Кіріспе
2002 жылғы Филипп Нойс австралиялық фильмі – Филипп Нойс режиссерлік еткен және продюсерлікке атсалысқан 2002 жылғы австралиялық драмалық фильм. Ол Дорис Пилкингтон Гаримараның 1996 жылғы «Қоянға қарсы қоршауды еске түсіріңіз» кітабы негізінде түсірілген. Фильм автордың анасы Молли Крейг, тәтесі Дейзи Кадибил және туысы Грейсидің шынайы оқиғасына негізделген. 1931 жылы Перт қаласының солтүстігіндегі Мур өзенінің аборигендер тұрақты орнынан қашып, солтүстік-батыс Австралиядағы абориген отбасыларына қайтуға тырысқан қыздардың тағдыры баяндалады. Фильмде абориген қыздарының 1500 мильді (2414 км) қашықтықты тоғыз апта бойы Австралияның қоянға қарсы қоршауымен жүріп өтуі көрсетіледі. Оларды ақ нәсілді құқық қорғау органдары мен аборигендерден іздеушілер қуып жетеді. Фильм Австралияда шамамен 1905 жылдан 1967 жылға дейін болған ресми балаларды отбасыларынан айыру саясатын көрсетеді. Осы саясаттың құрбандары қазір «Ұрланған ұрпақтар» деп аталады. Фильмнің саундтрегі «Long Walk Home: Music from the Rabbit Proof Fence» деп аталады, оны Питер Габриэль жазған. Австралиямен тығыз байланысы бар британдық продюсер Джереми Томас фильмнің атқарушы продюсері болды және оны HanWay Films арқылы халықаралық деңгейде сатты. 2005 жылы Британдық кино институты оны 14 жасқа дейінгілер міндетті түрде көруі тиіс 50 фильмнің тізіміне қосты.
Rabbit Proof Fence is a 2002 Australian drama film directed and produced by Phillip Noyce based on the 1996 book Follow the Rabbit Proof Fence by Doris Pilkington Garimara. It is loosely based on a true story concerning the author's mother Molly Craig, aunt Daisy Kadibil and cousin Gracie, who escaped from the Moore River Native Settlement, north of Perth, Western Australia, to return to their Aboriginal families, after being placed there in 1931. The film follows the Aboriginal girls as they walk for nine weeks along 1500 mile (2414 km) of the Australian rabbit proof fence to return to their community at Jigalong, while being pursued by white law enforcement authorities and an Aboriginal tracker. The film illustrates the official child removal policy that existed in Australia between approximately 1905 and 1967. Its victims now are called the "Stolen Generations". The soundtrack to the film, called Long Walk Home: Music from the Rabbit Proof Fence, is by Peter Gabriel. British producer Jeremy Thomas, who has a long connection with Australia, was executive producer of the film, selling it internationally through his sales arm, HanWay Films. In 2005 the British Film Institute included it in the BFI list of the 50 films you should see by the age of 14.
Сюжет
1931 жылы 14 жасар Молли мен 8 жасар Дейзи, олардың 10 жасар туысы Грейси Батыс Австралияның Джигалонг қаласында тұрады. Бұл қала Австралияның қоянға қарсы қоршауының (Бірінші нөмірлі қоршау деп аталады) солтүстік бөлігінде орналасқан, оның ұзындығы мың шақырымнан астам. Осыдан мың шақырымнан астам қашықтықтағы Перт қаласында Батыс Австралия аборигендерінің ресми қорғаушысы А.О. Невилл (олар оны «Шайтан мырза» деп атайды) үш қызды Мур өзенінің аборигендер қонысына көшіру туралы бұйрыққа қол қояды. Невилл бұл балаларды «жартылай канды» деп атайды, себебі олардың біреуі ақ, екіншісі абориген тегінен. Невиллдің пікірінше, Австралияның аборигендері өздеріне қауіпті, ал «жартылай кандыларды» жою керек. Ол қыздарды лагерьке орналастырмақшы, онда олар сол жастағы барлық «жартылай кандылармен» бірге, ұлдар мен қыздардың бәрі өседі. Олар ақ отбасылардың жұмысшылары мен қызметшілері болады, бұл олардың өмірінде «жақсы» жағдай деп есептеледі. Егер олар ақ нәсілді адамдармен үйленсе, аборигендердің «қаны» азаяды. Сондықтан үш қызды жергілікті констебль Риггс Джигалонгтағы отбасыларынан күштеп алып, Перттен солтүстікке қарай 90 км (55 миль) қашықтықтағы Мур өзенінің аборигендер қонысына жібереді. Лагерьде қыздар басқа балалармен бірге үлкен жатақханада тұрады, онда оларды монахтар қатаң тәртіпке басады. Оларға өз ана тілінде сөйлеуге тыйым салынады, дұға етуге мәжбүрленеді және лагерь ережелерін бұзғаны үшін дене жазасына ұшырайды. Қашуға тырысқандар да қатаң жазаланады. Күрт дауыл кезінде Молли қыздарды қашып, үйлеріне оралуға көндіреді. Қашқанда қыздарды лагерьден келген Моду есімді іздеуші қажырлы түрде қуалайды. Олар ақырында қоянға қарсы қоршауға жетеді, ол оларды үйлеріне бастап апарады. Олар бірнеше ай бойы қоршаудың бойымен жүріп, бірнеше рет қолға түсуден құтылады. Невилл Грейстің анасы оны Вилуна қаласында күтіп отырғанын жариялайды. Бұл ақпарат абориген саяхатшысына жетеді, ол қыздарға «көмектеседі». Ол Грейсиге анасы туралы айтып, олар Вилунаға пойызбен бара алатынын мәлімдейді, соның салдарынан Грейси Вилунаға пойызға үлгеру үшін қалған екі қызды тастап кетеді. Молли мен Дейзи оның артынан жүгіріп, теміржол станциясында табады. Алайда Риггс пайда болғанда және Грейси қайтадан тұтқындалғанда олар қайта қосыла алмайды. Риггс сатқындықты ашып, оған көмек үшін бір шиллинг алғанын айтады. Олар оған көмектесуге ешқандай мүмкіндіктері жоқ екенін білген Молли мен Дейзи сапарын жалғастырады. Нәтижесінде, қатал Австралия даласынан тоғыз апталық сапардан кейін, 2400 км (1500 миль) қашықтықты қоршау бойымен жүріп өткен екі қарындас үйлеріне оралып, анасы мен әжесімен бірге шөлде жасырынып қалады. Ал Невилл Молли мен Дейзиді іздеуге ақшасы жетпейтінін түсініп, іздеуді тоқтатуға шешім қабылдайды.
Эпилог
Фильмнің эпилогында Молли мен Дейзидің қазіргі түсірілген кадрлары көрсетіледі. Молли Грейсидің қайтыс болғанын және оның ешқашан Джигалонгқа оралмағанын айтады. Молли өзінің екі қызы туралы да әңгімелейді; олар екеуі Джигалонгтан Мур өзеніне апарылды. Ол бір қызы Аннабельді қашырып әкеп, тағы да үйіне, қоршау бойымен қашып келді. Бірақ Аннабель үш жасқа толғанда, оны тағы алып кетіп, Молли оны ешқашан көрген жоқ. Аяқтағанда Молли мен Дейзи "ешқашан сол жерге қайтпаймыз" дейді.
Өндіріс
Фильм Дорис Пилкінгтон Гаримараның "Бұзауларға қарсы қоршауды ұста" кітабы негізінде түсірілген. Бұл оның отбасының тарихын баяндайтын трилогиясының екінші кітабы. Трилогияның қалған екі кітабы – "Каприс: Малшының қызы" (1991) және "Винтамара ағашының астында" (2002).
Қоғамдық қабылдау
Фильм Австралияда үкімет тарапынан «ұрланған ұрпақ» деп аталатын абориген балаларын абориген қауымдастықтарынан алып, мемлекеттік мекемелерге орналастыру саясатына байланысты пікір қақтығысын тудырды. Үкімет министрі Эрик Абец фильмде аборигендерге қатысты көрсетілген жағдайды сынап, фильм жасаушылардан кешірім сұраған хабарлама жариялағанын мәлімдеді. Директор Филипп Нойс үкіметтің осы саясаттың салдарынан зардап шеккен аборигендерден кешірім сұрауын ұсынды. Эндрю Болт сияқты консервативті сарапшылар фильмнің тарихи дәлдігіне шабуыл жасады. Болт фильм мен Пилкингтон Гаримараның романы арасындағы көптеген қарама-қайшылықтарды сынады, бұл Пилкингтон Гаримараны ашуландырды, ол Болттың өзін дұрыс келтірмегенін айтты. Академик Роберт Манн Болтты тарихи шындықты жоққа шығаруда айыптап, сценарий авторы Кристин Олсен Болттың мәлімдемелеріне толыққанды жауап берді. Олсен кейбір жұртшылықтың наразылығының себебін оқиғалардың «дәлелді түрде шындыққа сай» және жақсы құжатталған болуымен байланыстырды. Алайда, режиссер фильмнің саяси немесе тарихи емес, драмалық туынды екенін айтты. Нойс: «Егер драма қақтығыстан туса, Австралия тарихында аборигендер мен ақмекендеушілер арасындағы қақтығыстан артық үлкен қақтығыс жоқ». Тарихшы Кит Виндшатлл да фильмдегі оқиғалардың бейнеленуіне қарсы шығып, «Абориген тарихының жасалуы» атты еңбегінде Молли мен тағы екі қыздың олардың өзінің қауіпсіздігі үшін алынғанын, ал үлкен екі қыздың ақ нәсілді ер адамдармен сексуалдық қатынаста болғанын мәлімдеді. Нойс пен Олсен бұл сынды жоққа шығарып, Виндшатллдың зерттеулерінің толық еместігін айтты. Пилкингтон Гаримара Виндшатллдың анасы мен жергілікті ақмекендеушілер арасындағы сексуалдық қатынас туралы мәлімдемесін жоққа шығарып, бұл мәлімдемелер тарихты бұрмалау екенін мәлімдеді.
Сыни жауап
Фильм сыншылардан жағымды пікірлер алды. Rotten Tomatoes 142 сынға негізделген 87% рейтинг берді, орташа бағасы 7.6/10. Сайттың консенсусы былай деп көрсетеді: "Көрнекі тұрғыдан әдемі және актерлік шеберлігі жоғары, "Түйеге қарсы қоршау" қозғалысқа толы, шын өмірде болған оқиғаны баяндайды". Metacritic сайтында фильмге 100 балдық шкала бойынша 80 бал берілді, бұл "көбінесе жағымды пікірлер" екенін көрсетеді. SBS телеарнасынан Дэвид Страттон фильмді бес жұлдыздың төртеуімен бағалап, "Түйеге қарсы қоршау" ұрланған ұрпақтар туралы "батыл және өзекті фильм" екенін айтты.
Кассалық жинақ
"Түйеқұмдар" фильмі бүкіл әлем бойынша 16,2 миллион долларлық касса жинады, оның ішінде Австралияда – 3,8 миллион доллар.