685 ж. шайқасы: пиктілер мен Нортумбриялықтар шайқасы туралы мақала. Бридей Мак Билі бастаған пиктілер, Экгфрит басқарған Нортумбрияны жеңіп, үстемдікті жойды. Тарих, шайқас, Пиктілер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
685 жылы пиктер мен Нортумбриялықтар арасындағы шайқас
685 battle between Picts and Northumbrians
Дун-Нехтейн немесе Нехтансмер шайқасы (Ескі уэльс: Gueith Linn Garan) 685 жылдың 20 мамырында король Брайдей Мак Били бастаған пиктер мен король Эггфрит бастаған Нортумбриялықтар арасында өтті. Эггфриттің ізілділестерінің жеңісімен қол жеткізген Солтүстік Британиядағы Нортумбрия гегемониясы ыдырай бастады. Соңғы жылдары Нортумбрияның бірнеше тәуелді елдері көтеріліс жасады, нәтижесінде пиктерге, мерсиялықтарға және ирландтарға қарсы бірнеше ірі шайқастар болды, олардың нәтижелері әртүрлі болды. Пиктердің көршілес аймақтарды қоршауынан кейін, Эггфрит пиктік елдерге билігін қайта орнату мақсатымен, кері кеңеске қарамастан, әскерін оларға қарсы жіберді. Пиктердің ойсыратылған шегінісі Нортумбриялықтарды Линн-Гаран көліне жақын Дун-Нехтейндегі тықсырғанға түсірді. Шайқас орны ұзақ жылдар бойы Ангустағы қазіргі Дунничен ауылының жанында деп есептелді. Алайда, жақындағы зерттеулер Дуначтон маңындағы Лох Инш көлінің жағалауындағы Баденох пен Стратспидегі солтүстікке қарайғы жерді көрсетті. Шайқас пиктердің шешуші жеңісімен аяқталды, бұл Нортумбрияның Солтүстік Британиядағы күшін күрт әлсіретті. Эггфрит шайқаста, әскерінің көп бөлігімен бірге қаза тапты. Пиктердің жеңісі олардың Нортумбриядан тәуелсіздігін белгіледі, және Нортумбрия солтүктегі үстемдігін ешқашан қайта қалпына келтіре алмады.
The Battle of Dun Nechtain or Battle of Nechtansmere (Old Welsh: Gueith Linn Garan) was fought between the Picts, led by King Bridei Mac Bili, and the Northumbrians, led by King Ecgfrith, on 20 May 685. The Northumbrian hegemony over northern Britain, won by Ecgfrith's predecessors, had begun to disintegrate. Several of Northumbria's subject nations had rebelled in recent years, leading to a number of large scale battles against the Picts, Mercians and Irish, with varied success. After sieges of neighbouring territories carried out by the Picts, Ecgfrith led his forces against them, despite advice to the contrary, in an effort to reassert his suzerainty over the Pictish nations. A feigned retreat by the Picts drew the Northumbrians into an ambush at Dun Nechtain near the lake of Linn Garan. The battle site has long been thought to have been near the present day village of Dunnichen in Angus. Recent research, however, has suggested a more northerly location near Dunachton, on the shores of Loch Insh in Badenoch and Strathspey. The battle ended with a decisive Pictish victory which severely weakened Northumbria's power in northern Britain. Ecgfrith was killed in battle, along with the greater part of his army. The Pictish victory marked their independence from Northumbria, who never regained their dominance in the north.
Өмірбаян
VII ғасырда Нортумбриялықтар өз аумағын солтүстікке қарай кеңейтті. Тигернах жылнамасында 638 жылы "Этин" қамалы туралы жазылған, бұл Нортумбрияның Освальд тұсында Эдинбургті (Эдин) бағындыруы ретінде түсіндірілді, Форт өзенінің оңтүстігіндегі Гододин жерлерін аннексиялауды білдіреді. Форттан солтүстікке қарай пиктік тайпалар сол кезде Монттан солтүстікке қарай орналасқан Фортриу патшалығынан және олардың арасындағы "Оңтүстік пиктік аймақтан" құралды. VIII ғасырдың ағылшын-саксон тарихшысы Беденің мәліметтері пиктілердің Освальд тұсында Нортумбриялықтарға бағынғанын көрсетеді және бұл бағыну Освиудың тұсында да жалғасқан болуы мүмкін екенін ұсынады. 670 жылы Эгфрит Освиудан кейін Нортумбрия патшасы болды. Ұзақ өтпей, пиктілер Нортумбрияның үстемдігіне қарсы көтеріліс жасады, бұл шайқас 8 ғасырда Вильфридтің өмірбаяншысы Рипондық Стефан жазған Екі өзен шайқасында тіркелді. Эгфритке Оңтүстік пиктілерінің басшысы болуы мүмкін Беорнхет көмектесті, бірақ көтеріліс Фортриудың солтүстік пиктілері үшін апатқа ұшырады. Олардың патшасы Дрест мак Донуэль тақтан алынып, оның орнына Брайди мак Били келді. 679 жылға қарай Нортумбрияның үстемдігі күйреуге бастаған сияқты. Ирландия жылнамалары Эгфритке қарсы Мерсияның жеңісін, соның салдарынан Эгфриттің бауыры Дейралық Элфвиннің қаза тапқанын жазды. 680 жылы Стоунхейвенге жақын "Оңтүстік пиктік аймақтың" ең солтүстік бөлігіндегі Дуннотар және 682 жылы Стратхерндегі Дундурн қамалына алынды. Бұл қамалдардағы қарсыластар тіркелмеген, бірақ ең мүмкін түсіндірме – Брайдидің әскері шабуыл жасаған. Брайди 681 жылы Нортумбрия шіркеуі үлкен діни реформалар жүргізіп жатқан кезде Оркней аралдарын "қиратқандығы" туралы да хабарланған. 664 жылғы Уитби синодына дейін ол Ионаның Колумбан шіркеуінің дәстүрлерін сақтаған, онда ол Рим шіркеуіне адалдық серт берді. Нортумбрия епархиясы бөлініп, бірнеше жаңа епископтық орын құрылды. Олардың бірі Форт фиордының оңтүстік жағалауындағы Аберкорнда құрылды, ал Трумуин пиктілердің епископы болып тағайындалды. Иона шіркеуіне ынталы түрде қатысқан Брайди Нортумбрияның қолдауымен Рим шіркеуінің енуіне жағымсыз қараған болуы мүмкін. Дуннотар мен Дундурндағы Оңтүстік пиктік аймағына жасалған шабуылдар Эгфриттің билігіне үлкен қауіп төндірді. Эгфрит өзінің үстемдігіне басқа да сын-қатерлерге тап болды. 684 жылдың маусымында ол британдық-гельдік одаққа қарсы күресу үшін Беорнхеттің ұлы Берхред басқаратын әскерін Ирландиядағы Брегаға жіберді. Эгфриттің әскері жергілікті халықты қырып, көптеген шіркеулерді қиратты, бұл әрекеттер Беде тарапынан сынға алынды.
During the seventh century AD, the Northumbrians gradually extended their territory to the north. The Annals of Tigernach record a siege of "Etain" in 638, which has been interpreted as Northumbria's conquest of Eidyn (Edinburgh) during the reign of Oswald, marking the annexation of Gododdin territories to the south of the River Forth. To the north of the Forth, the Pictish nations consisted at this time of the Kingdom of Fortriu to the north of the Mounth, and a "Southern Pictish Zone" between there and the Forth. Evidence from the eighth century Anglo Saxon historian Bede points to the Picts also being subjugated by the Northumbrians during Oswald's reign, and suggests that this subjugation continued into the reign of his successor, Oswiu. Ecgfrith succeeded Oswiu as king of Northumbria in 670. Soon after, the Picts rose in rebellion against Northumbrian subjugation at the Battle of Two Rivers, recorded in the 8th century by Stephen of Ripon, hagiographer of Wilfrid. Ecgfrith was aided by a sub king, Beornhæth, who may have been a leader of the Southern Picts, and the rebellion ended in disaster for the Northern Picts of Fortriu. Their king, Drest mac Donuel, was deposed and was replaced by Bridei mac Bili. By 679, the Northumbrian hegemony seems to have started to fall apart. The Irish annals record a Mercian victory over Ecgfrith at which Ecgfrith's brother, Ælfwine of Deira, was killed. Sieges were recorded at Dunnottar, in the northernmost region of the "Southern Pictish Zone" near Stonehaven in 680, and at Dundurn in Strathearn in 682. The antagonists in these sieges are not recorded, but the most reasonable interpretation is thought to be that Bridei's forces were the assailants. Bridei is also recorded as having "destroyed" the Orkney Islands in 681, at a time when the Northumbrian church was undergoing major religious reform. It had followed the traditions of the Columban church of Iona until the Synod of Whitby in 664 at which it pledged loyalty to the Roman Church. The Northumbrian diocese was divided and a number of new episcopal sees created. One of these was founded at Abercorn on the south coast of the Firth of Forth, and Trumwine was consecrated as Bishop of the Picts. Bridei, who was enthusiastically involved with the church of Iona, is unlikely to have viewed an encroachment of the Northumbrian sponsored Roman Church favourably. The attacks on the Southern Pictish Zone at Dunnottar and Dundurn represented a major threat to Ecgfrith's suzerainty. Ecgfrith was contending with other challenges to his overlordship. In June 684, countering a Gaelic Briton alliance, he sent his armies, led by Berhtred, son of Beornhæth, to Brega in Ireland. Ecgfrith's force decimated the local population and destroyed many churches, actions which are treated with scorn by Bede.
Ұрыстың есебі
Келесі жылы [685 ж.ж.] сол патша [Эгфрид] өз әскерін Пикттер провинциясын талқандауға бастап, достарының кеңесіне қарсы, әсіресе жақында оның епископы болып тағайындалған құрметті Кутберттің кеңесіне қарсы, жау қашқандай болып көрінді, патша қол жеткізуге қиын таулардың арасына тартылды және күштерінің көп бөлігімен бірге 20 мамырда, қырық жасында, билігінің он бесінші жылында қаза тапты. Бұл – Беданың "Англия шіркеу тарихынан" алынған шайқас туралы есебі. Бұл шайқастың ең толық сипаттамасын Беда VIII ғасырдағы Historia ecclesiastica gentis Anglorum (Англия халқының шіркеу тарихы) еңбегінде келтіреді, бірақ ол әлі де қысқа. Қосымша мәліметтер Ирландияның Ольстер және Тигернах жылнамаларында, сондай-ақ ерте Уэльс тарихшысы Нениус өзінің Historia Brittonum (шамамен бір ғасырдан кейін жазылған) еңбегінде берілген. Эггфриттің Фортриуге жасаған шабуылы оның кеңесшілерінің, оның ішінде Лидисфарн епискобы болып тағайындалған Кутберттің кеңесіне қайшы болды. Бридей басқарған пиктер шегініп, Эггфриттің Нортумбрия әскерін 20 мамыр 685 жылы Дуин Нечтайн маңындағы таулардағы көлге шабуылға түсірді. Нортумбрия әскері жеңілді, ал Эггфрит қаза тапты. Шайқас орны әлі анықталған жоқ. Бірнеше жылға дейін бұл шайқас көбінесе Нортумбриялық атауымен, Нехтансмир шайқасы деп белгілі болды, 12 ғасырлық ағылшын тарихшысы Симеон Дурхэмнен кейін «Нехтан көлі» деген ежелгі ағылшын тілінен аударылған. Көлге жақын жерде болған шайқас орны туралы мәліметті Нениус өзінің Gueith Linn Garan деп жазған жазбасы, ежелгі Уэльс тілінде «Кран көлі шайқасы» деп мағына береді, одан әрі нақтылайды. Линн Гаран көлдің пиктердің бастапқы атауы болған болуы мүмкін. Шайқастың ең толық баяндамасын Беда береді, бірақ ол орынды «жетімді емес таулардың арасында» болғанын айтқаннан басқа, бізге хабарламайды.
"[T]he very next year [685AD], that same king [Egfrid], rashly leading his army to ravage the province of the Picts, much against the advice of his friends, and particularly of Cuthbert, of blessed memory, who had been lately ordained his bishop, the enemy made show as if they fled, and the king was drawn into the straits of inaccessible mountains, and slain with the greatest part of his forces, on the 20th of May, in the fortieth year of his age, and the fifteenth of his reign." – Bede's account of battle from his Ecclesiastical History of England. The most thorough description of the battle is given by Bede in his 8th century work Historia ecclesiastica gentis Anglorum (The Ecclesiastical History of the English People), but this is still brief. Additional detail is given in the Irish annals of Ulster and Tigernach, and by the early Welsh historian Nennius in his Historia Brittonum (written around a century later). Ecgfrith's attack on Fortriu was made against the counsel of his advisors, including Cuthbert, who had recently been made Bishop of Lindisfarne. The Picts, led by Bridei, feigned retreat and drew Ecgfrith's Northumbrian force into an ambush on Saturday, 20 May 685 at a lake in mountains near Duin Nechtain. The Northumbrian army was defeated and Ecgfrith slain. The site of the battle is uncertain. Until relatively recently the battle was most commonly known by its Northumbrian name, the Battle of Nechtansmere, from the Old English for 'Nechtan's lake', following 12th century English historian Symeon of Durham. The location of the battle near a lake is reinforced by Nennius' record of the conflict as Gueith Linn Garan, Old Welsh for 'Battle of Crane Lake'. It is likely that Linn Garan was the original Pictish name for the lake. The most complete narrative of the battle itself is given by Bede, who nevertheless fails to inform us of the location other than his mention that it took place 'in straits of inaccessible mountains'.
Дуннишен
Дун Нехтен шайқасы 20 мамыр күні, сенбі күні болды. Саксондар патшасы Освидің ұлы Егфрид, билігінің 15-ші жылын аяқтағанда, көптеген әскерлерімен бірге қаза тапты. – Ольстер жылнамасынан шайқас туралы мәлімет. "Дун Нехтайн шайқасы мамыр айының жиырмасында, жексенбі күні өтті, Саксония патшасы Осудың ұлы Экфрит, өзінің билігінің 15-ші жылын аяқтағанда, Фортриу патшасы Бильдің ұлы Бруидтің қолынан, көптеген әскерлерімен бірге қаза тапты". – Тигернах жылнамасынан шайқас туралы мәлімет. Ангустағы Дуннихенді алғашқыда 19 ғасырдың басында антиквар Джордж Чалмерс шайқастың болуы мүмкін жері деп атады. Чалмерс "Dunnichen" атауының Арброат аббаттығының ерте замандағы харталарында "Дун Нехтан" деп кездесетінін айтады. Ол сондай-ақ ауылдың шығысында орналасқан "Дуньичен Мосс" деген жерді ұсынады, ол жақында кептірілген, бірақ ескі карталарда шағын көл ретінде көрсетілген. Алдыңғы жергілікті дәстүр бойынша, Хедрик екінші статистикалық есепте бұл жердің король Артур мен Мордредтің Камлан шайқасының орны болғанын айтқан. Жақында шайқас орны ретінде Даннишен төбесінің солтүстігіндегі аңғар ұсынылды, оның орталығында 18 ғасырда кептіру салдарынан қазір көлемі азайған Рескоби және Рестеннет көлдері орналасқан. Аберлемен шіркеуінің ауласындағы тасқа салынған шайқас суреті шайқас орнының дәлелі ретінде жиі келтіріледі. Бұл түсіндірме тастың Дуннихенге жақындығына байланысты жасалды – солтүстікке қарай 3 миль (5 км), бірақ қашықтық әсерлі болғанымен, тас 8 ғасырдың ортасынан бұрынғысы болуы екіталай, ал тастың әшекейлеуі, оның ішінде жануарлардың бейнесі және қару-жарақ стилі 9 ғасырдың ортасына дейін жасалған болуы мүмкін. Нехтансмир шайқасымен байланыстырылар алдында Аберлемо тасы Барри шайқасының дәлелі ретінде келтірілген (қазір тарихи нақтылығы жоқ деп танылған), сондай-ақ мүсіндемелердің басқа да көптеген түсіндірмелері бар.
"The battle of Dún Nechtain was fought on Saturday, May 20th, and Egfrid son of Oswy, king of the Saxons, who had completed the 15th year of his reign, was slain therein with a great body of his soldiers. – Account of battle from the Annals of Ulster. "The battle of Dún Nechtain was carried out on the twentieth day of the month of May, a Sunday, in which Ecfrith son of Osu, king of the Saxons, in the 15th year of his rule completed, with magna caterua of his soldiers was killed by Bruide son of Bile king of Fortriu." – Account of battle from the Annals of Tigernach. Dunnichen in Angus was first identified as a possible location for the battle by antiquarian George Chalmers in the early 19th century. Chalmers notes that the name 'Dunnichen' can be found in early charters of Arbroath Abbey as 'Dun Nechtan'. He further suggests a site, 'Dunnichen Moss' , to the east of the village, which he informs us had recently been drained but can be seen in old maps as a small lake. Earlier local tradition, related by Headrick in the Second Statistical Account, claimed that the site was the location of the Battle of Camlann, where King Arthur fought Mordred. More recent suggestions for the battle site include the valley to the north of Dunnichen Hill, centering on Rescobie Loch and Restenneth Loch , which is now much reduced following drainage in the 18th century. The battle scene inscribed on the Aberlemno kirk yard stone is often cited as evidence for the battle site. This interpretation was made based on the stone's proximity to Dunnichen, only 3 mile (5 km) to the north, but while the short distance seems compelling, the stone is unlikely to be any earlier than mid 8th century, and the ornamentation of the stone, including the animal forms used and the style of weaponry depicted, suggests it may be as late as the mid 9th century. Prior to being linked with the Battle of Nechtansmere, the Aberlemno stone had been cited as evidence for the Battle of Barry (now known to be historically inauthentic), and there are a number of other possible interpretations for the carving.
Дунахттон
2006 жылы жарияланған мақалада тарихшы Алекс Вулф Данниченнің шайқас орны екендігіне күмән келтіруге бірнеше себеп келтіреді, ең бастысы – Ангустың орталық бөлігінде "өтпес таулардың" болмауы. Ол Лох Инштің солтүстік-батыс жағалауындағы Баденохтағы Дуначтондағы, Данниченнің «Дүн Нехтейн» топонимиялық түбірімен ортақ болатын, балама шайқас орнын ұсынады.
In a paper published in 2006, historian Alex Woolf gives a number of reasons for doubting Dunnichen as the battle site, most notably the absence of "inaccessible mountains" in mid Angus. He makes a case for an alternative site at Dunachton in Badenoch , on the north western shore of Loch Insh, which shares Dunnichen's toponymical origin of Dún Nechtain.
Салдары
Эгфриттің Дун Нехтейн шайқасындағы жеңілісі Солтүстік Британияда Нортумбрияның күші мен ықпалын жойды. Беданың баяндамасы бойынша, пиктілер Нортумбриялықтар мен Дал Риаталық шотландтардың басып алған жерлерін қайтарып алды. Ол, пиктік территориядан қашпаған Нортумбриялықтардың өлтірілгенін немесе құлдыққа түскенін айтады. Нортумбриялық/римдік пиктілер епархиясы тасталып, Трумуин және оның монахтары Уитбиге қашып, Шотландиядағы Рим католицизмінің таралуын тоқтатты. Дунникен шайқасы – пиктілердің Нортумбриядан толық тәуелсіздігін қамтамасыз еткен шешуші сәт.
Ecgfrith's defeat at Dun Nechtain devastated Northumbria's power and influence in the North of Britain. Bede recounts that the Picts recovered their lands that had been held by the Northumbrians and Dál Riatan Scots. He goes on to tell how the Northumbrians who did not flee the Pictish territory were killed or enslaved. The Northumbrian/Roman diocese of the Picts was abandoned, with Trumwine and his monks fleeing to Whitby, stalling Roman Catholic expansion in Scotland. the Battle of Dunnichen marks the point in which Pictish independence from Northumbria was permanently secured.