Кіріспе

Солтүстік Американың суға шомылушы үйрек түрі

Қызылбас (Aythya americana) – орташа мөлшердегі суға шомылушы үйрек. Ғылыми атауы грек тіліндегі aithuia сөзінен шыққан, бұл Хесихий мен Аристотель сияқты авторлардың еңбектерінде айтылған, анықталмаған теңіз құсы, және латын тіліндегі americana – Америка деген сөздерден құралған. Қызылбастың денесі ұзын, қанаттары кең. Қызылбастың салмағы 2,0-ден 2,5 фунтқа (907–1134 г) дейін жетеді, оның ішінде еркектердің орташа салмағы 2,4 фунт (1089 г), ал аналықтардың орташа салмағы 2,1 фунт (953 г) құрайды. Ол Aythya туысына жатады, оған тағы 11 сипатталған түр кіреді. Қызылбас және қарақұмық бір-біріне жақын түрлер тобын құрайды, ал олар екеуі бірге қалампыр үйрегіне жақын. Қызылбасқа көптеген атаулар бар, оның ішінде қызыл бас үйрек және қызыл бас пошард. Бұл су құсын көк түсті мүсір және көкшіл басы арқылы басқа үйректерден оңай ажыратуға болады.

Таксономия

Қызылбас үйрек Anatidae туысына (үйректер, аққулар, қаздар) және Aythya тегіне (суға батып жейтін үйректер) жатады. Қазіргі таңда қызылбас үйректің сипатталған қосалқы түрлері жоқ. Бұл үлгілер Солтүстік Америкада жиналған және Томас Кэмпбелл Эйтонның коллекциясы мен 13-ші Дерби графының коллекциясы арқылы Ливерпуль ұлттық жинағына келген, ол Ливерпуль қаласына мұра ретінде қалдырылған.

Ұрғашы

Жауырындыру маусымында ересек еркектердің басы мен мойны мыс түсті, ал кеудесі қара болады. Арқасы мен қабырғалары сұр, құрсағы ақ, қыртысы мен құйрығы ашық қара түсті. Еркектердің мүсілдерінің түсі ақшыл көк, ұшы қара, ал екі түсті бөліп тұратын жұқа сақинасы бар. Жауырындыру маусымы біткен еркектер мыс түсін жойып, басы қоңыр түске айналады. Қыстау кезінде қызылбас үйректер толқындардан қорғалған жағалауға жақын үлкен су алаптарына көшеді, сонымен қатар су қоймаларында, көлдерде, жағажайлық батпақтарда, тұщы су өзендерінің дельталарында, жағалау батпақтарында, сағаларда және шығанақтарда да кездеседі. Халық саны соңғы онжылдықтарда 1,4 миллионнан асып кетті.

Күз

Батыс құстары Ұлы бассейн арқылы Тынық мұхитының жағалауына көшіп барады. Британдық Колумбияда күзгі көші-қон қыркүйекте басталып, қазан айына дейін жалғасады. Ұлы тұзды көл аймағы АҚШ-тың батыс бөлігіндегі көшпенді құстар үшін ерекше маңызды. Солтүстік Американың орталық бөлігіндегі қызылбас үйректер тамыз-қыркүйек айларында көшіп, Ұлы жазық арқылы Техас жағалауына жетеді. Шығыс популяциялары қазан мен қараша айларында Ұлы көлдер аймағы арқылы Атлант мұхитының жағалауына немесе Флоридаға көшіп кетеді. Қызылбас үйректердің көпшілігі Мексика шығанағында (жағалаудағы Луизиана, Флорида және Мексика) қыстайды, бірақ шығыс популяциялары Оңтүстік Каролинада қыстайды. Қызылбас үйректер өздерінің аумағын немесе тұрақты жерлерін қорғамайды, керісінше, көбейетін жерлерінде әлеуметтік болады. Бұл басқа үйректердің жұмыртқаларын олардың ұясына салуына мүмкіндік береді, әсіресе жас және тәжірибесі аз қызылбас үйректердің арасында бұл жиі кездеседі. Ұядағы балапандардың саны 5-тен 7-ге дейін болады, анасы оларды 8 апталық шағында, ұшуға дайын болмас бұрын 2-4 аптадай тастап кетеді.