Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дунадд (шотланд гаэл. Dún Ad, "Адд [өзені] үстіндегі бекініс", ежелгі ирланд Dún Att) – Шотландияның Аргилл және Бьют аймағындағы төбелік бекініс. Ол темір дәуірінен және ерте ортағасырлық кезеңнен бастау алады және ежелгі Дал Риата патшалығының астанасы болған деп саналады. Дал Риата – біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында Солтүстік Ирландия жағалауынан Аргиллге және Шотландия аралдарына дейін созылған гаэльдік патшалық. Бұл, шамасы, римдіктер Оңтүстік Британияны тастап кеткеннен кейін және англосаксондықтар Солтүстік теңіз арқылы Адриан қабырғасына Пикттер мен Далриадалық шотландтардың шабуылдарына қарсы тұру үшін келген кезде болған.
Dunadd (Scottish Gaelic Dún Ad, "fort on the [River] Add", Old Irish Dún Att) is a hillfort in Argyll and Bute, Scotland, dating from the Iron Age and early medieval period and is believed to be the capital of the ancient kingdom of Dál Riata. Dal Riata was a Gaelic kingdom spanning the northern Irish coast to Argyll and the Scottish islands in the early centuries AD, possibly after the Romans had abandoned Southern Britain and at the time when the Anglo Saxons were crossing the North Sea to counter incursions over Hadrian's Wall by the Picts and Dalriadan Scots.
Сипаттама
Дунэдд – бір кезде арал болған, бірақ қазір Адд өзеніне жақын, Лохгилпхедтен (NR 836 936) сәл солтүстікке қарай орналасқан тасты тік жар. Айналасындағы жерлер, қазір көбінесе мелиорацияланған, бұрын батпақты болған және гэль тілінде Мойн Мхор ("Ұлы Соры") деп аталған. Бұл, әрине, осы орынның қорғаныс мүмкіндіктерін арттырған. Аймақтағы теңіз деңгейінің өзгеруін зерттеу нәтижесінде, Дун тарихи тұста арал немесе мүйіс түбегі болғаны анықталды, ал теңіз деңгейінің төмендеуі 6-7 ғасырларда бекініске шабуыл жасауға және басып алуға мүмкіндік берді.
Dunadd is a rocky crag that may have been one time an island and now lies inland near the River Add, from which it takes its name, a little north of Lochgilphead (NR 836 936). The surrounding land, now largely reclaimed, was formerly boggy and known as the Mòine Mhòr ("Great Moor") in Gaelic. This no doubt increased the defensive potential of the site. Detailed analysis of sea level changes in the region argue that the Dun was an island or promontory into historic times, and that receding sea levels left the fortification open to siege and seizure in the 6th to 7th centuries.
Тарих
Бастапқыда темір дәуірінде пайда болған бұл орыннан кейін Даль-Риата патшаларының резиденциясы болды. Ол жоғарғы қоршаудың астындағы ерекше тас мүсіндерімен белгілі, олардың ішінде Даль-Риатаның тәж кигізу рәсімінің бір бөлігі болған деп саналатын із және ойыс жатады. Сол тегіс жартастың бетінде пиктік стильде кесілген қабан мен огам әрпімен жазылған жазу бар. Жазу Фин Манах есімімен байланыстырылады және 8-ші ғасырдың соңына немесе одан кейінгі кезеңге дараланады. Бұл орын 736 жылдан кейін, кем дегенде 9-шы ғасырға дейін мекенделген. Кейінгі деректерде екі рет айтылады, бұл оның маңыздылығын сақтап қалғанын көрсетеді. 1436 жылы "Дунэддтің Джон Риабха МакЛахланның ұлы Алан" Глассари жерлерінің сенешалы тағайындалды; Дунэддтің МакЛахлан тайпасының басты тұрақты орны қамалдың төменгі жағында орналасқан. 1506 жылдың маусым айында Джеймс IV тағайындаған комиссарлар, оның ішінде Аргилл графы мен епископы, Дунадтта жалдау ақысын жинау және жанжалдарды шешу үшін жиналды.
Originally occupied in the Iron Age, the site later became a seat of the kings of Dál Riata. It is known for its unique stone carvings below the upper enclosure, including a footprint and basin thought to have formed part of Dál Riata's coronation ritual. On the same flat outcrop of rock is an incised boar in Pictish style, and an inscription in the ogham script. The inscription is read as referring to a Finn Manach and is dated to the late 8th century or after. The site was occupied after 736, at least into the 9th century. It is mentioned twice in later sources, suggesting that it retained some importance. In 1436, it is recorded that "Alan son of John Riabhach MacLachlan of Dunadd" was made seneschal of the lands of Glassary; the chief place of residence of the MacLachlans of Dunadd lay below the fort. In June 1506, commissioners appointed by James IV, including the earl and bishop of Argyll, met at Dunadd to collect rents and resolve feuds.
Қазба жұмыстары
Дунэдд ерте деректерде еске алынғандықтан және оны анықтау оңай болғандықтан, бірнеше рет (1904–1905, 1929 және 1980 жылдары) қазба жұмыстары жүргізілді. Ол Шотландиядағы ерте ортағасырлық ескерткіштер арасындағы ең маңызды табыстардың біріне ие. Табылған заттардың мерзімі 6-шыдан 8-ші ғасырларға дейін жетеді. Оларға құралдар, қару-жарақ, диқан тастар, импортталған керамика, өрнекті бөлшектер және әшекей бұйымдарын (әсіресе зергерлік бұйымдарды) жасауға арналған қалыптар кіреді.
Because Dunadd is mentioned in early sources, and is readily identifiable, it has been excavated on several occasions (1904–1905, 1929, and 1980) and has one of the most important ensembles of finds from any early medieval site in Scotland. Finds range from the 6th to the 8th centuries AD. These include tools, weapons, quernstones, imported pottery and motif pieces and moulds for the manufacture of fine metalwork (especially jewellery).
Көркем шығармаларда
Розмари Сатклифтің 1965 жылғы "Ат белгісі" романында Даль Риада тайпасы патшалық мұрагерлігі үшін ішкі күреске түседі, ал Дун Монайд осы қақтығыстың орталық нүктесі болып табылады. Романда патшалыққа билік беру рәсімі және оюлы аяқ іздерінің қолданылуы суреттеледі. Дунэдд Клэр Р. Макдугалдың "Уақыттың көмекейі" романы үшін маңызды орын, онда заманауи әйел 8-шы ғасырда Дунэддтің өркендеген кезеңіне көшіп барады. Аяқ іздері, қабан, құдық және қираған ескерткіштер сияқты Дунэддтің барлық ерекшеліктері, сондай-ақ заманауи ферма мен шағын үйлер де оқиғаның құрамдас бөлігі болып табылады. Килмартин аңғарындағы басқа да ежелгі орындар да сюжетке қатысады.
In Rosemary Sutcliff's 1965 novel The Mark of the Horse Lord the Dal Riada undergo an internal struggle for control of royal succession, with Dun Monaidh central to the conflict, including a depiction of royal coronation and use of carved footprint. Dunadd is the location for Claire R. McDougall's novel "Veil of Time," in which a modern day woman is transported back to Dunadd's heyday in the 8th century. All the features of Dunadd, including the footprint, the boar, the well and the tumble down ruins are features of the story, as are the modern farm and cottages Other ancient sites in the Kilmartin Valley also play a part in the narrative.