегін" нұсқа кейіннен келесі спорттық іс-шараларда қолданылды. 2022 жылдың 16 маусымында Вьетнамның Ұлттық Ассамблеясы "Tiến Quân Ca" қатысты "Интеллектуалдық меншік туралы заңның кейбір баптарына өзгерістер енгізу" заң жобасын қабылдады, онда заңның 2-тармағы, 7-бабына мынадай қосымша енгізілді: "Интеллектуалдық меншік құқықтарын жүзеге асыру мемлекеттің мүдделерін, қоғамдық мүдделерді немесе басқа ұйымдар мен жеке тұлғалардың заңды құқықтары мен мүдделерін бұзуға тиіс емес және заңның басқа да тиісті ережелерін бұзуға болмайды. Вьетнам Социалистік Республикасының Ұлттық Туына, Ұлттық Эмблемасына, Ұлттық Әнұранына қатысты интеллектуалдық меншік құқықтарын жүзеге асыратын ұйымдар мен жеке тұлғалар оларды пайдалану мен таратуға кедергі келтірмеуі тиіс". Бұл өзгерістер 2023 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енеді.