Кіріспе

Цатхоггуа (Н'кайдың ұйықтаған жаратылысы, сондай-ақ Жотаква деп те аталады) – Ктулху мифосының ортақ, құрастырылған әлеміндегі табиғаттан тыс бірлік. Ол американдық жазушы Кларк Эштон Смит жасаған туынды және оның Гиперборея циклінің бір бөлігі. Цатхоггуа/Жотаква – Ескілердің бірі, пантеондағы құдай сияқты жаратылыс. Ол Смиттың 1929 жылы жазылған және 1931 жылғы қараша айында «Weird Tales» журналында жарияланған «Сатампра Зейрос туралы әңгіме» арқылы таныстырылды. Дегенмен, оның алғаш рет басылымда пайда болуы Роберт Э. Говардтың 1930 жылы жазылған және 1931 жылғы сәуір-мамыр айларында «Weird Tales» журналында жарияланған «Түн балалары» әңгімесінде болды. Одан кейін ол 1930 жылы жазылған және 1931 жылғы тамыз айында «Weird Tales» журналында жарияланған Х.П. Лавкрафттың «Қараңғылықтағы сыбырлаушы» әңгімесінде пайда болды.

Құс тұқымы

Бұл үңгірде мекендейтін, Цатхоггуаға табынған гуманоидтар. Олар Кларк Эштон Смит қайтыс болғаннан кейін Лин Картердің «өлiмнен кейiнгi серiктестiк» деген қысқа әңгiмесiнiң негiзгi тақырыбы болып табылады, «Морлок паршысы» (алғаш рет 1976 жылы жарық көрген, «Жылдың ең жақсы фантастикалық әңгiмелерi: 2», және тағы 1980 жылы «Жоғалған әлемдер» жинағында). Олар Х.П. Лавкрафттың «Пнакотикалық фрагменттер» атты туындысында Вурми (көпше түрі: Вурмис) деп аталады. Вурмилер өздерiн Цатхоггуаның таңдаған қызметшiлерi және оның тiкелей ұрпақтары деп есептеген. Вурмилер үш саусақты, күлгін түсті, жүнмен қапталған гуманоидтар ретiнде сипатталады, бiрақ олар дәстүрлi дұшпандарынан (Ұлы Ескi Рхан Теготқа табынған, шашы ұзынырақ, бiрақ сырттай ұқсас Гнофкехтерден) айқын түрде ерекшеленедi. Олардың екеуi де нағыз адамнан өзгеше. Вурмилер иттiң ұлысындай есiккенмен қарым-қатынас жасайды. Олар Гипербореядағы, болашақта Мху Тулан деп аталатын құрлықта қоныстанды, атап айтқанда, өздерiнiң атымен аталатын төрт конус тәріздi сөнiп қалған жанартаудың астындағы үңгiрлер жүйесiнде. Вурмитадрет тауы – Эйглофия тауларының ең биiк шыңы. Картердiң баяндамасында сипатталғандай, олардың ата-бабалары бастапқыда Жылан халықтарының құлдары болған, соңғыларының құрлығы теңiзге батып кеткеннен кейiн қашып құтылған. Олар шамандыққа бейiмделген және, көрiнеретiн, өздерiнiң құдайы Цатхоггуаға еліктеу үшiн жер астында өмiр сүруге көшкен, осы атпен аталатын Вурмның басшылығымен. Вурмилер адамдар келгенге дейiн Гиперборея бетiнде дамыған мәдениет құрды. Олардың өркениетi ақырында құлдырады. Қас дұшпандары – Гнофкехтермен үздірілмейтін соғыстардың нәтижесiнде олардың саны азайып, қалдықтары Эйглофия тауларының ең биiк беткейлерiне шегiнiп кеттi. Кейiннен келген адамдар оларды ойын үшiн аулаған.

Отбасылық ағашы

Смит Лавкрафттың туындыларын өзінің құдайларымен байланыстырды, олар Лавкрафттың әлемдік тобынан гөрі грек пантеонына көбірек ұқсайды. Ол өз құдайларына туыстық қатынастарды белгіледі, мысалы, Сатурн құдайы Хзиулквоигмнзаһты Цатхоггуаның "ешкісі" етіп, осы туыстық ағашты Гипербореяның басты "генеалогы [және] танымал пайғамбар" Пномның жазбаларына жатқызды. Смиттің "Пном жазбалары" бойынша, Цатхоггуа – Гисгут пен Зыстульжемгнидің ұрпағы, сондай-ақ Шатактың серігі және Звилпоггуаның ата-анасы. Дегенмен, Лавкрафт Цатхоггуаның Еб құдайдың ұрпағы екенін, ал оның егіздігі Нуг Ктулхуды дүниеге әкелгенін айтады.

Cxaxukluth (қазақша)

Cxaxukluth (немесе Ksaksa Kluth) - Азаттонның спонтанды жарылу арқылы туған Сыртқы Құдай. Оның ұрпақтары - Хзиулквоигмнзха және Гисгут. Ол - Цатхоггуаның әкесі. Cxaxukluth Юггот планетасында мекендейді. Оның жақын туыстары біраз уақыт оның қасында болды, бірақ оның каннибализмге құмарлығынан оны тастап кетті.

Гисгут

Гисгут (немесе Гизгут немесе Гисгут) – Чаксакулюттың ұлы және Хзиулквоимнзахтың бауыры. Ол Зстильжемгидің серігі және Цатхоггуаның әкесі.

Қазандықтар

Хзиулкуигмнзах (сондай-ақ Зиулкуаз Манзах) – Чаксуклуттың ұлы. Ол сонымен қатар Гисгуттың бауыры және Цатхоггуаның інісі. Оның сыртқы келбеті немересіне ұқсас, бірақ оның мойны созылған, алдыңғы ерекше ұзын, ал аяқтары өте қысқа және көп. Оның Ксота (мүмкін Сириус В), Якш (Нептун) және Цикранош (Сатурн) сияқты көптеген мекенжайлары болды, және ол осы күнге дейін Цикраношта тұрады. Кевин Л. О'Брайеннің "Октябрь сюрпризі" (2006) кітабында Хзиулкуигмнзахтың серігі – Зстильжемгидің қарындасы Клоссимбикс, ол оған Уэльстің алып Ysbaddaden және шотландтық соғыс құдайы Scáthach-қа ұқсайтын екі ұл тартты, себебі екеуі де осы екі жартылай құдайдың атымен аталады.

Клосмибхикс

Клосмибхикс Кевин Л. О'Брайеннің "Октябрь сюрпризі" (2006) кітабында Зстильжемгидің қарындасы ретінде есімдерін табасыз. Оның сыртқы түрі сипатталмаған, бірақ оның бауырына ұқсас болуы мүмкін.

Книгатин Жаум

Книгатин Жаум – Сфатликлп пен Вурмидің баласы. Адамдар Узулдарум және Коммориум қалаларын тастап кеткеннен кейін ол Гипербореяны қайтадан халқымен толықтырды. Атамаус оны басын кесіп өлімге кесіп тырысты, бірақ оның табиғатынан тыс мұрасының арқасында бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды және оны тек ашуландырды. Ксакуклуттың ұрпағы болғандықтан, Книгатин Жаум бөліну арқылы көбейді, соның нәтижесінде Гипербореялық Вурмилердің арасында Азатоттық штамм пайда болды.

Сфатлицилл

Сфатлицлп – Звилпоггуаның қызы. Ол Вурмидің әйелі, ал олардың баласы – Книгатин Жаум. Сфатлицлп, мүмкін, Китанилде туған және Жерде бір рет формасыз ұрпақ тудырған болуы мүмкін. Ол, ең болжамдысы, Н'кайда Цатоггуамен бірге мекендейді.

Шатак

Шатак – Цатхоггуаның әйелі және Звилпоггуаның анасы.

Жағдайлар

Ycnágnnisssz – қара жұлдыз Xoth-тан келген жаратылыс, ол Zstylzhemghi-ді екіге бөліну арқылы дүниеге әкелді.

Зстильжемги

Зстильжемги (Толқынның анасы) – Йкнагнисстің ұрпағы, Клоссимибхикспен бірге, Гисгуттың жұбайы және Цатхоггуаның анасы.

Звилпоггуа

Звильпоггуа (Жұлдыздардағы той) – Цатхоггуа мен Шатактың ұлы, және Сфатликлптің әкесі. Звильпоггуа Якш (Нептун) планетасында туған. Звильпоггуа американдық үндістерге Оссадагова деп белгілі. Ол көбінесе қолдары жоқ, қанатты, екі аяқты бақа түрінде болады, ұзын, серпімді мойны мен беті толығымен ұйтқылармен жабылған. Қазір ол Айраутромда, Алгол жұлдызының орбитасында айналатын планетада мекендейді.

Басқа көріністер

1971 жылы Цатоггуаның құдайы тіріліп, Конан варварға шабуыл жасады, содан кейін Л. Спраг де Камп пен Лин Картер жазған «Конан Буканер» романында (Конан сериясының 6-шы кітабы) камео рөлде пайда болды. Бұл роман Роберт Е. Ховард жасаған Конан кейіпкеріне негізделген. 1975 жылы Цатоггуа Роберт Ши мен Роберт Антон Уилсонның «The Illuminatus!» трилогиясының екінші кітабы – «The Golden Apple» романында камео рөлде пайда болды, онда ол «Святой Жабайы» деп те аталды. 2008 жылы Майкл Шидің «Цатоггуа» әңгімесі алғаш рет «Автопсия және басқа да әңгімелер» жинағында жарық көрді. 2013 жылы Цатоггуа Кларк Эштон Смит жасаған Эйбон кейіпкері мен Гиперборей циклына негізделген Гари Майерстің «Сұр сиқыр: Эйбонның эпизоды» романында маңызды рөл атқарды. Колин Уилсонның Ктулху мифологиясына негізделген «Ақыл паразиттері» (1967) романында ақыл паразиттері Цатоггуандар деп аталады. 2016 жылы Цатоггуа жапондық мобильді ойын «Токио Afterschool Summoners»-да шақыруға болатын бірлік ретінде пайда болады, онда ол Токиодағы Роппонгидeгі жер асты казиносының VIP бөлмесінде тұратын, өзін мақтан тұтатын NEET ретінде бейнеленген.

Веб-сайттар

(Гиперборея кітабының "Кіріспесі" онлайн нұсқасы.)