Кіріспе

Орта жердің ойдан шығарылған кейіпкері Турин Турамбар (айтылуы) – Дж.Р.Р. Толкиннің әңгімелеріндегі ойдан шығарылған кейіпкер. "Турамбар және Фуалоке", 1917 жылы жазыла бастаған, Туриннің әңгімелерде алғашқы рет пайда болуы. Турин – Орта жердің Бірінші дәуірінің адамы, оның отбасына қараңғы мырза Морготтың қарғысы тиген. Қарғысты жеңуге тырысып, Турин Белериандтың көп бөлігін, сондай-ақ өзінің және әпкесі Ниенордың да қасіретіне себепкер болады. Оның "Турамбар" атағы "тағдырдың иесі" деген мағынаны білдіреді. Толкин бұл әңгімені 19 ғасырғы фин мифологиялық поэмасы "Калеваладағы" Куллерво ертегісіне сүйене отырып жазған. Ғалымдар басқа мифтермен де, соның ішінде норвеж мифологиясының "Вёльсунга сагасындағы" Зигмунд пен Сигурдтың ертегілерімен, грек мифологиясының Эдип ертегісімен, ал құрылымы мен стилі жағынан Артур туралы аңыздармен ұқсастықтарды атап көрсеткен. Көріністер "Сильмариллион", "Аяқталмаған әңгімелер", "Жоғалған әңгімелер кітабының" ІІ бөлімінде және "Зергерлер соғысы" кітабында проза түрінде, ал "Белерианд жырлары" ұзақ жолдардан тұратын өлең түрінде жарияланған. Толық әңгіме 2007 жылы "Хуриннің балалары" деген атпен жарық көрді.

Жариялану тарихы

Толкин Турин туралы ертегіге бірнеше нұсқа жазды. Бұл нұсқалар оның өлімінен кейін, оның ұлы Кристофер Толкин редакциялаған түрде жарияланды:

+ Турин ертегісінің жарияланған нұсқалары Дата Кітап Бөлім Түрі Ескермелер 1977 «Сильмариллион» «Турин Турамбар» Проза Бап; Кристофер Толкин оны тым күрделі деп тапқандықтан, «Хуриннің саяхаты» әңгімесінің қысқаша қорытындысын қалдырды. 1980 «Аяқталмаған әңгімелер» «Нарн и Чин Хурин» («Хуриннің балалары туралы әңгіме») Проза «Нарн» деп белгілі; 90 бет, проза, 1917 жылы жазылған. 1984 «Жоғалған әңгімелер кітабы II бөлім» «Турамбар мен Фуалокэ» Проза 45 бет, 28 беттік түсіндірмелермен. Бұл Турин әңгімесінің алғашқы нұсқасы, 1917 жылы жазылған. 1985 «Белериан жырлары» «Хуриннің балаларының жырлары» Өлең 2276 жолдық ұзақ жолды аллитеративтік өлең, 1925 жылы Лидсте жазылған. 1994 «Зергерлер соғысы» «Хуриннің саяхаты» Проза «Нарнды» толықтырады. 2007 «Хуриннің балалары» (толық кітап) Проза Толық, кітап көлемінде; 1910 жылдан бастап жазылып, бірнеше рет қайта жөнделген, Толкиннің өмірінде аяқталмаған.

Дор-ломин

Тюрин – Хадор халқының иесі Хуриннің және Биор әулетінен Морвеннің ұлы. Ангбанд қоршауы бұзылған, бірақ Белериандтың солтүстік-батысындағы Тюриннің отаны Дор-Ломин, қараңғы Лорд Морготтың күштерімен Хуриннің арасындағы таласқа айналған. Тюрин сегіз жасқа толғанда, Хурин өз халқын соғысқа жетектеп барады; барлығы Сансыз Көз Жасы шайқасында қаза табады. Хурин Морготқа тұтқынға түсіп, қарғысқа ұшырайды, Моргот Дор-Ломинге шығыстан әскер жібереді. Тюрин Морвенмен бірге қалады, ол оны жасырып, оны құпия түрде Эльфтердің жасырын патшалығы – Дориатқа жібереді; Морвен Дор-Ломинде қалады, көп ұзамай қыз бала туып, оған Ниенор деп ат қояды.

Дориат

Тюрин Мелианның белдеуі деп аталатын сиқырмен қорғалған Дориатқа жетеді. Маршпаркер Белег оларды Менегрот қаласына бастап әкеледі, онда Тингхол патша Хуриннің батырлығын еске алып, Тюринді өршілдікке қабылдайды. Эльф әйел Неллас Мелианның бұйрығымен Тюринге қарауға бекітіліп, оған эльф білімін үйретеді. Тюрин шеберлігімен құрметке ие болады, ал Белег оны соғыс өнеріне үйретеді. Бірнеше жыл өткен соң, Дор Ломмин оқшауланып, Морвен мен Ниенордан хабар келу тоқтағанда, Тюрин туыстарының қайғысын өшіру үшін Морготтың күштеріне қарсы күшін сынауға шешім қабылдайды. Тингхол оны "қылыш серкері" деп тағайындайды. Тюрин Дориаттың солтүстігінде орктармен шайқасуға аттанады, оған Белег қосылады. Оның басты қаруы – қылыш, ал ол Хадордың Аждаһа шлемін киеді, сондықтан орктар одан қорқады. 20 жасында Тюрин оны қорлаған Тингхолдың кеңесшісі Саэросты қасақана өлтіреді. Ескертулерді назарға алмастан, ол түрмеге түсуден қорқып, Дориаттан қашып кетеді. Тингхол Тюринге кешірім жасайды, ал Белег досын іздеуге рұқсат алады. Белег далада оның тобын табады, бірақ Тюрин Белегтің Дориатқа оралу туралы кеңесін қабылдамайды. Тюриннің тобы Кіші жұлдыз Мимді тұтқынға алады. Өмірін сақтап қалу үшін Мим Амон Руд төбесіндегі үйін топпен бөліседі. Белег Тюринге Аждаһа шлемін әкеліп қайтады. "Екі серкері" Батыс Белерианды жамандықтан азат етеді, бірақ Аждаһа шлемі Морготқа Тюриннің кім екенін ашады, ол Амон Рудқа шабуыл жасайды. Белег орктардың ізімен Таур ну Фуин орман арқылы жүреді және Ангбандтан қашқан құл Гвиндормен кездеседі. Олар бірлесіп Анфауглитте Тюринды құтқарады. Алайда, Белег ұйықтаған Тюринды бұғауларынан босатып жатқанда, ол қара қылыш Англахелмен Тюриннің аяғын жарақаттайды. Тюрин қараңғыда оны орк деп ойлап, қылышты алып, Белегті өлтіреді. Гвиндор қайғыға батқан Тюринды Иврин көлдеріне жетеледі, онда ол есін жияды. "Турамбар мен Фуалоке туралы әңгіме" атты қолжазбада Тюрин мен Ниенор ата-аналарының тілегімен ғана Мандосқа қабылданғандығы айтылады; олар "жалын ваннасына" кірді, онда Күн өз жарығын толықтырды, "солайша олардың барлық қайғылары мен кірлері жуылып кетті, және олар жарқын Валар ретінде бақыттылардың арасында мекен етті". Жаңа бір егжей-тегжейлі мәлімет қосылды: "Турамбар Ұлы Жұлында Фионвемен бірге тұрады, ал Мелко мен оның драктары Мормакилдің қылышын қарғысқа толыстырады". Бұл мәлімет Quenta Noldorinwa-ның 1930 жылғы қайта қаралымында толыққанды түсіндірілді.