Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштері мен Зымыранға қарсы қорғаныс агенттігінің баллистикалық зымыранға қарсы бағдарламасы

Aegis баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс жүйесі (Aegis BMD немесе ABMD), сондай-ақ Sea Based Midcourse деп те аталады, АҚШ Қорғаныс министрлігінің Зымыранға қарсы қорғаныс агенттігінің бағдарламасы болып табылады. Бұл бағдарлама қысқа және орташа қашықтықтағы баллистикалық зымырандарға қарсы зымырандық қорғаныс ұсыну үшін әзірленген. Бағдарлама АҚШ-тың ұлттық зымыранға қарсы қорғаныс стратегиясының және Еуропалық НАТО зымыранға қарсы қорғаныс жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Aegis BMD – әскери кемелерге орналастырылған Aegis жауынгерлік жүйесінің кеңейтілген нұсқасы, ол баллистикалық зымырандарды траекториясының орта кезеңінде (яғни, ракетаның жанасуы аяқталғаннан кейін, бірақ атмосфераға қайта кірмес бұрын) тоқтатуға арналған. Aegis BMD-мен жабдықталған кемелер Standard Missile 3 орташа қашықтықтағы және Standard Missile 2 және Standard Missile 6 соңғы кезеңдегі перехваттаушыларды қолдана отырып, ықтимал қауіптерге қарсы күресе алады.

Шығу тегі

Қазіргі кездегі "Эгис" баллистикалық зымыран қорғанысын (ABMD) орналастыруға бағытталған жұмыс 1980 жылдардың ортасында президент Рональд Рейганның Стратегиялық қорғаныс жобасы (SDI) аясында басталды. SDI жоспары бастапқыда ғарышта орналасқан рельстік қару жүйесін көздеген. Дегенмен, технологиялық шектеулер салдарынан жүйе жеңіл экзоатмосфералық снаряд (LEAP) деп аталатын жер бетіне орналастырылатын жүйеге айналды. LEAP-тың алғашқы сынақтары Армия LEAP бағдарламасының аясында жүргізілді. Кейін SDIO, LEAP-ты "Териер" зымыранында сынау үшін Әскери-теңіз күштерімен бірлесіп жұмыс істеді. "Териер LEAP" демонстрациялық бағдарламасы 1991 жылдан 1995 жылға дейін жалғасты және төрт ұшу сынағынан тұрды. Олардың екеуі 1995 жылдың басында өткізілді; екеуі де нысананы жоққа шығара алмады – біріншісінде екінші сатыдағы күштендіргіште бағдарламалық қате болды, ал екіншісінде кинетикалық жойғыш құралға орнатылған сквайб (электр қуатын қосуға арналған пиротехникалық қосқыш) кері орнатылып, жұмыс істемеді.

Бағдарламаның тарихы мен дамуы

1990 жылдардың соңында АҚШ Әскери-теңіз күштеріне LEAP жүйесін сынақтан өткізу үшін қару-жарақ жүйесін беру міндеті қойылды. Бұл кезең Aegis LEAP Intercept (ALI) бағдарламасы деп аталды. Бағдарламаның мақсаты бес әрекеттен екі сәтті ұстау болды. 2002 жылдың 13 маусымында FM 3 ұшу сынақ миссиясы барысында екінші сәтті ALI ұстауы орын алды. Aegis BMD-нің бастапқы табысы президент Джордж Буштің 2004 жылдың соңына дейін төтенше баллистикалық зымыран қабілетін орналастыру туралы шешім қабылдауына әсер еткен болуы мүмкін. ALI бағдарламасы аяқталғаннан кейін Aegis BMD өндіріс фазасына көшті. Бірінші Block I өндірістік SM 3 зымыраны 2004 жылдың қазанында жеткізілді, ал Aegis 3.0 жаңартуы 2005 жылы жеткізілді. Президент Обама 2009 жылдың қыркүйегінде Польшадағы зымыранға қарсы қорғаныс базасын салу жоспарларын тоқтату туралы хабарлағанда, бұл жүйеге маңызды жаңа мән берді, оның орнына АҚШ Әскери-теңіз кемелерінде орналасқан зымыранға қарсы қорғаныс жүйелерін қолдау білдірді. 2009 жылдың 18 қыркүйегінде Ресей премьер-министрі Владимир Путин Обаманың зымыранға қарсы қорғаныс жоспарларын құптады, бұл американдық "Эгис" қаруланған кемелерін Қара теңізде орналастыруды қамтиды, себебі олардың Ресейдің зымырандық шабуылдарына қарсы тиімділігі төмен болуы мүмкін. 2009 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бірнеше кемелері осы функцияны орындау үшін SM 3 зымырандарымен жабдықталды, бұл американдық бөлімшелердегі Patriot жүйелерін толықтырады. Жапония мен Австралияның әскери кемелеріне де қару-жарақ пен технологиялар берілді, олардың да қатысуына мүмкіндік берді. Қазіргі Aegis BMD құралдарына SM 3 Block 1a зымыраны және Aegis қару жүйесіне енгізілген басқа да жақсартулар кіреді. Aegis BMD жүйесінің болашақ дамуы қашықтан іске қосу мүмкіндігін, жаңартылған SM 3 авионикасын және аппараттық жабдықтарын, сондай-ақ жаңартылған Aegis қару жүйесін қамтиды. 2012 жылы Aegis Ballistic Missile Defense Aegis Open Architecture жүйесімен біріктіріліп, екі платформаның да артықшылықтарын ұсынады. Қашықтан іске қосу мүмкіндігі SM 3 зымыраны үшін мақсатты шешімді қамтамасыз ету үшін ғарыштық іздеу және бақылау жүйесі сияқты сыртқы сенсорларды пайдалануды қамтиды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, қазіргі қызметтегі Aegis BMD жүйесінің нұсқалары 4.x, 5.x және 6.x болып табылады. Жақсартылған нұсқалары озық процессорлармен және бағдарламалық қамтамасыз етумен, сондай-ақ SM 3 ұстау зымырасының жаңартылған нұсқаларымен жабдықталған. BMD қабілеті бар кемелердің BMD мүмкіндіктерін ескі нұсқалардан жаңа нұсқаларға жаңартуға болады. BMD 6.x нұсқасы Flight III және Flight IIA эсминецтерінде AN/SPY 6 радарымен бірге келеді. АҚШ Армиясының Біріктірілген әуе және зымыран қорғанысы жауынгерлік басқару жүйесі (IBCS) бағдарламасы MIM 104 Patriot, NASAMS, AN/TPY 2 және F 35 Lightning II радарларын Aegis радарларымен біріктіріп, құрлықтағы, теңіздегі және әуедегі сенсорлардың біріктірілген желісін құруға және Patriot және THAAD ұшыру құралдарына баллистикалық зымыранға қарсы қабілеттерін арттыруға мүмкіндік береді.

SM-3, SM-2 IV блогы, SM-6 және GPI тұтқырлары

Aegis BMD Raytheon әзірлеген RIM 161 Standard Missile 3 орта траекториялық және RIM 156 Standard Extended Range Block IV (SM 2ER Block IV) соңғы фазалық перехваттаушыларын пайдаланады. Standard Missile 3 – бұл SM2 ER Block IV-тің жетілдірілген нұсқасы, ол атмосфераның үстіндегі баллистикалық зымырандарды (яғни экзоатмосфералық перехваттау) жау баллистикалық зымыранның траекториясының орта кезеңінде тоқтатуға қабілетті. Зымыран Mk 41 вертикальді ұшыру жүйесінен (VLS) ұшырылады және кемеден ұшу бағытына қатысты жаңартулар алады. Кинетикалық соққылық оқ-дәрі (KW) баллистикалық зымыранның оқ-дәрісін 130 мегаджоульден астам кинетикалық энергиямен соқтығысу арқылы жоюға арналған. Қазіргі SM 3 Block IA нұсқасы болашақтағы баллистикалық зымыран қауіптеріне қарсы тұру үшін SM 3 Block IB, SM 3 Block IIA және SM 3 Block IIB нұсқаларына жаңартылады. SM 2ER Block IV атмосфера ішіндегі баллистикалық зымырандарды (яғни эндоатмосфералық перехваттау) зымыран траекториясының соңғы фазасында тоқтатуға мүмкіндік береді. Зымыран жарылыс фрагменттік оқ-дәрісімен жабдықталған. SM 2ER Block IV жаңа кеңейтілген қашықтықтағы белсенді зымыранмен, RIM 174 Standard ERAM (Standard Missile 6) толықтырылды, ол белсенді радарлық бағыттағыш іздеу құрылымын қосады. 2018 жылдың қаңтар айында Әскери-теңіз күштері SM-6 үшін қос иірімді зымыран қозғалтқышын әзірлеу жоспарларын бекітті, оның диаметрі 21 дюймге дейін ұлғайтылып, қазіргі 13,5 дюймдік қозғалтқыш блогы ауыстырылады. Жаңа зымыран қозғалтқышы қазіргі 21 дюймдік күшейткіштің үстіне орналасады, нәтижесінде зымыранның жаңа нұсқасы – SM 6 Block IB пайда болады. 2018 жылдың наурызында MDA қазіргі уақытта әзірленудегі SM 3 Block IIA зымыранының ICBM класындағы нысанаға қарсы тиімділігінің техникалық мүмкіндігін бағалап жатыр деп хабарлады. Егер бұл зымыран ICBM-ге қарсы тиімді екені дәлелденсе, ол қазіргі қолданыстағы GMD жүйесін күшейте отырып, қосымша қорғаныс қабатын қосуға мүмкіндік береді. MDA 2020 жылдың соңына дейін ICBM-ге ұқсас нысанаға қарсы SM 3 Block IIA-ның демонстрациясын жүргізуді жоспарлап отыр. Glide Phase Interceptor (GPI) гипердыбыстық қарудан қорғаныс қамтамасыз етеді. Glide Phase Interceptor модификацияланған Baseline 9 Aegis Weapon System жүйесімен интеграцияланады.

"Эгис Ашор"

2014 жылғы НАТО Уэльс саммитіне қарай Aegis Ashore құрлықта орналасқан компоненті әзірленуде болды. 2016 жылы алғашқы операциялық нысан деп Девеселу, Румыния жарияланды. Бұл Әскери-теңіз күштерінде қолданылатын жабдықтардың құрлықтағы базаларға орналастырылуынан тұрады. Оған SPY 1 радарлары және Стандартты зымыран 3 батареясы кіреді. Обама әкімшілігінің жоспары екі нысанды қамтиды: біріншісі Румыниядағы Девеселуде, ол 2015 жылдың мамырында ашылды, екіншісі Польшадағы Редиковиода (2018 жылға жоспарланған, бірақ екі рет кейінге жылдырылды, 2022 жылға дейін). 2020 жылы екеуі де Aegis BMD бағдарламалық қамтамасының ең соңғы нұсқасын және SM 3-тің ең соңғы нұсқасын алады. Кейбір радарлық кешендер болашақта Түркияға орналастырылады. 2014 жылдың 21 мамырында АҚШ Қорғаныс министрлігі «Стандартты зымыран Aegis Ashore сынақ алаңынан алғашқы сынақ ұшыруын аяқтады» деп хабарлады және былай деді: «Зымыраннан қорғаныс агенттігі, АҚШ Әскери-теңіз күштері және Aegis Ashore зымыраннан қорғаныс сынақ кешені мен Тынық мұхиты зымырандық полигонындағы (PMRF) теңізшілер Aegis Ashore жүйесінің компоненттерін қамтитын алғашқы ұшу сынағын сәтті өткізді. Сынақ барысында баллистикалық зымыранның имитациялық нысанасы анықталып, бақыланып, Aegis қару жүйесімен жойылды. 20 мамыр күні сағат 19:35-те (Гавайи уақыты бойынша) (21 мамыр күні сағат 13:35-те EDT) Aegis қару жүйесі вертикальді ұшыру жүйесінен SM 3 Block IB басқарылатын зымыранын ұшырды. Сынақ кезінде бірнеше атыс басқару және шабуыл функциялары іске асырылды. Бұл ұшу сынағында зымыранды тікелей нысанаға бағыттау жоспарланбаған». 2017 жылдың 19 желтоқсанында Жапония Үкіметі Солтүстік Кореяға қарсы өзін-өзі қорғау қабілетін арттыру мақсатында Lockheed Martin-нің LRDR-не негізделген AN/SPY 7(V)1 жабдықталған екі Aegis Ashore жүйесін сатып алу жоспарын мақұлдады, SM 3 Block IIA зымырандарын пайдалана отырып, сонымен қатар кемелік зымырандарды жоюға қабілетті SM 6 зымырандарымен де жұмыс істей алады. Орналастыру орындары – Акита префектурасының Арая ауданындағы және Ямагути префектурасының Хагидегі Муцуми оқу-жаттығу алаңы. 2020 жылдың 15 маусымында Жапонияның қорғаныс министрі Таро Коно жүйені орналастыру жұмыстарына үзіліс енгізілгенін мәлімдеді, себебі зымырандарды ұшыруға қолданылатын қозғалтқыштардың тұрғын үйлерге тиюіне жол бермеу үшін қосымша шығындар қажет болады. Осы айдың соңында Жапонияның Ұлттық қауіпсіздік кеңесі жоспардың тоқтатылғанын растады. 2020 жылдың 23 қыркүйегінде Lockheed Martin компаниясы AA жүйесін теңіздік пайдалануға бейімдеудің қымбатқа түсетінін мәлімдеді, өйткені дизайнды қайта жаңарту қажет. 2020 жылдың шілдесінде АҚШ-тың Үнді-Тынық мұхиты әскерлерінің басшысы адмирал Филип С. Дэвидсон Гуамдағы АҚШ әскери нысандарын қорғау және Қытайдың басымдығы бар Бірінші аралдық тізбекке шабуылдау үшін «ұзақ қашықтықтағы дәлдікпен соққы беру қабілетін» қамтамасыз ету мақсатында 2026 жылға дейін Гуамда Aegis Ashore жүйесін салуға қаржы іздеуді ұсынды. 2021 жылдың наурыз айында Дэвидсон «Гуам қорғаныс жүйесі» Aegis Ashore кешені үш Arleigh Burke класындағы эсминецті басқа жерде қызмет етуге босататынын айтты. Дэвидсонның сөзіне göre, қытайлық су асты және су үсті кемелері, сондай-ақ олардың баллистикалық зымырандары Гуамдағы қазіргі Терминалдық жоғары биіктіктегі қорғаныс жүйесінің мүмкіндіктерінен тыс «360 градустық қауіп» тудырады.

Құрылысшылар мен мердігерлер

Белгілі қосалқы мердігерлер мен техникалық сарапшылар қатарында Boeing Defense, Space & Security, Alliant Techsystems (ATK), Honeywell, Engility, Naval Surface Warfare Center, SPAWAR Systems Center, Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory (JHU/APL) және Массачусетс технология институтының Линкольн зертханасы (Lincoln Lab) кіреді.

"Эгис Ашор"

АҚШ, Румыния және Польша жерге орналасқан Aegis BMD жүйесін орналастырды. Сынақ орнатылымы 2000-ші жылдары АҚШ Тынық мұхиты зымырандық полигонында салынды. Румынияның Девеселу қаласындағы нысан 2016 жылдан бері қолданыста, ал Польшаның Реджиково қаласындағы нысан 2023 жылдың желтоқсанына қарай жедел статусқа көшуде. Жапония AN/SPY 7 AESA радары қолданылатын екі нысанды орналастыруды жоспарлаған, бірақ бұл жоспарлар 2020 жылы тоқтатылды. Aegis Ashore жүйесін АҚШ Гуамдағы теңіз базасына орналастыру мүмкін. Теңіз күштерінің 2015 жылғы 30 жылдық (2015-2043 жылдар) кеме құрылысы жоспары бойынша, 30 жылдық кезеңде Aegis крейсерлері мен эсминдерінің жалпы саны 80-ден 97-ге дейін болады деп күтілуде. Карни, Росс және Дональд Кук 2012 қаржы жылында, ал Коул, Макфол және Портер 2013 қаржы жылында жаңартылды.

Бірлескен ДБҚ патрульдері

2022 жылдың қазан айының басында АҚШ, Жапония және Оңтүстік Кореяның бес әскери кемесі Жапония теңізінде Солтүстік Кореяның Жапония аралдары үстінен жүргізіліп жатқан орташа қашықтықтағы баллистикалық зымыран сынақтарына жауап ретінде баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс жаттығуларын өткізді (суретте көрсетілген). Бұл жоспардың тиімділігі туралы талқылаулар жүріп жатыр. Кейбір сыншылар оның жердегі қорғаныс жүйесінен кем тиімді екенін айтады, себебі ең жетілген Standard зымырандарының өзі ICBM-дерге және тіпті IRBM-дерге жеткілікті ұзындықтағы қашықтыққа ие емес. Сонымен қатар, АҚШ Қорғаныс министрлігі бұл жалпы қорғаныстың бір бөлігі ғана екенін, және жердегі нысандар да кіретінін мәлімдеді. Отставкадағы вице-адмирал Филип Балисл басқарған Әскери-теңіз күштерінің тобы 1990 жылдардың соңынан бері ақшаны үнемдеуге, оның ішінде экипаждарды қысқартуға және оқу мен техникалық қызмет көрсетуді ықшамдауға тым көп көңіл бөлді, бұл дайындық деңгейінің күрт төмендеуіне және Aegis жауынгерлік жүйелерінің нашар дайындық күйіне әкеп соқты. Aegis қаруланған әскери кемелердің қажетті саны азайтылса да, АҚШ Әскери-теңіз күштері 2012 қаржы жылындағы кеме құрылысы жоспары бойынша келесі 30 жылдың ішінде бұл мақсатқа толыққанды жете алмайды.

Халықаралық реакция

Ресей үкіметі бұл жүйенің "жаңа қарулану жарысын тудырып отырғанын" және "негізсіз ойдан шығарылған" себептермен, "жаман мемлекеттер" деп аталатын елдердің жоқ-қа бар қауіптерінен қорғану үшін жасалғанын мәлімдеді. 2012 жылы Ресей үкіметінің вице-премьері Дмитрий Рогозин елдің жағалауына жақын осы жүйемен қаруланған кез келген американдық кемелерге "ең қатаң түрде ден қоятынын" айтқан болатын.

Басқа мүмкіндіктер

Aegis BMD жүйесі, RIM 161 Стандартты зымырасымен (SM 3) біріктіріліп, Жердің төменгі орбитасының төменгі бөлігіндегі спутниктерге қарсы спутникке қарсы қару ретінде шектеулі мүмкіндіктерді көрсетті. 2008 жылдың 20 ақпанында Тынық мұхитында Aegis кемелерінің тобы USA 193 спутнигін жойды; бұл қадамның ресми себебі, спутниктің гидразин жүктісі бақылаусыз орбитадан қайта кірген кезде құрлық аумағын ластауы мүмкін деген алаңдаушылық болды. Зымыра ұшырған кеме – «Эри көлі», ал бір SM 3 зымырасы қолданылды. Перехват 133 теңіздік миль (247 километр) биіктікте жасалды.