Gülді өсімдіктер тұқымдасы Bignoniaceae – бұл құрамында қызылшалар мен өрме бұталар бар Lamiales ордерінің өсімдіктер тобы. Сипаттамасы, түрлері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Gülді өсімдіктер тұқымдасы
Family of flowering plants
Bignoniaceae (/bɪ/ɡ/, /n/oʊ/n/i/'/eɪ/s/i/iː/) – Lamiales қатарына жататын гүлді өсімдіктер тұқымдасы, көбінесе бигнониялар немесе мүйізді лозалар деп белгілі. Ол осы қатардағы басқа қай тұқымдаспен тығыз байланысты екені әлі белгісіз. Bignoniaceae тұқымдасының көп бөлігі ағаш тәрізді өсімдіктер, бірақ кейбіреулері желек немесе жартылай бұта ретінде өседі. Тағы бірнешеуі – үш толығымен шөптесін туысы: Tourrettia, Argylia және Incarvillea – биік таулы жерлерде өсетін шөптесін өсімдіктер. Бұл тұқымда көптеген лианалар бар, олар өрмелеп өсу үшін жіпшелерді, бұралып өсуді немесе сирек жағдайларда ауа тамырларын пайдаланады. Тұқымдастың ең ірі тайпасы – Бигнониеялар, көбінесе лианалардан тұрады және ерекше ағаш анатомиясымен көзге түседі. Тұқымдас дерлік космополиттік таралуға ие, бірақ көбінесе тропиктік аймақтарда кездеседі, ал кейбір түрлері орташа белдеулерде өседі. Оның ең көп түрлері Оңтүстік Американың солтүстігінде таралған. Көптеген түрлері егістікке алынған. Бұл тұқымдастың мүшелері түрлі мақсаттарда қолданылған. Америка тропиктерінің жергілікті халықтары үшін бірнеше түрдің маңызы зор болған. Fridericia elegans, Tanaecium bilabiata және Tanaecium excitosum малға улы және ауыр зиян келтіруі мүмкін. немесе шамамен 860-қа дейін.
Bignoniaceae (/b//ɪ//ɡ/,/n//oʊ//n//i/'/eɪ//s//i//iː/) is a family of flowering plants in the order Lamiales commonly known as the bignonias or trumpet vines. It is not known to which of the other families in the order it is most closely related. Nearly all of the Bignoniaceae are woody plants, but a few are subwoody, either as vines or subshrubs. A few more are herbaceous plants of high elevation montane habitats, in three exclusively herbaceous genera: Tourrettia, Argylia, and Incarvillea. The family includes many lianas, climbing by tendrils, by twining, or rarely, by aerial roots. The largest tribe in the family, called Bignonieae, consists mostly of lianas and is noted for its unique wood anatomy. The family has a nearly cosmopolitan distribution, but is mostly tropical, with a few species native to the temperate zones. Its greatest diversity is in northern South America. A great many species are known in cultivation. Various other uses have been made of members of this family. Several species were of great importance to the indigenous peoples of the American tropics. Fridericia elegans, Tanaecium bilabiata, and Tanaecium excitosum are poisonous to livestock and have caused severe losses. or about 860.
Сипаттама
Бұл тұқымдастың мүшелері көбінесе ағаштар немесе лианалар, кейде бұталар, сирек кездесетін субкустар немесе шөптер. Bignonieae тайпасының лианалары ерекше тамырлық құрылымға ие, онда флоэма қолдары ксилемаға төмен қарай созылады, себебі камбиумның белгілі бір сегменттері дамудың ерте кезеңінде ксилема өндірісін тоқтатады. Бұл қолдардың саны төрт немесе одан еселік, 32-ге дейін жетеді. Жапырақтары сабақты. Жапырақтардың орналасуы көбінесе қарама-қарсы, сирек кезектесіп немесе шоғырланған (гүл шоғыры тәрізді) болады. Жапырақтар әдетте күрделі, екі жапырақты, үш жапырақты, қауырсынды немесе алақан тәрізді, сирек қарапайым болады. Стипулалар жоқ, бірақ сақталады; үлкейтілген қосалқы жапырақ қабықшалары (псевдостипулалар) жиі кездеседі. Домация кейбір туыстарда кездеседі. Гүлдері жалғыз немесе гүлшоғырында – рацема, спираль тәрізді немесе дихазиялық сыпырғы тәрізді болады. Гүлшоғырларында сақтаулы немесе түсіп қалатын жапырақшалар немесе гүл жапырақшалары болады. Гүлдері гипогиноздық, зигоморфтық, екі жынысты және көбінесе көзге түсетін. Қасақ және гүл шоғыры ерекшеленеді. Қасақ бес сепалдан тұратын синсепальды. Гүл шоғыры симпетальді, бес жапырақты, көбінесе екі ерінді. Гүл шоғырының жапырақтары бүршіктерде бірімен-бірі жабысады немесе сирек кездесетін жағдайда шеттері тегіс болады, әдетте гүл шоғырының түтігінен әлдеқайда қысқа болады. Аталықтар гүл шоғырының түтігіне, гүл шоғырының жапырақтарымен кезектесіп орналасады. Төрт аталық дидинамикалық, әр жұптың мүшелері көбінесе бірігіп кетеді, адаксиальді аталық әдетте тозаңдықсыз немесе жоқ; сирек бес құнарлы аталық немесе екі құнарлы және үш тозаңдықсыз аталық болады. Аналықтың мойыны екі бөлікті, көбінесе сезімтал; мойыншасы бар. Жұмыртқалық жоғары орналасқан, көбінесе нектарий дискімен қоршалған, екі карпельден тұрады, екі ұялы және септуммен бөлінген, бірақ Tourrettia-да бір ұялы және Eccremocarpus-та төрт ұялы. Жұмыртқалар аксильді орналасқан, бірақ Tourrettia-да тегіс. Жұмыртқалар көп. Жемісі көбінесе екі жарылысты қапшық, көбінесе реплюммен. Ашылуы септицидті немесе локулицидті. Үш ерекшелік – Kigelia, Crescentia және оның жақын туыстары, сондай-ақ Colea және оның жақын туыстары. Бұл түрлерде жеміс қапшық емес, ашылмайтын, тұқымдары қанатсыз болады. Colea-да жеміс жидек тәрізді. Тұқымдары көбінесе жалпақ және қанатты. Арил жоқ. Эндосперм көбінесе жоқ, кейде сирек кездеседі. Иридоидтар көбінесе кездеседі. Bignoniaceae-да анықталған басқа да қосылыстар: вербаскозидтер, корнозидтер, кверцетин, урсоль қышқылы, сапониндер және каталпик қышқылы. Bignoniaceae-дағы хромосома саны көп өзгермейді. Гаплоидтық (базалық хромосома саны) шамамен барлық сынама түрлерде 20-ға тең, бірақ кейбір түрлерде хромосомалары өте кішкентай, сондықтан нақты санау қиын. B хромосомалары Bignoniaceae-да жиі кездеседі. Тозаңдану энтомофильді (жәндіктер арқылы), орнитофильді (құстар арқылы) немесе хироптофильді (жарғанаттар арқылы) болады.
Members of this family are mostly trees or lianas, sometimes shrubs, and rarely subshrubs or herbs. Lianas of the tribe Bignonieae have a unique vascular structure, in which phloem arms extend downward into the xylem because certain segments of the cambium cease the production of xylem at an early stage of development. The number of these arms is four or a multiple thereof, up to 32. The leaves are petiolate. Leaf arrangement usually is opposite, or rarely alternate or verticillate (in whorls). Leaves are usually compound, bifoliate, trifoliate, pinnate, or palmate, or rarely simple. Stipules are absent, but persistent; enlarged axillary bud scales (pseudostipules) are often present. Domatia occur in some genera. Flowers are solitary or in inflorescences in a raceme or a helicoid or dichasial cyme. Inflorescences bear persistent or deciduous bracts or bractlets. The flowers are hypogynous, zygomorphic, bisexual, and usually conspicuous. The calyx and corolla are distinct. The calyx is synsepalous, with five sepals. The corolla is sympetalous, with five petals, often bilabiate. Corolla lobes are imbricate in bud, or rarely valvate, and usually much shorter than the corolla tube. Stamens are inserted on the corolla tube, alternating with corolla lobes. The four stamens are didynamous, members of each pair often connivent, the adaxial stamen is usually staminodial or absent; rarely with five fertile stamens or with two fertile and three staminodial stamens. The stigma is bilobed, and usually sensitive; a style is present. The ovary is superior, usually surrounded by a nectary disk, composed of two carpels, bilocular and with a septum, except unilocular in Tourrettia and quadrilocular in Eccremocarpus. Placentation is axile, except parietal in Tourrettia. Ovules are numerous. The fruit is usually a bivalved capsule, often with a replum. Dehiscence is septicidal or loculicidal. The three exceptions are the genera Kigelia, Crescentia and its close relatives, and Colea and its close relatives. In these, the fruit is indehiscent, not a capsule, and the seeds are not winged. The fruit is a berry in Colea. Seeds are usually flat and winged. Aril is absent. Endosperm usually absent, and sometimes sparse. Iridoids are usually present. Other compounds detected in Bignoniaceae include verbascosides, cornoside, quercetin, ursolic acid, saponins, and catalpic acid. The chromosome number does not vary much in Bignoniaceae. The haploid (base chromosome number) is 20 for nearly every species sampled, but some species have very small chromosomes, making an accurate count difficult. B chromosomes are common in Bignoniaceae. Pollination is either entomophilous (via insects), ornithophilous (via birds), or chiropterophilous (via bats).
Таксономия
Bignoniaceae тұқымдасы алғаш рет ботаникалық әдебиетте (Bignonieae ретінде) Антуан Лоран де Юсье 1789 жылы өзінің классикалық еңбегі «Genera Plantarum» арқылы жарияланды. Бұл тұқымдастың типтік туысы – бигнония, оны 1753 жылы Линней «Species Plantarum» еңбегінде бекітті. Атауды Жозеф Питон де Турнефорт 1694 жылы өзінің ықпалды «Элементтер ботаникасы немесе өсімдіктерді тану әдістемесі» еңбегінде, өзіне көмек көрсеткен Жан-Поль Биньонның құрметіне берді. Отбасының болашақ зерттеулері үшін маңызды негіз 1789 жылдан 1837 жылға дейін негізінен Жюссие, Кунт, Божер және Г. Дон (Джордж Дон (1798–1856), Джордж Дон аға (1764–1814) емес) салған. Карл Мориц Шуман 1894 жылы «Энглер мен Прантлдің «Табиғи өсімдіктер отбасылары» үшін бигнония тұқымдасына монография жазды. Шуманның монографиясынан кейін бүкіл отбасы бойынша таксономиялық зерттеулер 2004 жылға дейін жарияланбады.
The family Bignoniaceae was first validly published in the botanical literature (as Bignonieae) by Antoine Laurent de Jussieu in 1789 in his classic work, Genera Plantarum. The type genus for this family is Bignonia, which was validated by Linnaeus in Species Plantarum in 1753. The name originated with Joseph Pitton de Tournefort, who named it for his benefactor, Jean Paul Bignon, in 1694, in his influential Eléments de botanique ou méthode pour connaître les plantes. Important groundwork for future study of the family was laid down from 1789 to 1837, mostly by Jussieu, Kunth, Bojer and G. Don (George Don (1798–1856) not George Don the elder (1764–1814). Karl Moritz Schumann wrote a monograph on Bignoniaceae in 1894 for Engler and Prantl's Die Natürlichen Pflanzenfamilien. After Schumann's monograph, no taxonomic treatment of the entire family was published until 2004.
Жіктеу
Гүлді өсімдіктерді жіктеудің APG IV жүйесінде Bignoniaceae – Lamiales отрядындағы 24 отбасының бірі. (Егер Rehmanniaceae қабылдаса, Lamiales 25 отбасыны құрайды). Lamiales ішінде Bignoniaceae, Thomandersiaceae, Pedaliaceae, Martyniaceae, Schlegeliaceae, Bignoniaceae, Verbenaceae, Acanthaceae және Lentibulariaceae отбасыларынан тұратын сегіз отбасылық топқа жатады. Бұл топ политомия ретінде сипатталады, яғни оның ешбір мүшесі басқаларына қарағанда бір-бірімен тығыз байланысты емес. 20 ғасырда шектеулерге қатысты жалғыз мәселелер – Paulowniaceae және Schlegeliaceae отбасыларын Bignoniaceae-ге біріктіру, немесе оларды жеке отбасылар ретінде қабылдау болды. Crescentiina екі берік негізделген кладтан тұрады, олар Tabebuia альянсы және Палеотропикалық клад деп аталады. Crescentieae тайпасы Tabebuia альянсының құрамында және оны Spirotecoma-ны қосу арқылы кеңейтуге болады. Perianthomega Tecomeae sensu stricto-дан Bignonieae-ге көшірілді, онда ол тайпаның қалған бөлігіне жақын туыс болып табылады. Roseodendron және Handroanthus 2007 жылы Tabebuia-дан қайта жаңғыртылды. Mayodendron және Pachyptera да қайта жаңғыртылды. Tabebuia heterophylla және Tabebuia angustata Кариб теңізіндегі кейбір аралдар үшін маңызды ағаш өнімдерінің көзі болып табылады. Каталпаның бірнеше түрі де маңызды ағаш түрлері болып есептеледі. Paratecoma бір кезде Рио-де-Жанейро аймағының ең маңызды ағаш ағашы болған, бірақ оны тынымсыз пайдалану оны жоғалудың алдына жеткізді. Оның ұсақталған жапырақтары мен сабақтары бал жинау кезінде араларды әлсірету үшін қолданылады. Fridericia chica – Амазонка бассейнінде денеге бояу салу және тоқу үшін қолданылатын қызыл пигменттің көзі.
In the APG IV system of classification for flowering plants, Bignoniaceae is one of the 24 families in the order Lamiales. (Lamiales has 25 families if Rehmanniaceae are accepted). Within the order, Bignoniaceae is in a group of eight families consisting of Thomandersiaceae, Pedaliaceae, Martyniaceae, Schlegeliaceae, Bignoniaceae, Verbenaceae, Acanthaceae, and Lentibulariaceae. This group is described as a polytomy, meaning no two of its members are known to be more closely related to each other than to any of the others. In the 20th century, the only issues of circumscription were whether Paulowniaceae and Schlegeliaceae should be merged into Bignoniaceae, or accepted as separate families. Crescentiina is composed of two strongly supported clades, informally named the Tabebuia alliance and the Paleotropical clade. The tribe Crescentieae is embedded in the Tabebuia alliance and might be expanded to include Spirotecoma. Perianthomega has been transferred from Tecomeae sensu stricto to Bignonieae, where it is sister to the remainder of the tribe. Roseodendron and Handroanthus were resurrected from Tabebuia in 2007. Mayodendron and Pachyptera have been resurrected. Tabebuia heterophylla, and Tabebuia angustata are important sources of lumber for some of the Caribbean islands. Several species of Catalpa are also important timber trees. Paratecoma was once the most important timber tree of the Rio de Janeiro area, but relentless exploitation has brought it to the verge of extinction. Its crushed leaves and stems are used to enervate bees while gathering honey. Fridericia chica is the source of a red pigment used in the Amazon Basin for body paint and for dye in basketry.