Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын сарайының қызметшісі, дипломат, астролог және ғалым. XVII ғасырдағы ағылшын сарайының қызметшісі, дипломат және табиғат зерттеушісі сэр Кенэлм Дигби (11 шілде 1603 – 11 маусым 1665) – ағылшын сарайының қызметшісі және дипломаты. Ол сонымен қатар жоғары беделді табиғат зерттеушісі, астролог және көрнекті Рим-католик зиялысы, сондай-ақ Блэклоист ретінде танымал болды. Оның көп қырлылығы үшін Джон Пойнтердің "Oxoniensis Academia" (1749) еңбегінде ол "Барлық өнер мен ғылымдардың қоймасы" немесе (кейбіреулер оны осы ұлттың әшекейі деп атайды) деп сипатталған.
English courtier, diplomat, astrologer and scientist
the seventeenth century English courtier, diplomat and natural philosopher
Sir Kenelm Digby (11 July 1603 – 11 June 1665) was an English courtier and diplomat. He was also a highly reputed natural philosopher, astrologer and known as a leading Roman Catholic intellectual and Blackloist. For his versatility, he is described in John Pointer's Oxoniensis Academia (1749) as the "Magazine of all Arts and Sciences, or (as one stiles him) the Ornament of this Nation".
Ерте өмір және білім
Дигби Англияның Букингемшир графтығындағы Гайхерстте дүниеге келді. Ол ақсүйектер тегінен шыққан, бірақ оның отбасының Рим католиктігіне адалдығы оның мансабына әсер етті. Оның әкесі, сэр Эверард, 1606 жылы оқ-дәрі қастандығына қатысқандығы үшін жазаланды. Кенелм Джеймс I-нің құрметіне ие болып, Эдмунд Болтонның жоспарлаған Корольдік академиясының мүшесі ретінде ұсынылды (Джордж Чапман, Майкл Дрейтон, Бен Джонсон, Джон Селден және сэр Генри Уоттонмен бірге). Оның анасы – Уильям Мушлоның қызы Мэри. Оның інісі Джон Дигби – Бристолдің бірінші графы болды. 1618 жылы ол Оксфордтағы Глостер Холлға түсті, онда Томас Аллен оқытты, бірақ бітірмей кетіп қалды. 1620-1623 жылдар аралығында ол үш жыл Еуропа құрлығында болды, онда Мари де Медичи оған жақын сезімде болды (кейін ол өзі айтқандай). 1623 жылы Дигби Мадридке жаңадан келген ханзада Чарльзтың үйіне қызметке тағайындалды. Сол жылы Англияға оралғаннан кейін, Джеймс I оны рыцарь атағына ие етіп, Чарльздың жеке кеңесшісі етіп тағайындады. 1624 жылы патша университетке келген кезде оған Кембриджтің магистр дәрежесі берілді.
Digby was born at Gayhurst, Buckinghamshire, England. He was of gentry stock, but his family's adherence to Roman Catholicism coloured his career. His father, Sir Everard, was executed in 1606 for his part in the Gunpowder Plot. Kenelm was sufficiently in favour with James I to be proposed as a member of Edmund Bolton's projected Royal Academy (with George Chapman, Michael Drayton, Ben Jonson, John Selden and Sir Henry Wotton). His mother was Mary, daughter of William Mushlo. His uncle, John Digby, was the first Earl of Bristol. He went to Gloucester Hall, Oxford, in 1618, where he was taught by Thomas Allen, but left without taking a degree. He spent three years on the Continent between 1620 and 1623, where Marie de Medici fell madly in love with him (as he later recounted). In 1623, in Madrid, Digby was appointed to the household of Prince Charles, who had just arrived there. Returning to England the same year, he was knighted by James I and appointed gentleman of the privy chamber to Charles. He was granted a Cambridge Master of Arts on the King's visit to the university in 1624.
Мансап
1625 жылы ол Венеция Стэнлиге үйленді, оның қызығушылығын өзінің естеліктерінде сырлы түрде сипаттады. Ол сондай-ақ Англия королі Карл I-нің Жеке кеңесінің мүшесі болды. Оның рим-католик дініне адал болуы үкіметтік қызметке тағайындалуына кедеріс келтіргендіктен, ол англикан дініне ауысты. 1627 жылы Дигби каперлікпен айналысты. 18 қаңтарда ол Гибралтарға жақын келді және бірнеше испандық және фламандтық кемелерді жаулап алды. Ол Майорка жанында голланд кемесін жаулап алды, содан кейін басқа да оқиғалардан кейін 11 маусымда Искандерун портында француз және венециялық кемелерге қарсы жеңіске жетті. Сол кезде мемлекеттік қызметкерлерге көбінесе монополия патенттері табысталды; Дигби Уэльсте және Уэльс шекарасындағы мөр басуға арналған балауыздың аймақтық монополиясын алды. Бұл кепілді табыс болды; Гвинея шығанағы және Канадамен саудалау монополиялары одан да тәуекелді болды. Бұларды қадағалау оңай болмады.
Around 1625, he married Venetia Stanley, whose wooing he cryptically described in his memoirs. He had also become a member of the Privy Council of Charles I of England. As his Roman Catholicism hindered appointment to government office, he converted to Anglicanism. Digby became a privateer in 1627. he arrived off Gibraltar on 18 January and captured several Spanish and Flemish vessels. He seized a Dutch vessel near Majorca, and after other adventures gained a victory over the French and Venetian ships in the harbour of Iskanderun on 11 June. At that period, public servants were often rewarded with patents of monopoly; Digby received the regional monopoly of sealing wax in Wales and the Welsh Borders. This was a guaranteed income; more speculative were the monopolies of trade with the Gulf of Guinea and with Canada. These were doubtless more difficult to police.
Неке және балалар
1625 жылы Дигби Венеция Стэнлиге үйленді.
Digby married Venetia Stanley in 1625.
Католицизм мен Азамат соғысы
1635 жылы Дигби тағы да католик дініне қайта оралды. Ол 1660 жылға дейін өмірінің көп бөлігін Парижде өткізді. Сол жерде ол Марин Мерсенн мен Томас Хоббспен танысты. Шотландияда епископтық билікті орнату үшін күресіп жатқан Карл I-ді қолдау үшін Англияға оралғанда (Епископтар соғысы), ол өсіп келе жатқан пуритандық партия арасында аяусыздыққа ұшырады. 1639 және 1640 жылдар аралығында ол Карл I-нің шотланд пресвитериандарына қарсы жорығын қолдады. 1641 жылы ол тағы да Англиядан Францияға кетті. Француз дворяны Монт-ле-Росты дуэльде өлтірген оқиғадан кейін, ол 1642 жылы Фландрия арқылы Англияға оралды және Төменгі палата тарапынан түрмеге қамалды. Біраз уақыттан кейін Австриялық Аннаның араласуымен босатылып, Францияға қайта оралды. Ол Англиядағы азамат соғысының соңына дейін сол жерде қалды. Парламент Англиядағы оның мүлкін тәркіледі. Королева Генриетта Мария 1644 жылы Англиядан қашып кетті, ал ол оның канцлері болды. Содан кейін ол ағылшын монархиясына қолдау көрсету үшін Папа Иннокентий X-тен көмек сұрауға тырысты. Оның Кенелм есімді ұлы 1648 жылы Сент-Неотс шайқасында қаза тапты. Оливер Кромвельдің басқаруымен, ар-ождан бостандығына сенетін Протекторат құрылғаннан кейін, Дигби ағылшын рим-католиктерінің ресми емес өкілі ретінде үкімет тарапынан қабылданды және 1655 жылы Папалыққа миссиямен жіберілді. Бірақ бұл да сәтсіз аяқталды. Жаңа өкіметке келгеннен кейін Дигби королева-ана Генриетта Мариямен болған байланысының арқасында жаңа режимнің ықыласына бөленді. Дегенмен, ол жиі Карл II-мен келіспейтін және бір рет тіпті сарайдан қуылған еді. Бірақ ол өмірінің соңына дейін, 62 жасқа толуға бір ай қалғанда, бүйрек тасынан туындаған "тас" ауруынан қайтыс болғанға дейін жоғары бағаланды. Ол әйелінің мазарында (1666 жылғы үлкен өртте зақымдалған) Лондон қаласындағы Ньюгейт-стриттегі Христ-Черч шіркеуіне жерленді.
Digby became a Catholic once more in 1635. He went into voluntary exile in Paris, where he spent most of his time until 1660. There he met both Marin Mersenne and Thomas Hobbes. Returning to support Charles I in his struggle to establish episcopacy in Scotland (the Bishops' Wars), he found himself increasingly unpopular with the growing Puritan party. In the time between 1639 and 1640, he supported Charles I's expedition against the Presbyterian Scots. He left England for France again in 1641. Following an incident in which he killed a French nobleman, Mont le Ros, in a duel, he returned to England via Flanders in 1642, and was jailed by the House of Commons. He was eventually released at the intervention of Anne of Austria, and went back again to France. He remained there during the remainder of the period of the English Civil War. Parliament declared his property in England forfeit. Queen Henrietta Maria had fled England in 1644, and he became her Chancellor. He was then engaged in unsuccessful attempts to solicit support for the English monarchy from Pope Innocent X. His son, also called Kenelm, was killed at the Battle of St Neots, 1648. Following the establishment of the Protectorate under Oliver Cromwell, who believed in freedom of conscience, Digby was received by the government as a sort of unofficial representative of English Roman Catholics, and was sent in 1655 on a mission to the Papacy to try to reach an understanding. This again proved unsuccessful. At the Restoration, Digby found himself in favour with the new regime due to his ties with Henrietta Maria, the Queen Mother. However, he was often in trouble with Charles II, and was once even banished from Court. Nonetheless, he was generally highly regarded until his death, a month before his 62nd birthday, from "the stone", likely caused by kidney stones. He was buried in his wife's tomb (which was damaged in the great fire of 1666), in Christ Church, Newgate Street, London.
Қасиеттері мен шығармалары
1638 жылы Дигби «Дін таңдау туралы әйелмен әңгіме» атты апологетикалық еңбегін жариялады. Ол ғылыми зерттеулердің әлі де жүйелі түрде қалыптаспаған дәуірінде өмір сүрді. Ол астрология мен алхимияны зерттеуге көп уақыт пен күш жұмсады, 1630 жылдары Ван Дейкпен бірге оқыды. Оның ізденістерінің бірі – жанашырлық ұнтағының концепциясы. Бұл – бір түрі симпатиялық магия; тиісті астрологиялық әдістерді қолданып ұнтақ дайындалып, жарақаттанған жерге емес, жарақатты келтірген нәрсеге жағылатын. Оның осы мифтік емдік құрал туралы кітабы 29 рет қайта басылды. 1687 жылы ұнтақтың әсерін синхрондау, яғни препаратты қолданғанда науқаста байқалатын әсер тудыру, – бұл ұзындық мәселесін шешудің бір жолы ретінде ұсынылды. 1644 жылы ол «Денелердің табиғаты» және «Ақылды жандардың өлмейтіні туралы» екі маңызды философиялық трактатты бірге жариялады. Ол сол кездегі жетекші зиялылармен байланыста болды және олар оны жоғары бағалады; ол Корольдік қоғамның негіс қалаушы мүшесі болды. Оның «Өсімдіктердің өсуі туралы» диссертациясы (1661) Корольдік қоғам мүшелері арасында дау тудырды. Ол 1667 жылы француз тілінде жарық көрді. Дигби өсімдіктердің тіршілігі үшін «өмірлік ауаның», яғни оттегінің маңыздылығын бірінші болып атап көрсеткен адам деп есептеледі. Ол сондай-ақ фотосинтездің алғашқы теориясын ұсынды. Дигби қазіргі заманғы шарап бөтелкесінің «әкесі» деп саналады. 1630 жылдары Дигби шыны зауытына иелік етіп, шыны пияз жасады, олардың пішіні шар тәрізді, жоғары, конус тәрізді мойны, жағасы және түйреуіші болды. Оның өндіріс технологиясы көмір пешінің жел туннелі арқылы әдеттегіден қыздырылуын және құм мен калий және әктің қатынасының жоғарылауын қамтыды. Дигбидің технологиясы олардың көпшілігіне қарағанда мықтырақ және тұрақтырақ шарап бөтелкелерін жасады, ал олардың жасыл немесе қоңыр түсі ішіндегіні жарықтан қорғады. Ол жер аударылғанда және түрмеде отырғанда басқалар оның технологиясын өздерінікі деп мәлімдеді, бірақ 1662 жылы Парламент оның өнертабысқа деген құқығын жарамды деп мойындады.
Digby published a work of apologetics in 1638, A Conference with a Lady about choice of a Religion. He lived in a time when scientific enquiry had not settled down in any disciplined way. He spent enormous time and effort in the pursuits of astrology, and alchemy which he studied in the 1630s with Van Dyck. Notable among his pursuits was the concept of the powder of sympathy. This was a kind of sympathetic magic; one manufactured a powder using appropriate astrological techniques, and daubed it, not on the injured part, but on whatever had caused the injury. His book on this mythical salve went through 29 editions. Synchronising the effects of the powder, which allegedly caused a noticeable effect on the patient when applied, was actually suggested in 1687 as a means of solving the longitude problem. In 1644 he published together two major philosophical treatises, The Nature of Bodies and On the Immortality of Reasonable Souls. He was in touch with the leading intellectuals of the time, and was highly regarded by them; he was a founding member of the Royal Society His Discourse Concerning the Vegetation of Plants (1661) proved controversial among the Royal Society's members. It was published in French in 1667. Digby is credited with being the first person to note the importance of "vital air", or oxygen, to the sustenance of plants. He also came up with a crude theory of photosynthesis. Digby is also considered the father of the modern wine bottle. During the 1630s, Digby owned a glassworks and manufactured glass onions, which were globular in shape with a high, tapered neck, a collar, and a punt. His manufacturing technique involved a coal furnace, made hotter than usual by the inclusion of a wind tunnel, and a higher ratio of sand to potash and lime than was customary. Digby's technique produced wine bottles which were stronger and more stable than most of their day, and which due to their translucent green or brown color protected the contents from light. During his exile and prison term, others claimed his technique as their own, but in 1662 Parliament recognised his claim to the invention as valid.
Көркем шығармаларда
Дигби мен оның әйелі 2014 жылы Гермиона Эйрдің "Жылбыр шарап" әдеби романының кейіпкерлері болып табылады. Ол Натаниел Хоторнның "Қызыл әріп" романында есімдері жиі кездеседі. "Қан сорғыш" деп аталатын тарауда баяндаушы қарсыласы Чиллингвортты медицина саласындағы терең білімімен сипаттайды, Чиллингворт Дигбидің "және басқа да белгілі ғалымдардың" табиғаттануды зерттеудегі әріптесі болғанын айтады. Дигбидің "ғылыми жетістіктері" "күлкілідей керемет" деп сипатталады. Дигби Умберто Эконың "Кешегі күн аралы" романында "Мистер д'Игби" ретінде де пайда болады. Ол басты кейіпкерге өзінің симпатиялық ұнтағының (unguentum armarium) қағидасын түсіндіреді.
Digby and his wife are the subjects of the 2014 literary novel Viper Wine by Hermione Eyre. He is mentioned in Nathaniel Hawthorne's novel The Scarlet Letter. In the chapter titled "The Leech", the narrator describes the antagonist, Chillingworth, as having an impressive knowledge of medicine, remarking that Chillingworth claims to have been a colleague of Digby "and other famous men" in the study of natural philosophy. Digby's "scientific attainments" are called "hardly less than supernatural". Digby also appears in Umberto Eco's novel The Island of the Day Before as "Mr. d'Igby". He explains the principle of his sympathetic powder (unguentum armarium) to the main character.